BÂBÜRLÜLERDE NEZR VE RÜŞVET: ARMAĞAN, GÜÇ VE YOLSUZLUĞUN TARİHSEL BİR İNCELEMESİ

Bu çalışmada, Bâbür İmparatorluğu’nda nezr geleneği ve bu geleneğin yol açtığı rüşvet eylemleri incelenmiştir. Hindistan’da varlık göstermiş diğer Türk hanedanlarında olduğu gibi, Bâbürlülerde de nezr geleneği yaygın bir uygulamaydı. Hindistan dışında varlık göstermiş Türk devletlerinde ise bu terim pişkeş kelimesi ile ifade edilmekteydi. Ancak, Bâbürlülerde özellikle Ekber Şah döneminden itibaren daha sık uygulanmaya başlanan bu gelenek, zaman içerisinde imparatorluğun en tepedeki soylu kadrolarından derece en düşük mevkideki memurlarına kadar bir hediye/armağan alışverişinden çok, bir rüşvet ve yolsuzluk eylemine dönüşmeye başladı. Nitekim erken modern dünyanın en sofistike siyasi sistemlerinden biri olan Bâbür İmparatorluğu, kişisel ilişkiler, tören yükümlülükleri ve maddi alışverişlerden oluşan karmaşık bir ağa dayanıyordu. Bu bakımdan, Bâbürlü yönetimini tanımlayan birçok kültürel ve idari uygulamadan biri olan nezr geleneği, yani imparatora veya yüksek rütbeli soylulara resmi hediye sunma geleneği, önemli bir yer tutuyordu. Nezr başlangıçta sadakat ve saygının sembolik bir göstergesi olsa da, modern tarihçilerin rüşvet, kayırmacılık ve yasadışı ödemeler olarak tanımladıkları uygulamalarla giderek örtüşmeye başladı. Zira, Ekber Şah döneminden itibaren törensel hediye sunumu ile yozlaşmış alışverişi ayıran çizgi genellikle ince, belirsiz veya stratejik olarak manipüle edilmeye başlandı. Dolayısıyla bu araştırma, nezrin imparatorluk ritüeli olarak ortaya çıkışından rüşvet ve nüfuz satın alma ile iç içe geçmesine kadar geçirdiği evrimi inceleyerek, ekonomik gereklilik, idari genişleme ve siyasi rekabetin Bâbür İmparatorluğu içinde bu sistemi nasıl şekillendirdiğine dair detaylı bir bakış sunmayı ve bundan sonra benzer konularda yapılacak bilimsel araştırmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

This study examines the tradition of nazarāna in the Baburid Empire and the bribery practices that this tradition gave rise to. As with other Turkic dynasties that flourished in India, the tradition of nazarāna was a widespread practice among the Baburid. In Turkic states that flourished outside India, this term was expressed with the word piskes. However, this tradition, which began to be practiced more frequently among the Baburids, especially from the reign of Akbar Shah onwards, gradually transformed from an exchange of gifts/presents to an act of bribery and corruption, involving everyone from the highest-ranking nobles to the lowest-ranking officials of the empire. Indeed, the Baburid Empire, one of the most sophisticated political systems of the early modern world, was based on a complex network of personal relationships, ceremonial obligations, and material exchanges. In this regard, the tradition of nazarāna, one of the many cultural and administrative practices that defined Baburid governance, namely the tradition of presenting official gifts to the emperor or high-ranking nobles, held an important place. Although nazarāna was initially a symbolic gesture of loyalty and respect, it gradually began to overlap with practices that modern historians define as bribery, favoritism, and illegal payments. Indeed, from the time of Akbar Shah onwards, the line separating ceremonial gift-giving from corrupt transactions generally became thin, ambiguous, or strategically manipulated. Therefore, this research aims to provide a detailed look at how economic necessity, administrative expansion, and political competition shaped this system within the Baburid Empire, examining its evolution from its emergence as an imperial ritual to its entanglement with bribery and influence peddling, and to contribute to future scientific research on similar topics.