TARİHE MEYDAN OKUYAN BİR SELÇUKLU MİMARİ YADİGÂRI: NİĞDE ALÂEDDİN CAMİİ

Following the victory at the Battle of Manzikert, thanks to the contributions of the Turkish principalities and the Anatolian Seljuk State, the Anatolian region quickly became a Turkish homeland. Especially during the Anatolian Seljuk State, Anatolian cities were meticulously developed, and significant construction projects were undertaken in many places, leaving a Turkish mark on the region. Niğde, in this context, is one of the cities adorned with unique examples of Seljuk architecture, becoming a Turkish homeland. Undoubtedly, one of the most important Seljuk architectural works in the city is the Alaeddin Mosque. The Alaeddin Mosque is a Turkish seal inscribed on Niğde by the Anatolian Seljuk State. The mosque is one of the most important indicators of the Seljuk State's artistic achievements. The Alâeddin Mosque, which was built in 1223 by Zeyneddin Beşâre, the Governor of Niğde at the time, to Sıddık and Gazi masters, is a rectangular building built entirely of stone at a dominant point of the city. The mosque has two entrance gates, the main entrance gate faces the east facade and the other gate faces the north facade. The mosque is completely covered with stone and there are three domes on the south side. The crown gate facing the east side of the mosque is a very beautiful example of Seljuk motifs embroidered on stones. The geometric ornaments in the interior of the mosque, the stonework of the mihrab, the different patterns and figures on each elephant leg, the female figure formed by the shadow falling on the entrance door on the east side at certain times of the day make the mosque unique. The study utilizes archival documents, historical chronicles, travelogues, studies on mosque architecture, and fieldwork. The aim of the study is to uncover the historical development of the Niğde Alaeddin Mosque, one of the most important architectural monuments of the Anatolian Seljuk State and still standing today.

Malazgirt savaşının kazanılmasından sonra Türk Beylikleri ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin katkılarıyla Anadolu coğrafyası, kısa süre içerisinde Türk yurdu haline gelmiştir. Özellikle Anadolu Selçuklu Devleti zamanında Anadolu’nun şehirleri ilmik ilmik işlenmiş, pek çok yerde önemli imar faaliyetleri gerçekleştirilerek bölgeye Türk mührü vurulmuştur. Niğde’de bu bağlamda Selçuklu mimarîsinin essiz örnekleriyle donatılarak Türk yurdu haline getirilen şehirlerden biridir. Şüphesiz şehirde bulunan en önemli Selçuklu mimarî eserlerinden birisi Alâeddin Cami’sidir. Niğde Alâeddin Cami’si Anadolu Selçuklu Devleti’nin Niğde’ye taşla vurduğu bir Türk mührüdür. Cami, Selçuklu Devleti’nin sanat alanında ulaştığı meziyetin en önemli göstergelerinden biridir. Dönemin Niğde Valisi Zeyneddin Beşâre tarafından Sıddık ve Gazi ustalara 1223 yılında yaptırılan Alâeddin Camisi; dikdörtgen planlı, tamamen taştan inşa edilmiş ve şehrin hâkim bir noktasında yer alan bir yapıdır. Caminin iki giriş kapısı olup ana giriş kapısı doğu cephesine, diğer kapısı ise kuzey cephesinde yer almaktadır. Caminin üstü tamamen taşla örtülü olup güney tarafında üç tane kubbe bulunmaktadır. Caminin doğu tarafına bakan taç kapısı, Selçuklu motiflerinin taşlara nakşedilmiş çok güzel bir örneğini oluşturmaktadır. Caminin iç kısmındaki geometrik süslemeler, mihrabın taş işçiliği, her bir ayakta yer verilmiş olan farklı desen ve figürler, günün belli saatlerinde doğu cephesindeki taç kapıya düşen gölgenin oluşturduğu kadın figürü camiyi benzersiz kılmaktadır. Çalışmada arşiv belgelerinden, tarihi kroniklerden, seyahatnamelerden, cami mimarîsi hakkında yapılan çalışmalardan ve bizzat sahada yaptığımız incelemelerden istifade edilmiştir. Çalışmada, Anadolu Selçuklu Devleti’nin en önemli mimarî eserlerinden biri olan ve günümüzde hala dimdik ayakta duran Niğde Alâeddin Camisinin tarihi gelişiminin gün yüzüne çıkartılması amaçlanmıştır.