ZEYL-İ BİBLİYOGRAFYA: TÜRKİYE’DE SAFEVİ TARİHİ ÇALIŞMALARI (2018-2025)

Öz

Türk tarihinin özgün teşekküllerinden biri olan Safevi Devleti, yalnızca siyasi yapılanmalarıyla değil, aynı zamanda sahip oldukları zengin kültürel birikim ve dini mirasla da dikkat çekmektedir. Safevilerin bu çok katmanlı yapısı, başta Türkoloji araştırmaları olmak üzere birçok saha açısından önemli ve derinlikli bir inceleme alanı sunmaktadır. Safeviler, başta İran olmak üzere geniş bir coğrafyada siyasi, kültürel ve mezhepsel etkiler bırakmış olup bu etkiler, farklı disiplinlerde yapılacak çalışmalara kaynaklık edebilecek niteliktedir. Bu nedenle tarih, edebiyat, sanat tarihi ve ilahiyat gibi çeşitli alanlarda araştırmacılar tarafından sıkça ele alınan bir konu haline gelmiştir. Özellikle son yıllarda Türkiye’de Safeviler üzerine yapılan akademik çalışmaların sayısında dikkat çekici bir artış gözlemlenmektedir. Bu çalışmada, 2018–2025 yılları arasında Türkiye’de Safevi Devleti üzerine yapılan bilimsel araştırmaların mevcut durumu ortaya konmuş ve değerlendirilmiştir. Bu makale, yalnızca mevcut literatürü tespit etmekle kalmayıp, aynı zamanda araştırmacılara karşılaştırmalı analizler için sağlam ve kapsamlı bir zemin sunarak gelecekteki akademik çalışmalara yön verme potansiyeli de taşımaktadır. Böylece konuyla yeni ilgilenen araştırmacılar için de işlevsel bir başlangıç noktası oluşturulmaktadır. Bu kapsamda; kitaplar, yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik tezleri ile makalelerin künyelerine yer verilmiştir. Ayrıca yıllara göre artış eğilimi, kurumsal dağılım ve konu çeşitliliği gibi çalışmalara ilişkin sayısal veriler grafik ve tablolarla gösterilerek bütüncül bir değerlendirme imkânı sağlanmıştır. Böylece, Safevi çalışmalarının Türkiye’deki gelişim dinamikleri izlenebilmekte ve alanda çalışan araştırmacıların kendi çalışmalarını konumlandırmaları kolaylaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Safevi Devleti
• Türkoloji
• İran
• Bibliyografya.

ADDENDUM BIBLIOGRAPHY: STUDIES ON SAFAVID HISTORY IN TURKİYE (2018-2025)

Öz

The Safavid State, one of the distinctive formations in Turkish history, has drawn attention not only through its political structures but also through its rich cultural heritage and religious tradition. This multilayered character of the Safavids offers a significant and in-depth field of inquiry, particularly for Turkology studies as well as for many other disciplines. The Safavids exerted political, cultural, and sectarian influence over a wide geography, primarily in Iran, and these influences constitute a substantial foundation for scholarly research across various fields. For this reason, they have become a frequently examined subject among researchers in disciplines such as history, literature, art history, and theology. In recent years, there has been a noticeable increase in the number of academic studies on the Safavids in Türkiye. This study sets out and evaluates the current state of scholarly research on the Safavid State in Türkiye between 2018 and 2025. The article not only identifies the existing literature but also provides a solid and comprehensive basis for comparative analyses, thereby holding the potential to guide future academic work. In this way, it also offers a useful starting point for researchers newly engaging with the topic. Within this scope, bibliographic information on books, master’s theses, doctoral dissertations, proficiency-in-art theses, and articles has been included. Furthermore, numerical data on trends such as annual growth, institutional distribution, and thematic diversity have been presented through graphs and tables, enabling a holistic assessment. Thus, the developmental dynamics of Safavid studies in Türkiye can be traced, making it easier for scholars working in the field to situate their own research.

Anahtar Kelimeler

• Safavid State
• Turkology
• Iran
• Bibliography.

Kaynakça

1. ARSLANOĞLU, İbrahim, Şah İsmail Hatayi ve Anadolu Hatayileri, Der Yayınları, İstanbul 1992.
2. ATALAR, Münir, “Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Genel Kitaplığı Yazmalar Bölümü’nde Mevcut Bulunan Tarih Çalışmalarının Listesi (Doktora ve Doçentlik)”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 1, Ankara 1986, ss. 355-361.
3. BALTA, Samet, “Türkiye’de Safevi Tarihi Hakkında Yapılan Çalışmalar Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi”, Avrasya’da Türkiyat ve Şarkiyat Çalışmaları, eds. Turgay Gökgöz - Onur Kılıçer, Demavend, İstanbul 2018, ss. 323-374.
4. BİRDOĞAN, Nejat, Şah İsmail Hatai Yaşamı ve Yapıtları, Kaynak Yayınları, İstanbul 1991.
5. CAVANŞİR, Babek, EKBER, Necef, Şah İsmail Hatâ‘î Külliyâtı, Kaknüs Yayıncılık, İstanbul 2000.
6. ÇETİN, Nilgül Gedik, Şah İsmail Halk Hikayesi Üzerinde Monografik Bir İnceleme, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 1998.
7. DAĞLAR, Mehmet, “Sam Mirza’nın Tuhfe-i Sami Adlı Tezkiresinde Geçen Şair Seyyidler ve Şii Âlimler”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 18, 2019, ss. 77-90.
8. DALKESEN, Nilgün, 15. ve 16. Yüzyıllarda Safevi Propagandası ve Etkileri, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 1999.

9. DİYANET, Ali Ekber, Osmanlı-İran Münasebetleri 1520-1566, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 1971.
10. EKİNCİ, Mustafa, Erdebil Tekkesi’nin Kuruluşu, Gelişmesi ve Anadolu’daki Dini ve Siyasi Faaliyetleri, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Şanlıurfa 1997.
11. ENSARİ, Şapur, 1588-1619 Yılları Arasında Osmanlılar ve Şah Abbas, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara 1962.
12. ERAYDIN, Belgin, Don Juan de Persia (Oruç Bey)’in Eseri ve Türk Tarihi Açısından Önemi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 1989.
13. ERGUN, Sadeddin Nüzhet, Hatâyî Divanı Şah İsmail Safevi Edebi Hayatı ve Nefesleri, Maarif Kitaphanesi, İstanbul 1956.
14. GÖLPINARLI, Abdülbaki, Kaygusuz Abdal, Hatayi, Kul Himmet, Varlık Yayınları, İstanbul 1953.
15. HAMÇI, Mahmud, IV. Murad Devrinde Osmanlı-Safevi Hudutlarının Tayini, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara 1978.
16. KARAİSMAİLOĞLU, Adnan, “Türk Edebiyatı Kaynaklarından Tuhfe-i Sâmî ve Altıncı Bölümün Tercümesi”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 57, İstanbul 1988, ss. 178-186.
17. KÖPRÜLÜ, Mehmed Fuad, “Sâm Mîrzâ ve Tezkiresi”, Hayat Mecmuası, C. 2, S. 27, İstanbul 1927, ss. 2-3.
18. KILIÇ, Remzi, Sultan Süleyman Devri Osmanlı-İran Münasebetleri (1520-1566), Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Kayseri 1994.
19. KIRZIOĞLU, Fahrettin, Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi (1451-1590), Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (Doktora Tezi), Ankara 1967.
20. KÜPELİ, Özer, “Osmanlı-Safevi Münasebetlerine Dair Türkiye’de Yapılan Çalışmalar Hakkında Birkaç Not ve Bir Bibliyografya Denemesi”, Tarih Okulu Dergisi, S. 6, İzmir 2010, ss. 17-32.
21. KÜTÜKOĞLU, Bekir, Osmanlı-Safevî Münâsebetleri (1578–1590), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Doktora Tezi), İstanbul 1957.
22. MACİT, Muhsin, Hatâyî Dîvânı, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2017.
23. MİRCAFERİ, Hüseyin, Safeviler Devrinde İran Kültür ve Medeniyeti, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 1972.
24. MOKHLES, Golamreza, Şah İsmâil Safevi’nin Edebi Kişiliği ve Türkçe Şiirleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 1990.
25. NEJAT, Nader, XVI. Asırda İran Kaynaklarına Göre Osmanlı-Safevi Münasebetleri (1502–1590, 1620), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Erzurum 1986.
26. ÖZCAN, Abdülkadir, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Tezleri (Lisans-Doktora), Edebiyat Fakültesi Matbaası, İstanbul 1984.
27. POURHOSSEİNİ, Mohammed Ali, Restoration Project of Maybod Caravanserai in Maybod-Yazd Iran, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 1992.
28. RUHANİ, Seyyid Kazım, XVI.–XVII. Yüzyıllarda Osmanlı ve Safevi Esnaf Teşkilatı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 1976.
29. SÜMER, Faruk, Safevî Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü Yayınları, Ankara 1976.
30. ŞAH, Razaulhak, Osmanlıların Şark Siyaseti (1539–1658), Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara 1970.
31. ŞAHİN, Fidan, Şeyh Safi Vasiyetnamesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Afyon 2000.
32. YANS, Kerim, IV. Murad Devrinde Osmanlı-Safevî Münasebetleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 1977.