KAZAK TÜRKLERİNİN MİLLİ MÜCADELE TARİHİNDE KARKARALI DİLEKÇESİ

The subject of the paper is the Karkaraly petition, an official document in the history of the Kazakh Turks’ national struggle and a collective force that gave momentum to their political culture in the first half of the 20th century. Beginning in the 18th century, Russian occupation in Kazakh lands intensified with the construction of military fortresses by the mid-19th century. In the 20th century, the forced migration of approximately 1.5 million Russian peasants to Kazakh territory was a manifestation of colonization under the guise of solving agricultural issues. The implementation of Russian migration and agrarian reform led to increased problems, violation of Kazakh rights, and a decline in living standards. In that regard, after the 1905 Russian Revolution, official petitions signed by Turkestan intellectuals, religious leaders, and ordinary people began to be sent to the Tsarist government. In 1905, the Karkaraly petition was signed by 14,500 Kazakhs, including prominent intellectuals and religious figures such as, Alikhan Bokeikhanov, Akhmet Baitursynov, Myrzhaqup Dulatov ve Zhakıp Akpaev, Kolbai Toqısov, Mustafa Shoqaev, Magzhan Zhumabaev, Mukhamedzhan Tynyshpaev, and Khalel Dosmukhamedov in the Karkaraly District of the Semey province. The petition, composed of 47 articles, demanded that Kazakh children receive education in their mother tongue through boarding schools, that the use of the Kazakh language in the education system be allowed, that Kazakh-language newspapers be permitted, that the eviction of Kazakhs from their ancestral lands be halted, that Kazakhs be appointed to high-ranking positions, that the Steppe Statute be replaced with modern legislation, that religious oppression be ended, and that Kazakhs be granted representation in the Russian Dumas. The aim of the paper is to reveal the colonialism of Tsarist Russia and the dominant ideology of the Kazakhs, based on the demands in the Karkaraly petition, and to determine and examine the initial stages of Kazakh national independence. Despite being the earliest official document articulating Kazakh national resistance, there has been no prior scholarly work on the subject in Turkey, which highlights the importance of the paper. The methodology of the paper is an analytical approach within the framework of causality and the hermeneutic circle, based on petition text. In conclusion, the Karkaraly Petition is a crucial piece of evidence of Tsarist Russia’s colonial policies. In the years following the First Russian Revolution, a petition from the Kazakhs, which for the first time collectively summarized the problems and demands of the time, added a new dimension to their foreign and domestic policy. The Karkara petition not only shaped their historical and social conditions but also determined the circumstances of the era. It is seen that the petition formed the basis of the Kazakhs' 1917 Alash Orda government's founding program, illuminating the history of the Kazakh national struggle and the process of independence.

Makalenin konusu, XX. yüzyılın ilk yarısında Kazak Türklerinin siyasi kültürüne kolektif ivme kazandıran, milli mücadele tarihinin resmî belgesi Karkaralı dilekçesidir. XVIII. yüzyıldan itibaren Kazak topraklarında başlayan Rus işgali, yüzyılın ortalarında işgal kalelerinin inşasıyla devam etti. XX. yüzyılda ise yaklaşık 1,5 milyon Rus köylüsünün Kazak topraklarına göç ettirilmesi, tarım sorunlarını çözme bahanesi sömürgeleştirmenin bir ifadesiydi. Rus göçü ve tarım reformunun uygulanması; problemlerin artmasına, Kazakların hak ihlaline uğramasına ve yaşam standartlarının düşmesine neden oldu. Bu bağlamda, 1905 Rus İhtilalinden sonra aralarında Türkistan aydınları, din adamları ve halktan kimselerin imzaladığı resmî talep dilekçeleri Çarlık hükümetine gönderilmeye başladı. 1905 yılında Semey vilayetinin Karkaralı İlçesinde Ahmet Baytursunov, Alihan Bökeyhanov, Mirjakup Dulatov ve Jakıp Akpaev, Kolbay Tokısov, Mustafa Çokay, Magcan Cumabayev, Muhammed Tınışbayev ve Halel Dosmuhammedov gibi Kazak aydınları ve din adamlarının içinde olduğu 14.500 Kazak tarafından Karkaralı dilekçesi imzalandı. 47 maddeden oluşan dilekçede, Kazak çocuklarının ana dilinde yatılı okullarına gönderilmesi ile eğitimin anadilde yapılması, Kazak gazetelerinin yayımlanmasına izin verilmesi, Kazakların ata topraklarından tahliyesinin durdurulması, Kazakların yüksek makam ve mevkilerde görev alması, Bozkır Nizamnamesinin yeni ve çağdaş yasalarla değiştirilmesi, dini baskılara son verilmesi, Rus Dumalarında Kazakların temsil hakkı talep edildi. Makalenin amacı, Karkaralı dilekçe metnindeki taleplerden yola çıkılarak Çarlık Rusyası’nın sömürgeciliğini ve Kazakların egemen ideolojisini ortaya koymak, Kazak milli bağımsızlığının başlangıç aşamasını belirlemek ve incelemektir. Makalenin önemi ise Kazak milli mücadele ideolojisine en yakın ediminin ortaya konduğu ilk resmi kaynak olmasına rağmen Türkiye’de bu konuda yapılmış bir çalışmanın bulunmamasıdır. Makalenin metodu, Çarlık Rusyası’nın sömürgeciliğini dilekçe metnine uygun hermenötik daire çerçevesinde analizci yaklaşımdır. Sonuç olarak Çarlık Rusyası’nın sömürgeci politikalarının önemli bir kanıtı Karkaralı dilekçesidir. İlk Rus devriminin yapıldığı yıllarda, Kazakların o dönemin sorunlarını ve taleplerini ilk defa kolektif şekilde özetleyen dilekçe, dış ve iç politikasına yeni bir boyut kazandırdı. Karkaralı dilekçesi, tarihsel ve toplumsal koşullarını şekillendirmekle kalmadığı gibi dönemin şartlarını da belirledi. Dilekçe, Kazakların 1917 Alaş Orda hükümetinin kuruluş programının temellerini oluşturduğu, Kazak milli mücadele tarihini ve bağımsızlık sürecini aydınlattığı görüldü.