TÜRKİYE ÖĞRETMEN DERNEKLERİ MİLLÎ BİRLİĞİ / FEDERASYONU’NUN KURUMSALLAŞMA SÜRECİ: KONGRELER ÜZERİNDEN BİR İNCELEME (1948-1960)

Türk siyasi hayatında çok partili yaşama geçiş, sendika ve dernek gibi meslek teşkilatlarının üzerindeki engellerin kalktığı yeni bir dönemi başlatmıştır. Bu süreçte 1938 tarihli Cemiyetler Kanunu’nda 1946 yılında yapılan hukukî değişikliğin yanında sağlanan fiili serbestlik, öğretmenlerin yardımlaşma ve dayanışma temeline dayanan dernekler kurmasına zemin hazırlamıştır. Bu çalışma, kurulan yerel derneklerin birleşmesiyle oluşan Türkiye Öğretmen Dernekleri Millî Birliği/Federasyonu’nu (TÖDMB-TÖDMF) incelemektedir. Araştırmada, TÖDMF’nin 27 Mayıs 1960 Darbesi’ne kadar geçen süreçteki kimlik inşası ve kurumsallaşma mücadelesini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışmanın odak noktasını, öğretmenlerin kadro, kıdem ve maaş gibi özlük hakları ve teşkilatlanma meselelerinin tartışıldığı yıllık kongreler oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel argümanı, TÖDMF’nin bu süreçte öğretmenlerin temel mesleki problemlerine odaklanan bir kurumsallaşma çabası sergilediği ve siyasi otorite ile uzlaşmacı ve uyumlu bir ilişki modelini benimsediğidir. Araştırmanın temel kaynakları, dönemin ulusal ve yerel basını ile teşkilatın kendi yayın organlarıdır. Tüm bunların ışığında çalışma, TÖDMF ile ilgili literatürdeki eksikliği gidermeyi ve dönemin bir öğretmen derneğinin işleyişini anlayabilmeyi sağlayan özgün veriler sunmayı hedeflemektedir.

The transition to multi-party political life in Türkiye initiated a new phase in which restrictions on professional organizations, such as unions and associations, were lifted. During this process, the legal amendments made in 1946 to the 1938 Law of Associations, combined with the de facto freedom provided, paved the way for teachers to establish associations based on mutual aid and solidarity. This study investigates the National Federation/Union of Teachers’ Associations of Türkiye (TÖDMF), which was formed through the unification of these local associations. This research aims to reveal the identity construction and institutionalization struggle of TÖDMF in the period leading up to the May 27, 1960 Military Coup. The central focus of the study is the annual congresses where organizational issues and teachers’ professional rights – such as tenure, seniority and salaries- were discussed. In this context, the main argument of the study is that TÖDMF pursued an institutionalization effort focused on the fundamental professional problems of teachers while simultaneously adopted a conciliatory and harmonius relationship model with the political authority. The fundamental sources of the research are the national and local press of the era, as well as the organization’s own publications. In light of these sources, the study presents original data to elucidate the functioning of a teachers’ association of the period, aiming to fill the gap in the literature regarding TÖDMF.