VALİ KAZIM DEMİRER DÖNEMİNDE URFA’DA ÖNEMLİ GÜNLER VE MİLLÎ BAYRAM KUTLAMALARI (1937-1941)

Yıl 2026, Cilt: 8 Sayı: 16, 341 - 356, 24.01.2026

Gülşah Eser , Mahmut Arslan

https://doi.org/10.53718/gttad.1729143

Öz

Kazım Demirer (1895-1948), Türkiye Cumhuriyeti’nin yetiştirdiği ve çalışmalarıyla ön plana çıkmış bürokratlardan biridir. Kaymakamlık, vilayet mektupçuluğu, vali muavinliği gibi görevlerin ardından Urfa’ya vali olarak atanmış, 30 Haziran 1937 ve 2 Aralık 1941 tarihleri arasında bu görevini sürdürmüştür. Daha sonra Kırklareli (14 Aralık 1941-30 Kasım 1946), Yozgat (10 Aralık 1946-15 Şubat 1947) ve Edirne’de (21 Şubat 1947-28 Aralık 1948) valilik yapmıştır. Edirne Valisi olduğu sırada, 28 Aralık 1948 tarihinde geçirdiği kalp krizi dolayısıyla hayatını kaybetmiştir.
Bu çalışma, Kazım Demirer’in Urfa valiliği döneminde gerçekleştirilen millî bayram kutlamalarının yanı sıra Urfa’nın kurtuluşu ve diğer önemli günlere dair yapılan kutlamaları ele almaktadır. Çalışmada 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı, 30 Ağustos Zafer Bayramı ve 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla Urfa’da yapılan etkinlikler ayrıntılı bir biçimde ele alınmıştır. Ayrıca millî bayramların yanı sıra 11 Nisan Urfa Kurtuluş Günü/Bayramı, Milli Şef İsmet İnönü’nün şehre gelişinin yıl dönümü, Halkevleri’nin kuruluş yıl dönümü, Hatay’ın anavatana katılması, Lozan Günü/Bayramı ve Dil Bayramı münasebetiyle gerçekleştirilen etkinlik ve kutlamalara da yer verilmiştir.
Araştırmada literatür taraması, arşiv taraması ve doküman analizi yöntemlerinden yararlanılmış olup özellikle ulusal ve yerel basından derlenen haberler ile T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nden elde edilen belgeler temel alınmıştır. Araştırma sonucunda Vali Kazım Demirer döneminde Urfa’da gerek millî bayramlar ve gerekse diğer önemli günlerin Cumhuriyet’in değerlerini ön plana çıkartacak şekilde kutlandığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca kutlamalar kapsamında konferans, temsil, resmigeçit, fener alayı, balo vb. birçok etkinliğe yer verilmesi de onun valilik döneminde sosyokültürel yaşama önem verildiğinin bir göstergesidir.

Anahtar Kelimeler

Kazım Demirer , Urfa , Milli Bayram , 11 Nisan , Lozan Günü/Bayramı

IMPORTANT DAYS AND NATIONAL HOLIDAY CELEBRATIONS IN URFA DURING THE REIGN OF GOVERNOR KAZIM DEMİRER (1937-1941)

Öz

Kazım Demirer (1895-1948) is one of the bureaucrats raised by the Republic of Turkey and who came to the fore with his work. After serving as district governor, provincial letter writer, and deputy governor, he was appointed as the governor of Urfa and continued this duty between 30 June 1937 and 2 December 1941. Later, he served as governor of Kırklareli (14 December 1941-30 November 1946), Yozgat (10 December 1946-15 February 1947) and Edirne (21 February 1947-28 December 1948). While he was the Governor of Edirne, he died on December 28, 1948 due to a heart attack.
This study deals with the celebrations of the national holiday held during the governorship of Urfa by Kazım Demirer, as well as the celebrations of the liberation of Urfa and other important days. In the study, the activities held in Urfa on the occasion of April 23 National Sovereignty and Children's Day, May 19 Commemoration of Atatürk, Youth and Sports Day, August 30 Victory Day and October 29 Republic Day were discussed in detail. In addition to national holidays, events and. celebrations held on the occasion of April 11 Urfa Liberation Day/Feast, the anniversary of the arrival of National Chief İsmet İnönü to the city, the anniversary of the establishment of the People's Houses, the incorporation of Hatay into the motherland, Lausanne Day/Feast and Language Day were also included.
Literature review, archive search and document analysis methods were used in the research, and especially the news compiled from the national and local press and the documents obtained from the Republic Archive of the Presidency of the Republic of Turkey State Archives were taken as a basis. As a result of the research, it was concluded that duringt he period of Governor Kazım Demirer, both national holidays and other important days were celebrated in Urfa in a way that brought the values of the Republic to the fore. In addition, the fact that many events such as conferences, performances, parades, torchlight processions, balls, etc. were held within the scope of the celebrations is an indication of the importance given to socio-cultural life during her term as governor.

Anahtar Kelimeler

Kazım Demirer , Urfa , National Holidays , April 11th , Lausanne Day/Feast

Kaynakça

• AYDIN, Nermin Zahide, “Urfa ve Çevresinde Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları”, Belgi, 2/18, Yaz 2019/II, s. 1327-1343.
• BALTAOĞLU, Ali Galip, Atatürk Dönemi Valileri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Konya 1992.
• ÇAĞLAYAN, Ercan, Tek Parti Döneminde Diyarbakır [1923- 1950], Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Erzurum 2012.
• ÇANKAYA, Ali, Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler (Mülkiye Şeref Kitabı), C. IV, Mars Matbaası, Ankara 1968-1969.
• ESER, “Gülşah Londra Halkevi Üzerine Bazı Değerlendirmeler”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 2023, s. 135-162.
• ESER, Gülşah, “Halkevleri’nde Güzel Sanatlar Çalışmaları: Urfa Halkevi Örneği”, Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9/42, 2016, s. 630- 640.
• ESER, Gülşah, “Lozan Barışı’nın Yıldönümünün Ulusal Basına Yansımaları”, Tarafların Bakışıyla Lozan Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, Ed. Cezmi Eraslan vd., Şen Yıldız Yayıncılık, İstanbul 2015, s. 248-258.
• ESER, Gülşah, “Urfa Belediye Başkanlığı’nda Ömer Alay Dönemi (1933-1946)”, Cemal Aksu Armağanı, ed. Müslüm Yılmaz, Ayşe Aksu, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2020.
• ESER, Gülşah, “Urfa Kurtuluş Bayramı Kutlamaları”, Şanlıurfa Kültür Sanat Tarih ve Turizm Dergisi (Şurkav), 16, Haziran 2024, s. 209- 215.
• HAYKIR, Handan, “Tek Parti Döneminde Urfa’da Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları (1934-1945)”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31/3, 2021, s. 1355-1373.
• İLYAS, Ahmet “Yerel Basına Göre 1935-1950 Yılları Arasında Urfa’da Mahalli ve Milli Bayram Kutlamaları”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8/16, 2018, s. 201-215.
• KENDİRCİ, Mehmet, “Cumhuriyet’in Yüzyılı ve 26 Eylül Türk Dil Bayramı”, Mülkiye Dergisi, 47/5, 2023, s. 175- 210.
• KUZUCU, Kemalettin, “Kâzım Demirer (1895- 1948)”, Kocaeli Ansiklopedisi, Kocaeli 2023, C. II, s. 1133-1134.
• KÜRKÇÜOĞLU, Cihat, Şanlıurfa 1850-1950 Fotoğraflarla Zaman, Mekan, İnsan, ŞURKAV Yayınları, Şanlıurfa 2018.
• MUTLU, Cengiz, “Urfa’da Milli Mücadele”, Türk Dünyası Araştırmaları, 121/239, Nisan 2019, s. 405- 418.
• ORAK, Abdullah, II. Dünya Savaşı Sürecinde Urfa (1939- 1945), Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Şanlıurfa 2015.
• ÖZÜÇETİN, Yaşar vd., “Bazı İl ve İlçelerde Halkevi Bünyesinde Muhtelif Dil Bayramı Kutlamaları”, The Journal of Academic Social Science Studies, 3/62, 2017, s. 251- 276.
• ŞİŞMAN, Mehmet, “Millî Bayramlar”, Türk Maarif Ansiklopedisi, Ankara 2024, C. IV, s. 484-486.
• TANIK, İbrahim Halil, “Büyük Taarruzun 15. Yıldönümü ve Atatürk’ün Katıldığı Son Zafer Bayramı Törenleri”, Zaferin 100. Yıl Dönümünde Milli Mücadele’ye Yeni Bakışlar, Ed. Tekin İdem-Canan Sarıyar Sezan, Sonçağ Akademi, Ankara 2022, s. 683-702.
• TANIK, İbrahim Halil, DAĞ, Mustafa, “Türkiye’de Enerjinin Yerelde Gelişiminden Bir Kesit: Urfa’da Elektrik (1929-1971)”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cumhuriyet Özel Sayısı, 2023, s. 413-433.
• YILDIRIM, Yüksel, Kıbrıs’tan Urfa’ya Ratıp Akdeniz (1911- 1985), Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2024.
• YILDIRIM, Yüksel, Urfa Halkevi (1934-1951), Nobel Bilimsel Eserler, Ankara 2024.
• YILDIRIM, Yüksel, Yeni Türkiye’nin Yapılanma Sürecinde Halkevleri’nin Rolü ve Urfa Halkevi Örneği (1934-1951), Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Giresun 2016.