Finansal Davranışı Etkileyen Faktörlerin Analizi: Finansal Okuryazarlık, Finansal Kaygı, Finansal Tutum Ve Tasarruf Davranışı

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 182 - 196, 31.12.2025

Cevdet Burak Büyüklimanlı , Aytaç Erdem

https://doi.org/10.46849/guiibd.1826370

Öz

Bu çalışmada finansal okuryazarlık, finansal kaygı, finansal tutum ve tasarruf davranışının finansal davranış üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olup olmadığı ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, 18 yaşını doldurmuş ve finansal açıdan herhangi bir gelir kaynağına sahip olan bireyler oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, araştırma modeli kapsamında belirlenen değişkenler arasındaki ilişkileri analiz etmek için bir anket formu hazırlanmış ve çevrimiçi ortamda 398 katılımcıdan veri toplanmıştır. Toplanan veriler üzerinde çoklu doğrusal regresyon analizi uygulanmış ve her bir bağımsız değişkenin finansal davranış üzerindeki etkisi ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, finansal kaygının finansal davranış üzerinde anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Öte yandan finansal okuryazarlığın finansal davranışı pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Tasarruf davranışının finansal davranış üzerindeki etkisi incelendiğinde, bu değişkenin de finansal davranışı pozitif yönde etkilediği ortaya konmuştur. Buna karşılık finansal tutumun finansal davranış üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, bireylerin finansal karar ve davranışlarının yalnızca ekonomik ve rasyonel faktörler çerçevesinde açıklanamayacağını, aynı zamanda psikolojik süreçler, kaygı düzeyi, bilgi birikimi ve tasarruf eğilimleri gibi çeşitli bireysel özelliklerle de şekillendiğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla çalışma, finansal davranışların daha kapsamlı, çok boyutlu ve bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmasına katkı sunmakta; ileride yapılacak araştırmalar için hem teorik hem de pratik açıdan önemli bir temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Finansal okuryazarlık , Finansal kaygı , Finansal tutum , Tasarruf davranışı , Finansal davranış

ANALYSIS OF FACTORS AFFECTING FINANCIAL BEHAVIOR: FINANCIAL LITERACY, FINANCIAL ANXIETY, FINANCIAL ATTITUDE, AND SAVING BEHAVIOR

Öz

In this study, the extent to which financial literacy, financial anxiety, financial attitude, and saving behavior have a significant impact on financial behavior was examined in detail. The sample of the research consists of individuals who are at least 18 years old and possess any form of financial income. Accordingly, a survey form was developed to analyze the relationships among the variables included in the research model, and data were collected online from 398 participants. Multiple linear regression analysis was applied to the collected data, and the effect of each independent variable on financial behavior was evaluated separately. The analysis results revealed that financial anxiety has a significant and negative effect on financial behavior. On the other hand, financial literacy was found to positively influence financial behavior. When the effect of saving behavior on financial behavior was examined, this variable was also shown to have a positive impact. In contrast, financial attitude was determined to have no statistically significant effect on financial behavior. These findings demonstrate that individuals’ financial decisions and behaviors cannot be explained solely through economic and rational factors; rather, they are shaped by a range of individual characteristics such as psychological processes, levels of anxiety, knowledge, and saving tendencies. Therefore, the study contributes to understanding financial behavior from a more comprehensive, multidimensional, and holistic perspective, and provides an important theoretical and practical foundation for future research.

Anahtar Kelimeler

Financial Literacy , Financial Anxiety , Financial Attitude , Saving Behavior , Financial Behavior

Kaynakça

• Ackert, L. F., & Deaves, R. (2010). Behavioral finance: Psychology, decision-making, and markets. Cengage Learning.
• Alkaya, A., & Yağlı, İ. (2015). Finansal okuryazarlık–finansal bilgi, davranış ve tutum: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi İİBF öğrencileri üzerine bir uygulama. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(40), 585–599.
• Alshebami, A. S., & Aldhyani, T. H. (2022). The interplay of social influence, financial literacy, and saving behaviour among Saudi youth and the moderating effect of self-control. Sustainability, 14(14), 8780.
• Archuleta, K. L., Dale, A., & Spann, S. M. (2013). College students and financial distress: Exploring debt, financial satisfaction, and financial anxiety. Journal of Financial Counseling and Planning, 24(2), 50–62.
• Arpacı, S., & Özek, Y. (2019). Finans sektöründe ekonomik kaygı ve tükenmişlik düzeylerinin örgütsel bağlılığa etkisi. Kastamonu Üniversitesi İİBF Dergisi, 21(2), 99–125.
• Aydın, Ü., & Ağan, B. (2016). Rasyonel olmayan kararların finansal yatırım tercihleri üzerindeki etkisi: Davranışsal finans çerçevesinde bir uygulama. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2), 95-112.
• Barberis, N., Shleifer, A., & Vishny, R. (1998). A model of investor sentiment. Journal of Financial Economics, 49(3), 307–343.
• Bloomfield, R. (2010). Traditional versus behavioral finance. Behavioral finance: Investors, corporations, and markets, 23-38.
• Bodie, Z., Kane, A., & Marcus, A. J. (2007). Investments (7th ed.). McGraw-Hill/Irwin.
• Çetin, M. (2004) Türkiye’nin Tasarruf Sorunu, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
• Döm, S. (2003). Yatırımcı psikolojisi (1. bs.). Değişim Yayınları.
• Frey, B. S., & Stutzer, A. (2002). What can economists learn from happiness research?. Journal of Economic literature, 40(2), 402-435.
• Gambetti, E., & Giusberti, F. (2019). Personality, decision-making styles and investments. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 80, 14–24.
• George, D. (2011). SPSS for Windows step by step: A simple study guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Pearson Education India.
• Gönen, E., & Özmete, E. (2007). Finansal refah: Finansal yönetim sürecinden duyulan tatmin, finansal davranışlar ile öz-saygı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 11(11), 57-69.
• Grable, J. E., Heo, W., & Rabbani, A. (2014). Financial anxiety, physiological arousal, and planning intention. Journal of Financial Therapy, 5(2), 1–18.
• Güler, E., & Tunahan, H. (2017). Finansal okuryazarlık: Hane halkı üzerine bir araştırma. İşletme Bilimi Dergisi, 5(3), 79–104.
• Güvenç, H. (2017). Öğretim programlarımızda finansal okuryazarlık. İlköğretim Online, 16(3), 935–948.
• Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W. C. (1998). Multivariate data analysis (5th ed.). Prentice Hall.
• Han, A., & Kaya, K. (2008). Kalkınma ekonomisi: Teori ve politika. Siyasal Kitabevi.
• Hayhoe, C. R., Cho, S. H., DeVaney, S. A., Worthy, S. L., Kim, J., & Gorham, E. (2012). How do distrust and anxiety affect saving behavior? Family and Consumer Sciences Research Journal, 41(1), 69–85.
• Hilgert, M. A., Hogarth, J. M., & Beverly, S. G. (2003). Household financial management: The connection between knowledge and behavior. Federal Reserve Bulletin, 89, 309–322.
• Humaira, I., & Sagoro, E. M. (2018). Pengaruh pengetahuan keuangan, sikap keuangan dan kepribadian terhadap perilaku manajemen keuangan. Jurnal Nominal, 7(1), 96–110.
• Huston, S. J. (2010). Measuring financial literacy. Journal of consumer affairs, 44(2), 296-316.
• İnan, İ. H. (2007). Kalkınmakta olan ülkelerde gönüllü tasarruflar ve finansal derinleşme. Maliye Dergisi, 153, 14–27.
• İnceoğlu, M. (2010). Tutum Algı İletişim [Elektronik Sürüm]. İstanbul: BeykentÜniversitesi Yayınevi.
• İslamoğlu, A. H., & Altunışık, R. (2010). Tüketici Davranışları. Beta Yayınları.
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. bs.). Asil Yayın Dağıtım.
• Karaca, Y. (2015). Davranışsal finans yaklaşımı ve bireysel yatırımcı davranışları üzerine ampirik bir uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Kılcan, B., & Ergür, Ş. (2019). Finansal tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 3(3), 59–68.
• Kılıç, Y., Ata, H. A., & Seyrek, İ. H. (2015). Finansal okuryazarlık: Üniversite öğrencilerine yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 66, 129–150.
• Kiyilar, Murat and Acar, Okan, ÜLKEMİZDE TASARRUF ORANLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER VE BÖLGELER ARASI TASARRUF ALIŞKANLIKLARININ TESPİTİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (The Factors Affecting the Saving Rates of Turkey and a Research upon the Saving Schemes of Different Districts) (October 1, 2012). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2223942 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2223942
• Koç, E. (2012). Tüketici davranışı ve pazarlama stratejileri. İstanbul:Seçkin Yayıncılık.
• Kumar, S., Watung, C., Eunike, J., & Luinata, L. (2017). The influence of financial literacy towards financial behavior. Firm Journal of Management Studies, 2(1), 169–179.
• Lianto, R., & Megawati Elizabeth, S. (2017). Analisis pengaruh financial attitude. Jurnal Manajemen STIE MDP.
• Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2014). The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5–44.
• Mandell, L. (2006). Financial literacy: If it's so important, why isn't it improving?. Networks Financial Institute Policy Brief, (2006-PB), 08.
• Mien, N. T. N., & Thao, T. P. (2015, July). Factors affecting personal financial management behaviors: Evidence from Vietnam. In Proceedings of the Second Asia-Pacific Conference on Global Business, Economics, Finance and Social Sciences (AP15Vietnam Conference) (Vol. 10, No. 5, pp. 1-16).
• Mirza, A. D. (2019). Milenial cerdas finansial. CV Jejak.
• Mustafa, W. M. W., Islam, M. A., Asyraf, M., Hassan, M. S., Royhan, P., & Rahman, S. (2023). The effects of financial attitudes, financial literacy... Sustainability, 15(3), 2677.
• Nakalema, J. P. (2025). The impact of saving habits on the financial behaviour… (Undergraduate dissertation). Uganda Christian University.
• Noctor, M., Stoney, S., & Stradling, R. (1992). Financial literacy: A discussion of concepts... National Foundation for Educational Research.
• Osberg, L., & Sharpe, A. (2009). Measuring economic security in insecure times: New perspectives, new events, and the index of economic well-being (No. 2009-12). Ottawa: Centre for the Study of Living Standards.
• Odabaşı, Y., & Barış, G. (2010). Tüketici Davranışı. MediaCat.
• OECD. (2013). Improving financial education effectiveness through behavioural economics. OECD Publishing.
• Osberg, L., & Sharpe, A. (2005). How should we measure the “economic” aspects of well-being? Review of Income and Wealth, 51(2), 311–336.
• Peiris, T. U. I. (2021). Effect of financial literacy on individual savings behavior… European Journal of Business and Management Research, 6(5), 1–10.
• Probst, T. M., & Brubaker, T. L. (2001). The effects of job insecurity on employee safety outcomes. Journal of Occupational Health Psychology, 6(2), 139–158.
• Remund, D. L. (2010). Financial literacy explicated: The case for a clearer definition in an increasingly complex economy. Journal of consumer affairs, 44(2), 276-295.
• Sarıgül, H. (2019). A’dan Z’ye finansal okuryazarlık. Der Yayınları.
• Satoğlu, S. (2014). Yatırımcıları koruma aracı olarak finansal okuryazarlık ve Türkiye bireysel uygulaması. (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Marmara Üniversitesi/Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, İstanbul.
• Shiller, R. J. (2000). Irrational exuberance. Princeton University Press.
• Song, C. L., Pan, D., Ayub, A., & Cai, B. (2023). The interplay between financial literacy, financial risk tolerance and financial behaviour... Psychology Research and Behavior Management, 16, 535–548. https://doi.org/10.2147/PRBM.S398450
• Strömbäck, C., Lind, T., Skagerlund, K., Västfjäll, D., & Tinghög, G. (2017). Does self-control predict financial behavior and financial well-being? Journal of Behavioral and Experimental Finance, 14, 30–38.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Zhu, Y. (2024). Behavioral Finance: Bridging Psychology and Economics for Rational Financial Decisions. Journal of Applied Economics and Policy Studies, 14, 73-76.