ESKİ TÜRK GELENEKLERİNİN GÜNÜMÜZ KAZAK TOPLUMUNDAKİ İZLERİ

Kazakistan bağımsız Türk cumhuriyetleri arasında en büyük yüz ölçümüne sahip olan ülkedir. Konum itibarıyla da Asya’nın tam merkezinde yer alır. Aynı zamanda Kazakistan, hâkim olduğu coğrafyada birçok yeraltı zenginliğine sahip, dünya ticareti açısından önemli bir ülkedir. Rusya’nın sömürgesi olmak, büyük açlıktan en çok etkilenen millet olmak, Stalin’in siyaseti sebebiyle neredeyse çoğu büyük âlimini ve yetenekli nüfusunu kaybetmek Kazakistan için her biri başlı başına çok büyük talihsizliklerdi. Tarih boyunca karşılaştıkları tüm zor koşulların ardından bugün Kazakistan, bölgesinin en zengin ülkesidir. Günümüzde 21 milyonluk nüfusa sahip olan ülkenin en dikkat çeken özelliklerinden birisi de kültürel hafızasının son derece kuvvetli oluşudur. Kültürel hafıza o denli kuvvetlidir ki binlerce yıllık göçebe yaşam pratiklerinin, bozkır felsefesinin, Türk diline ait en erken kelime örneklerinin, mitolojik unsurlarının ve sembollerinin izini Kazak toplumunda bugün hâlâ bulmaktayız. Öyle ki Türk kültürünün bilinen en eski ögeleri halen neredeyse birebir korunmaktadır. Kültür ögeleri içerisinde özellikle inanca dair uygulamalardaki değişim İslamiyet’in kabulü ile görülür ki yeni dini ortam bile Şamanist unsurları tamamen silip atamamıştır. Türk kültür tarihi ve folklor araştırmaları için bir memba durumunda olan Kazak toplumu, doğum ve ölüm geleneklerinden gündelik yaşama giyim-kuşamdan yeme-içmeye değin sayısız kültürel ögeyi toplumsal belleğinde yaşatmaktadır. Bu sayısız örnek içinden belli başlı adetler seçilerek makaleye bir çerçeve oluşturuldu. Bu bağlamda makale kapsamını aşmaması adına dul at, kurt, kımız, göçer ev (keçe çadır), Nevruz Bayramı, baksı, alazlama, çeşitli doğa kültleri, saçı, yas tutma, ölü gömme gelenekleri, giyim-kuşam kültürü gibi konular başlıklandırıldı. Makalenin içeriğini oluşturan bir grup gelenek derlenirken sözlü kültür verilerine de başvurulmuştur. Bu noktada atasözleri ve deyimlerin anlatım dinamiklerini zenginleştirmesi öngörülmüştür. Günümüz Kazak toplumunun kültürüne bakıldığında bir başka dikkat çekici konu kültürel sürekliliğin canlılığıdır. Köklü bozkır medeniyetinin günümüzdeki en büyük temsilcileri olan Kazaklar, geçmişten miras aldıkları gelenekleri nesilden nesile aktarmışlardır. Bu kuşaklar arası aktarım en açık şekilde sözlü kültür geleneği içerisinde görülür. Herhangi bir kayıta bile ihtiyaç duymadan yüzyıllarca yaşayan ninni, masal, efsane, halk şiiri ve mit örnekleri vardır. Sözlü kültürün canlılığı toplumsal hafızanın kuvveti ile doğru orantılıdır. Tabiatla insan arasındaki yüksek adaptasyonun bir örneği olan göçebe yaşamda, hayatı kolaylaştıran pek çok eşya vardır. Bu eşyalar hem formunu hem de yapım tekniklerini günümüz Kazaklarında korumaktadır. Göçebe yaşam sadece işlevsellik gözetmez. Hayatı kolaylaştıran icatların yanında yüksek bir yaşam estetiği, mitoloji ve dünya felsefesi barındırır. Kazak toplumu işlevsellik ve estetik zevklerin bir araya geldiği eski Türk medeniyet unsurlarını toplum zihninde saklamıştır. Bu sebeple sayısız gelenek arasından seçilmiş örnekler ile bu makalede Kazak toplumunun gelenekleri kadar kolektif belleğinin gücü üzerinde de durulacaktır.

Kazakhstan is the largest country among the independent Turkic republics in terms of area. Geographically, it is located in the very center of Asia. At the same time, Kazakhstan is an important country in terms of world trade, possessing many underground riches in the region it dominates. Being a colony of Russia, the fact that Kazakhstan was the nation most affected by the Great Famine and lost most of its great scholars and talented population due to Stalin’s policies were each, in itself, very significant misfortunes.After facing all the difficult conditions throughout history, Kazakhstan is today the richest country in its region. One of the most striking features of the country, which has a population of 21 million today, is its exceptionally strong cultural memory. The cultural memory is so strong that we can still trace the traces of thousands of years of nomadic life practices, the steppe philosophy, the earliest examples of words belonging to the Turkish language, and its mythological elements and symbols in Kazakh society today. In fact, the oldest known elements of Turkish culture are still almost protected. The transformation of cultural elements, particularly in religious practices, is evident with the adoption of Islam; even the new religious landscape has not completely erased shamanistic elements. Kazakh society, a resource for Turkish cultural history and folklore research, preserves countless cultural elements in its collective memory, from birth and death traditions to daily life, clothing, and food and drink. From these numerous examples, a framework was created for the article by selecting key customs. Topics within this scope were selected, including the widowed horse, kurut, kımız, nomadic house (felt tent), Nevruz, baksı, scorching, various nature cults, saçı, mourning, burial customs, and clothing culture. Oral cultural data was also utilized in compiling the group of customs that comprise the article's content. In this context, it was envisioned that proverbs and idioms would enrich the narrative dynamics. Another striking aspect of contemporary Kazakh culture is the vibrant cultural continuity. As the greatest contemporary representatives of the deep-rooted steppe civilization, the Kazakhs have passed down the traditions they inherited from the past. This intergenerational transmission is most clearly evident in the oral tradition. There are examples of lullabies, fairy tales, legends, folk poems, and myths that have survived for centuries without needing any recording. The vitality of oral culture is directly proportional to the strength of collective memory. Nomadic life, an example of the high level of adaptation between nature and humans, includes many items that make life easier. These items retain both their form and their production techniques in modern Kazakhs. Nomadic life isn't just about functionality. Along with inventions that make life easier, it also embodies a high aesthetics of life, mythology, and world philosophy. Kazakh society has preserved in its collective consciousness the elements of ancient Turkic civilization, which combine functionality and aesthetic pleasures. Therefore, using examples selected from countless traditions, this article will focus on the traditions of Kazakh society as well as the strength of its collective memory.