PEYAMİ SAFA’NIN “DÜŞÜNEN ADAM” YAZILARI VE MİLLİYETÇİ-MUHAFAZAKȂR BİR AYDIN OLARAK KUŞAKLAR ÜZERİNDE ETKİ GÜCÜ
Öz
Peyami Safa, Türk edebiyatının birçok alanında verdiği eserleriyle ünlü bir yazar olarak tanınmıştır. Bununla birlikte pek çok dergi ve gazetede yazıları yayınlanan Peyami Safa, Türk fikir hayatının en üretken yazarlarından biri olarak dikkat çekmiştir. Zira Türkiye’nin meselelerine getirdiği çözümleyici yaklaşımıyla kitleler üzerinde etkili olmuştur. Onun söz konusu etkisinin bir diğer sebebi Türk fikir ve siyasi hayatının sağ ve sol düşünce gruplarıyla birbiriyle mücadele eden yapısından kaynaklanmaktadır. Zira 1961 Anayasasının oluşturduğu özgürlük ortamında sol görüşler kendi kitlelerini inşa ederken milliyetçi çevreler ise kendi aydınlarına daha çok ihtiyaç duymuştur. Onun fikir dünyasının en dikkat çekici yanı milliyetçilik ve muhafazakârlık tonunun belirgin olmasıdır. Bununla birlikte inkılapçılığı ve Batı’yı reddetmeyen yaklaşımıyla Türk sağında etkili olmayı başarmıştır. Vefat etmeden önce Düşünen Adam adlı dergide yazan Peyami Safa, kendini tanımlayan milliyetçi ve muhafazakâr aydın figürünü bu dergide devam ettirmiştir. Ayrıca Düşünen Adam dergisinin 1961’de yayınlamaya başlaması Peyami Safa’nın 27 Mayıs askeri müdahalesine karşı düşüncelerinin yayınlanmasını mümkün hale getirmiştir.
Bu çalışma Peyami Safa’nın Düşünen Adam dergisindeki yazılarına odaklanmaktadır. Bu sayede Türk siyasi ve fikri hayatını meşgul eden komünizm, devrim, inkılap, milliyetçilik, ırkçılık gibi konulara karşı yaklaşımını tahlil etmektedir. Söz konusu çözümlemeyi yaptıktan sonra onun milliyetçi ve muhafazakâr kitleler üzerinde etki gücünü değerlendirmektedir. Safa ile ilgili yapılan araştırmaların çoğu yirmi birinci yüzyıldan onun fikrî bakışını incelemektedir. Halbuki Peyami Safa fikirleriyle milliyetçi-muhafazakâr kitlelerde etkili olmuş bir yazardır. Ancak dönemin bizatihi içinden gelen kaynaklarla Peyami Safa’yı değerlendiren bir araştırma bulunmamaktadır. Bu çalışma onun ideolojik etki gücünü milliyetçi-muhafazakâr kitlelerin gözünden incelemektedir. Milliyetçi camiada öne çıkan isimlerin ve yayınların söylemleriyle söz konusu etkinin içeriğini ortaya koymaktadır. Bu sayede Safa’nın hem yaşadığı dönemde hem de vefatından sonraki süreçte ideolojik etki gücünün sebeplerini ve kapsamını tartışmaktadır. Çalışmada Düşünen Adam adlı derginin haricinde milliyetçi çizgideki diğer yayınlar incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda milliyetçi kitlenin kuşaklar arası kolektif bilincinin inşasında Peyami Safa’nın analitik ve bütünleştirici yaklaşımının etkili olduğu ortaya konulmuştur. Ayrıca ideolojik mirasının kendinden sonraki kuşakları etkilediği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
PEYAMI SAFA’S “DÜŞÜNEN ADAM” WRITINGS AND HIS INFLUENCE ON GENERATIONS AS A NATIONALIST-CONSERVATIVE INTELLECTUAL
Öz
Peyami Safa is known as a famous writer for his works in many fields of Turkish literature. However, Peyami Safa, whose writings were published in many magazines and newspapers, stood out as one of the most prolific writers in Turkish intellectual life. Because of his problem-solving approach to Turkey's issues, he has had an impact on the masses. Another reason for his influence stems from the fact that Turkish intellectual and political life is characterized by the constant struggle between right-wing and left-wing ideological groups. Because in the atmosphere of freedom created by the 1961 Constitution, left-wing viewpoints were able to build their own base, while nationalist circles needed their own intellectuals even more. The most striking aspect of his intellectual world is the pronounced nationalist and conservative tone. However, with his revolutionary spirit and approach that did not reject the West, he managed to become influential in the Turkish right. Before his death, Peyami Safa, who wrote for the magazine "Düşünen Adam", continued to portray himself as a nationalist and conservative intellectual in this magazine. Furthermore, the launch of the magazine Düşünen Adam in 1961 made it possible for Peyami Safa to publish his thoughts against the May 27 military intervention.
This study focuses on Peyami Safa's articles in the journal Düşünen Adam. In this way, it analyzes Turkey's approach to issues such as communism, revolution, reform, nationalism, and racism, which have preoccupied Turkish political and intellectual life. After conducting this analysis, his assesses it influence on nationalist and conservative audiences. Most research on Safa examines his intellectual perspective from the perspective of the twenty-first century. However, Peyami Safa is a writer who has had an influence on nationalist-conservative audiences with his ideas. However, there is no research that evaluates Peyami Safa using sources from within that period. This study examines his ideological influence from the perspective of nationalist-conservative audiences. The statements of prominent figures and publications within the nationalist community reveal the nature of this influence. Therefore, this study discusses the reasons for and scope of Safa's ideological influence, both during his lifetime and in the period following his death. In addition to the journal Düşünen Adam other publications with a nationalist slant were examined in this study. In this context, a qualitative research method was used in the study. The study concluded that Peyami Safa's analytical and integrative approach was effective in constructing the intergenerational collective consciousness of the nationalist masses. Furthermore, his ideological legacy has been seen to influence subsequent generations.
Anahtar Kelimeler
Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.
