ONTOLOJİK GÜVENLİK YAKLAŞIMINDA “ÖTEKİ” İNŞASI: NATO-RUSYA FEDERASYONU ARASINDA KİMLİKSEL GERİLİM

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 197 - 223, 31.12.2025

Pelin Çolak Gündoğdu

https://doi.org/10.46849/guiibd.1803539

Öz

Bu çalışmada, NATO ile Rusya Federasyonu arasındaki rekabet ve güvensizlik temelli ilişkiler, ontolojik güvenlik yaklaşımı çerçevesinde “öteki” inşası üzerinden analiz edilmiştir. Ontolojik güvenlik, bir devletin kimliğini oluşturan yerleşik ve rutinleşmiş biyografik anlatıların sürekliliğine dayanmaktadır. Devletlerin kendilerini nasıl gördükleri ve başkaları tarafından nasıl görülmek istedikleri de bu anlatıların merkezinde yer almaktadır. Bu süreçte aktörler, kendi kimliklerini tanımlarken aynı zamanda “ötekileri” de inşa etmektedirler.
NATO ve Rusya Federasyonu’nun birbirlerini “öteki” olarak konumlandırma sürecinde ideolojik farklılıklar, medeniyet algıları, dini unsurlar, siyasal sistemler ve yönetim anlayışları gibi unsurlar belirleyici rol oynamaktadır. Bu unsurlar, NATO ve Rusya’nın karşılıklı olarak “öteki” inşasını derinleştirirken, aralarındaki ontolojik güvenlik geriliminin de temelini oluşturmaktadır. Bu bağlamda, NATO’nun genişleme stratejileri ve Batı değerlerini yayma politikaları karşısında Rusya’nın giderek daha sert, tepkisel ve müdahaleci bir dış politika yürütmesi aralarındaki gerilimin en somut göstergesidir. Dolayısıyla, iki aktör arasında tarihsel süreçte şekillenen bu kimlik temelli farklılıklar, günümüzde Ukrayna örneğinde olduğu gibi somut krizlere ve çatışmalara zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ontolojik Güvenlik , Öteki , kimlik , NATO , Rusya Federasyonu

The Construction of The “Other” in The Ontological Security Approach: Identity Tensions Between NATO and The Russian Federation

Öz

In this study, the competition- and insecurity-based relations between NATO and the Russian Federation are analyzed within the framework of the ontological security approach through the construction of the “Other.” Ontological security is based on the continuity of established and routinized biographical narratives that constitute a state’s identity; how states see themselves and how they want to be seen by others lie at the center of these narratives. In this process, actors construct their “Others” while defining their own identities.
In the process through which NATO and the Russian Federation position each other as the “Other,” factors such as ideological differences, perceptions of civilization, religious elements, political systems, and approaches to governance play a decisive role. These factors not only deepen the mutual construction of the “Other” between NATO and Russia but also constitute the foundation of the ontological security tension between them. In this context, Russia’s increasingly rigid, reactive, and interventionist foreign policy in response to NATO’s enlargement strategies and its policies of promoting Western values represents the most concrete manifestation of this tension. Therefore, these identity-based differences, which have been shaped throughout history between the two actors, continue to provide the basis for concrete crises and conflicts today, as exemplified by the case of Ukraine

Anahtar Kelimeler

Ontological security , the Other , identity , NATO , Russian Federation

Kaynakça

• Akchurina, V. & Della S.V. (2018). Russia, Europe and the Ontological Security Dilemma: Narrating the Emerging Eurasian Space. Europe-Asia Studies, 70(10), 1638-1655.
• Aksoy, E. G. (2021). Avrupa Kimliğinin Oluşumu ve Evrimi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(45), 69-79.
• Aksu, M., & Turhan, F. (2012). Yeni Tehditler, Güvenliğin Genişleme Boyutları ve İnsani Güvenlik. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 4(2), 69-80.
• Aktürk Ş. (2017, 12 Nisan). Batı’nın Diğer ‘Öteki’si Olarak: Rusya. Lacivert, https://www.lacivertdergi.com/dosya/2017/04/12/batinin-diger-otekisi-olarak-rusya.
• Ateş, O. (2024). Tarihin Sonu’nu 30 Yıl Geçe! Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(1), 105-120.
• Bardakçı M. B. (2023). Rus Düşünce Tarihindeki Doğu-Batı Çatışması: Slavofiller ve Batıcılar. A. Balcı ve İ. Doğukan (Ed.), Öd Tengri Yaşar içinde (163-181), Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı 30. Yıl Armağanı.
• Bavel, J.J.V. vd. (2020). Using Social and Behavioural Science to Support COVID-19 Pandemic Response. Perspektive Nature Human Behaviour, 4, 460-471.
• Beriş, H. E. (2014). Egemenlik; Bir Kavramın Geçmişi, Bugünü ve Geleceği. Tezkire Yayıncılık.
• Bilgin, P. (2010). Güvenlik Çalışmalarında Yeni Açılımlar Yeni Güvenlik Çalışmaları. Stratejik Araştırmalar Dergisi, 8(4), 69-96.
• Bilgin, P. & Booth, K., & Jones, R. W. (1998). Security Studies: The next Stage? Naçao Defesa, (84), 131-157. Brown, A. (1996). The Gorbachev Factor. Oxford University Press.
• Buzan, B. (2007). People, State and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era. ECPR Press.
• Buzan, B., & Hansen, L. (2009). The Evolution of International Security Studies. Cambridge University Press.
• Chernobrov, D. (2016). Ontological Security and Public (Mis)Recognition of International Crises: Uncertainty, Political Imagining, and The Self. Political Psychology, 37(5), 581-586.
• Chugrov S. V. (2000). Russian Foreign Policy and Human Rights: Conflicted Culture and Uncertain Policy,
• Forsythe D. (Ed.), Human Rights and Comparative Foreign Policy içinde (149-177), United Nations University. Chugrov S. V. (1996). Russian Political Culture. Salter M. (Ed.), After the Revolutions: Democracy in East Central Europe içinde, Life and Peace Institute.
• Chrzanowski, B. (2021). An Episode of Existential Uncertainty: The Ontological Security Origins of the War in Donbas. Texas National Security Review, 4(3), 12-32.
• Ciută, F. (2007). Narratives of Security: Strategy and Identity in the European Context. R. C. M. Mole (Ed.), Discursive Constructions of Identity in European Politics içinde (190–207). Palgrave Macmillan.
• Çelikpala, M. (2019). Güvenlik İkilemi. Güvenlik Yazıları Serisi, 48, 1-8.
• Clunan, A. L. (2009). The Social Construction of Russia’s Resurgence: Aspirations, Identity, and Security Interests. Johns Hopkins University Press.
• Çolak, Z., & Mumcu, H. Y. (2023). The Birth of Modernity: The Influence of the Renaissance, the Enlightenment and the French Revolution. International Journal of Social Inquiry, 16(2), 523 – 539.
• Çüçen, K. (2006). Batı Aydınlanmasının Düşünsel Kökenleri ve Eleştirisi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 125, 25 – 34.
• D’Encausse, H. C. (2003). Tamamlanmamış Rusya. R. Uzmen (Çev.). Ötüken Yayıncılık.
• Dawson, C. (1997). Batının Oluşumu, D. Tayanç, (Çev.). Dergâh Yayınları.
• Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The ‘What’ and ‘Why’ Of Goal Pursuit: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
• Della-Sala, V. 2018. Narrating Europe: the EU’s Ontological Security Dilemma. European Security, 27 (3), 266-279.
• Demirci, H., & Şahin, G. (2023). Uluslararası Güvenlik Literatüründe Eleştirel Bir Yaklaşım: Ontolojik Güvenlik Teorisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 19(44), 1-33.
• Derrida, J. (1992). The Other Heading: Reflections On Today’s Europe. Indiana University Press.
• Diesen, G. (2021). Russian Conservatism: Managing Change Under Permanent Revolution. Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
• Düzgit, S. A. (2015). Post-Yapısalcı Yaklaşımlar ve Uluslararası İlişkilerin Temel Kavramları. Uluslararası İlişkiler, 12(46), 153-168.
• Düzgün, A. N. (2022. 24. Mart). Ontolojik Güvenlik Açısından Rusya’nın Ukrayna Saldırısı, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/ontolojik-guvenlik-acisindan-rusyanin-ukrayna-saldirisi/2544361.
• Eickhoff, N. (2023). NATO’s Strategic Concepts and Post–Cold War Deterrence. Naval Postgraduate School Monterey.
• Emre, Y. (2015). Anthony Giddens ve Uluslararası İlişkiler: Yapılanma, Modernite ve Küreselleşme. Uluslararası İlişkiler, 11(44), 5-23.
• Erdenir, F. H. B. (2005). Avrupa Kimliği: Pan-Milliyetçilikten Post-Milliyetçiliğe. Ümit Yayıncılık.
• Erkan, Ü. (2017). Rus Modernleşmesinde Batı Karşıtlığının Tarihsel Temelleri. Bartın Üniversitesi Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi, 4(1), 52-70.
• Ertem, H. S. (2012). Kimlik ve Güvenlik İlişkisine Konstrüktivist Bir Yaklaşım: ‘Kimliğin Güvenliği’ ve ‘Güvenliğin Kimliği’. Güvenlik Stratejileri, 8(16), 177 – 237.
• Ertem, H. S., & Düzgün, A. N. (2021). Uluslararası İlişkiler Disiplininde Ontolojik Güvenlik Teorisi: Kavram ve Literatür Odaklı Bir İnceleme. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 17(37), 39-83.
• Fehér, F. (2022). The French Revolution and The Birth of Modernity. University of California Press.
• Fukuyama, F. (1999). Tarihin Sonu ve Son İnsan. Z. Dicleli (Çev.), Gün Yayınları.
• Geary, P. J. (2012). Uluslar Miti ve Avrupa’nın Kökenleri, Ç. Sümer (Çev.), Çağ Yayınları.
• Giddens, A. (2014). Modernite ve Bireysel Kimlik, Ü. Tatlıcan, (Çev.), Say Yayınları.
• Gözütok, Ş. (2021). Değerler Eğitimi ve Batı Değerleri Üzerine Bir Analiz. Türk Akademik Araştırma Dergisi, 6(2), 629 – 660.
• Gustafsson, K. (2022). Identity Change, Anxiety and Creativity: How 19th Century Japan Sought to Leave Asia and Become Part of the West. Uluslararası İlişkiler, 19(73), 77-93.
• Günyel, C. (2021). NATO’nun Kimlik Oluşumunda Karadeniz Güvenliğinin Yeri (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. International Publishers.
• Harvey, D. (2024). Neoliberalizmin Kısa Tarihi. A. Onacak (Çev.), Sel Yayınları.
• Huntington, S. (2004). Medeniyetler Çatışması ve Dünya Düzenin Yeniden Kurulması. C. Soydemir (Çev.), Okyanus Yayınları.
• Hansen, F. S. (2016). Russia’s Relations with The West: Ontological Security Through Conflict. Contemporary Politics, 22, 359-375.
• Howard, H. F. (1976). Russian Nationalism and The Divided Soul of the Westernizers and Slavophiles. Ethos, 4(4), 403-438.
• Karabulut, A., & Değer, F. (2015). Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kavramı ve Realist Yaklaşıma Genel Bakış. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 69-79.
• Kaunert, C. & Deus Pereira J. (2023). EU Eastern Partnership, Ontological Security and EU- Ukraine/Russian warfare, Journal of Contemporary European Studies, DOI: 10.1080/14782804.2023.2183182.
• Kaya, S. (2010). Rus Dış Politikasında Batı Karşıtlığının Düşünsel ve Tarihsel Gelişimi. Akademik Bakış, 4(4), 41 – 77.
• Kinnvall, C. (2004). Globalization and Religious Nationalism: Self, Identity, And the Search for Ontological Security. Political Psychology, 25(5), 741-767.
• Kozyrev, A. (1992). Russia: A Chance for Survival. Foreign Affairs, 71(2), 1-16.
• Küçük, A. (2021). Ontolojik Güvenlik Bağlamında Türk[iye]-Yunan[istan] Çatışması. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi Türk-Yunan İlişkileri Özel Sayısı, 5, 21-39.
• Laing, R. D. (2015). Bölünmüş Benlik: Akıl Sağlığı ve Delilik Üzerine Varoluşsal Bir Çalışma E. A. Akça (Çev.). Pinhan Yayıncılık.
• Laruelle, M. (2024). Russia’s Ideological Construction in the Context of the War in Ukraine. IFRI Studies Russie Eurasie Reports, (46), 1-41.
• Le Goff, J. (2008). Avrupa’nın Doğuşu. T. Binder (Çev.). Literatür Yayınları.
• Mitzen, J. (2006). Ontological Security in World Politics: State Identity and the Security Dilemma. European Journal of International Relations, 52(3), 341-370.
• Mitzen, J. (2016). Anchoring Europe’s Civilizing Identity: Habits, Capabilities and Ontological Security. Journal of European Public Policy, 13(2), 270-285.
• Mohammadpour, S., & Saeidabadi, M. R. (2023). In Search of Ontological Security: Why the Anglo-American Special Relationship Endures. Global Studies Quarterly, 3(3), 1-12.
• NATO (1991. 08 Haziran). The Alliance's New Strategic Concept (1991). https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/1991/11/08/the-alliances-new-strategic-concept-1991.
• NATO (2010. 19 Haziran). Strategic Concept 2010. https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/strategic-concepts/strategic-concept-2010.
• NATO (2014. 05 Eylül). Wales Summit Declaration. https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2014/09/05/wales-summit-declaration.
• NATO (2022. 29 Haziran). NATO 2022 Strategic Concept. https://www.nato.int/content/dam/nato/webready/documents/publications-and-reports/strategic-concepts/2022/290622-strategic-concept.pdf.
• Neumann, I. B. (1999). Uses of The Other: The East, in European Identity Formation. University of Minnesota Press.
• Onay, Y. (2002). Rusya ve Değişim. Nobel Yayınları.
• Oğuzlu, T. (2019a). NATO- Rusya İlişkileri. Güvenlik Yazıları, 27, 1-9.
• Oğuzlu, T. (2019b). NATO ve Yeni Dünya Düzeni. Güvenlik Yazıları Serisi, 20, 1-7.
• Öztürk, Z. (2024). Bir Ontolojik Güvenlik Rekabeti Olarak Soğuk Savaş. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 10(2), 133-150.
• Polikanov, D. (2004). NATO–Russia Relations: Present And Future. Contemporary Security Policy, 25(3), 479-497.
• Putin, V. (2021, 12 Temmuz). On the Historical Unity of Russians and Ukrainians. President of Russia, http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181.
• Rumelili, B. (2015). Identity and Desecuritisation: The Pitfalls of Conflating Ontological and Physical Security. Journal of International Relations and Development, 18(1), 52-74.
• Rumelili, B., & Adısönmez, U. C. (2020). Uluslararası İlişkilerde Kimlik-Güvenlik İlişkisine Dair Yeni Bir Paradigma: Ontolojik Güvenlik Teorisi. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 17(66), 23-39.
• Schlembach, C. (2020). Don Quixote and the Social System: Interpreting Ronald Laing’s Concept of Ontological Insecurity from Alfred Schütz’ and Talcott Parsons’ Theories of Social Action. Journal of Classical Sociology, 20(3), 191-207.
• Serbest, B. (2017), Tarihsel Süreçte Rus Avrasyacılığı: Klasik Avrasyacılıktan Neo-Avrasyacılığa. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 285-307.
• Shivamurthy, A. G. (2022) , Kashmir and Ontological Security: Re-evaluating the Role of Self-identities in a Multi- Layered Conflict. Sage Journals, 9(2), 255-279.
• Stein, H. F. (1976). Russian Nationalism and the Divided Soul of the Westernizers and Slavophiles. Ethos, 4(4), 403-438.
• Słowikowski, M. (2004). The concept of ontological security as an explanatory mechanism for the causes of Russian aggression against Ukraine, Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, 22, 111-127.
• Balkan-Şahin, S. & Çetiner, Ö. (2025), NATO’s Quest for Ontological Security: Securitizing Russia in the Arctic. Uluslararası İlişkiler, 22(88), 25-43.
• Taylor, C. (2006). Sources of The Self: The Making of The Modern Identity. Cambridge University Press.
• Todorov, T. (1984). The Conquest of America: The Question of The Other. University of Oklahoma Press.
• Tokatlı, S. G. (2021). Neo-Gramsiyan Hegemonya Kavramı Çerçevesinde Çin’in Sistem İçerisinde Artan Etkisine Yönelik Analiz. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 12(2), 47-69.
• Wendt, A. (1992). Anarchy is What States Make of It: The Social Construction of Power Politics. International Organizations, 46(2), 391-425.
• Wendt, A. (1994). Collective Identity Formation and the International State. American Political Review, 88(2), 384-396.
• Wendt, A. (1999). Social Theory of International Politics. Cambridge University Press.
• Wilhelmsen, J. & Godzimirski, J. (2017). NATO and Russia Spiral of distrust, NATO and Collective Defence in the 21st Century içinde (63-77). Routledge.
• Yalçıner, S. (2007). Putin Dönemi Rusya Federasyonu-NATO İlişkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 12(2), 340-358.
• Yapıcı, M. İ. (2007). Rusya-NATO İlişkilerinin Dünü, Bugünü ve Geleceği. 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Bildiriler Kitabı içinde (1451-1473).
• Yavuz, Ş. (2006). İslam’ın Ötekileştirmeye Meydan Okuması veya 'Ontolojik Öteki'den ‘Vasıfsal Öteki’ne Intikalin Macerası. Marife, 3, 135-156.
• Yumul, A. (2003). Arafta Kalanlar. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 6(23), 11-21.
• Yurdusev, A. N. (1997). Avrupa Kimliğinin Oluşumu ve Türk Kimliği. A. Eralp (Ed.), Türkiye ve Avrupa içinde (17-85). İmge Kitabevi.
• Zarakol, A. (2010). Ontological (In)Security and State Denial of Historical Crimes: Turkey and Japan. International Relations, 24(1), 3-23.