Türkistan'da Rusya ve Çin'e Alternatif Olarak Avrupa Birliği: Fırsatlar ve Zorluklar

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, AB’nin Türkistan’da Rusya ve Çin’e karşı gerçek bir alternatif oluşturma kapasitesini çok boyutlu şekilde analiz etmektir. Bu kapsamda öncelikle Türkistan’ın jeopolitik ve stratejik önemi ortaya konulmuştur. Daha sonra Rusya’nın bölgesel politikalarının ana hatları ile Çin’in ekonomik ve siyasi etkinliği incelenmiştir. Devamında AB’nin Türkistan stratejisi, politika araçları ve bölgesel potansiyeli değerlendirilmiştir. Son olarak AB’nin alternatif olma kapasitesinin sunduğu fırsatlar ile karşılaştığı yapısal sınırlılıklar karşılaştırmalı bir çerçevede tartışılmıştır. Çalışmanın bulguları, AB’nin Türkistan’da Rusya ve Çin’e tam anlamıyla ikame olabilecek bir güçten ziyade dengeleyici ve tamamlayıcı bir aktör olarak öne çıktığını göstermektedir. AB’nin ekonomik çeşitlenme, enerji arz güvenliği, yönetişim reformları ve çok vektörlü dış politika imkânları bakımından sunduğu fırsatlar bölge devletlerinin stratejik özerkliğini artırma potansiyeli taşımaktadır. Buna karşılık coğrafi uzaklık, Rusya ve Çin’in köklü bölgesel etkisi, normatif değerler ile yerel siyasal yapılar arasındaki uyumsuzluk ve AB içindeki politika tutarsızlıkları, AB’nin alternatif olma kapasitesini sınırlandıran temel faktörlerdir. Özetle, Türkistan’da ortaya çıkan güç dengesi çok kutuplu ve rekabetçi bir yapı sergilemekte ve bölgenin geleceği tek bir gücün hâkimiyetinden ziyade çok aktörlü rekabetin yönetilebilir dengesi içinde şekillenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkistan
• Avrupa Birliği
• Rusya
• Çin
• Rekabet

The European Union as an Alternative to Russıa And China in Turkestan: Opportunities and Challenges

Öz

The primary objective of this study is to conduct a multidimensional analysis of the EU's capacity to establish a genuine alternative to Russia and China in Turkestan. Within this scope, the geopolitical and strategic importance of Turkestan is first highlighted. Subsequently, the main features of Russia's regional policies and China's economic and political influence are examined. Following this, the EU's Turkistan strategy, policy instruments, and regional potential are evaluated. Finally, the opportunities offered by the EU's capacity to be an alternative and the structural limitations it faces are discussed within a comparative framework. The findings of the study show that the EU has emerged as a balancing and complementary actor in Turkestan rather than a power that can fully replace Russia and China. The opportunities offered by the EU in terms of economic diversification, energy supply security, governance reforms, and multi-vector foreign policy have the potential to increase the strategic autonomy of the countries in the region. Conversely, geographical distance, the deep-rooted regional influence of Russia and China, the incompatibility between normative values and local political structures, and policy inconsistencies within the EU are key factors limiting the EU's capacity to serve as an alternative. In summary, the balance of power emerging in Turkestan exhibits a multipolar and competitive structure, and the region's future is taking shape within the manageable equilibrium of multi-actor competition rather than the dominance of a single power.

Anahtar Kelimeler

• Turkestan
• European Union
• Russia
• China
• Rivalry

Kaynakça

1. Aras, F. Ç. & Kandemir, E. (2023). Enerji Güvenliği Bağlamında AB Enerji Politikaları ve AB-Orta Asya İlişkileri. International Journal of Social Sciences, 7 (2), 107-126. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.14.7.
2. Baba, G. (2020, Şubat). The New Great Game: China, Russia and the US in Central Asia. TRT World Forum. 14 Nisan 2026 tarihinde https://www.trtworldforum.com/publication/the-new-great-game-china-russia-and-the-us-in-central-asia/ adresinden erişilmiştir.
3. Brzezinski, Z. (2014). Büyük Satranç Tahtası. Yelda Türedi (Çev.), İnkılâp Yayınları.
4. Budak, M. M. & Terzi, H. M. (2021). Scholarship Programs as Public Diplomacy Tool and Implementations in Turkic Council Countries. Bilig, 96, 229-235. https://doi.org/10.12995/bilig.9609.
5. Council of the European Union (2025, 4 Nisan). Joint Declaration Following the First European Union-Central Asia Summit. 7 Şubat 2026 tarihinde https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/04/04/joint-declaration-following-the-first-european-union-central-asia-summit/ adresinden edinilmiştir.
6. Council of the European Union (2025, 23 Kasım). 19th Package of Sanctions Against Russia: EU Targets Russian Energy, Third-Country Banks and Crypto Providers. 8 Şubat 2026 tarihinde https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/10/23/19th-package-of-sanctions-against-russia-eu-targets-russian-energy-third-country-banks-and-crypto-providers/ adresinden edinilmiştir.
7. Çakır, A. (2020). Contemporary Rivalry in Central Asia: Challenges and Opportunities. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 9 (1), 75-94. https://doi.org/10.26650/jes.2020.005.
8. Diriöz, A. O. (2023, Kasım 13). Turkiye and Balancing East- West Trade Routes. Dış Politika Enstitüsü. 14 Nisan 2026 tarihinde https://foreignpolicy.org.tr/turkiye-and-balancing-east-west-trade-routes/ adresinden edinilmiştir.

9. Diyarbakırlıoğlu, K. (2021). The Role of Energy in European Union’s Foreign Policy with Central Asia. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25 (3), 685-696.
10. Delegation of the European Union to the Kyrgyz Republic (2023, Kasım 17). Two Regional EU-Funded Programmes Celebrate Their 20th Anniversary. 10 Şubat 2026 tarihinde https://www.eeas.europa.eu/delegations/kyrgyz-republic/two-regional-eu-funded-programmes-celebrate-their-20th-anniversary_en adresinden edinilmiştir.
11. Dugin, A. (2015). Rus Jeopolitiği Avrasyacı Yaklaşım. Vügar İmanov (Çev.), Küre Yayınları.
12. European Parliament (2015, 16 Temmuz). EU-Central Asia High Level Security Dialogue. 6 Şubat 2026 tarihinde https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_ATA%282015%29565875 adresinden edinilmiştir.
13. European Commission (2021, Aralık 1). Global Gateway. 20 Mart 2026 tarihinde https://commission.europa.eu/topics/international-partnerships/global-gateway_en#featured-projects adresinden edinilmiştir.
14. European Commission (2023, Hazarin 30). Study on Sustainable Transport Connections with Central Asia. 20 Mart 2026 tarihinde https://transport.ec.europa.eu/transport-themes/international-relations/study-sustainable-transport-connections-central-asia_en adresinden edinilmiştir.
15. Farah, P. D., Zoppolato, D. G. & Ötvös, T. (2025). China’s Belt and Road Initiative and Its Impact on the Energy Independence of the European Union. Asian Journal of Law and Society, 12 (2), 274-303. https://doi.org/10.1017/als.2025.6.
16. Fawn, R., Kluczewska, K. & Korneev, O. (2023). EU-Central Asian Interactions. European Neighbourhood Council. https://encouncil.org/2023/02/21/enc-analysis-eu-central-asian-interactions/.
17. Güdül, S. & Farida, L. R. (2020). Orta Asya’da Yeni Büyük Oyun’un Anahtarı: Afganistan. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 4 (2), 13-46.
18. Huasheng, Z. (2023). Central Asia in Change amid the New Great Game. Russia in Global Affairs, 21 (4), 138-148. https://doi.org/10.31278/1810-6374-2023-21-4-138-148.
19. Hynek, O. (2021). Geopolitics of Central Asia: Between the Russian Bear and the Chinese Dragon. Central European Journal of Politics, 6 (2), 73-93. https://doi.org/10.24132/cejop_2020_4.
20. Ibrayeva, A., Tashtemkhanova, R., Ospanova, А., Somzhurek, B. & Azmukhanova, A. (2017). Energy Export Potential in the Caspian Region and Its Impact on EU Energy Security. Periodica Polytechnica Social and Management Sciences, 25 (2), 127-140. https://doi.org/10.3311/ppso.10644.
21. Iqbal, M. & Afridi, M. K. (2018). New Great Game in Central Asia: Conflicts, Interests and Strategies of Russia, China and United States. The Dialogue, 121 (3), 229-246.
22. Imomnazar, I. (2018). Impact of «One Belt, One Road» Initiatives to the Economy of Central Asian Countries. International Journal of Business and Economic Development, 6 (2), 29-36. https://doi.org/10.24052/ijbed/v06nu02/art-03.
23. İpek, S. (2025). Türkiye’nin Orta Asya’da Türk İşbirliğinin Sağlanması Stratejisi ve Orta Koridor Girişimi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 8 (3), 833-845. https://doi.org/10.33712/mana.1749075.
24. İşcan, İ. H. (2004). Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları. Uluslararası İlişkiler, 1 (2), 47-79.
25. Jaiswal, S. (2018). Geopolitics in Caspian Sea and Central Asian Region. International Journal for Research in Applied Science and Engineering Technology, 6 (4), 2264-2267. https://doi.org/ 10.22214/ijraset.2018.4386.
26. Jarosiewicz, A. & Strachota, K. (2009, Mayıs 12). The New Great Game – A Breakthrough?. Center for Eastern Studies Commentary. 20 Mart 2026 tarihinde https://www.files.ethz.ch/isn/102974/commentary_26.pdf adresinden edinilmiştir.
27. Kamalov, İ. (2011). Rusya’nın Orta Asya Politikaları. Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Yayınları.
28. Kaya, E. (2017). Yardım Programları Çerçevesinde Avrupa Birliği’nin Orta Asya Politikası. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 1-15.
29. Kašťáková, E., Žatko, M. & Barinková, N. (2021). The Current State of, and Perspectives on, Foreign Trade Between the EU and Central Asia in a Period of Geoeconomic Change. International Organisations Research Journal, 16 (1), 145-161. https://doi.org/10.17323/1996-7845-2021-01-07.
30. Kılıçbeyli, E.H. & Emrahov, M. (2004). Büyük Oyundan “Yeni Büyük Oyun”a. E. Efegil, E. H. Kılıçbeyli & P. Akçalı (Ed.) Yakın Dönem Güç Mücadeleleri Işığında Orta Asya Gerçeği içinde (123-146), Gündoğan Yayınları.
31. Konopelko, A. (2017). Eurasian Economic Union: a Challenge for EU Policy Towards Kazakhstan. Asia Europe Journal, 16 (1), 1-17. https://doi.org/10.1007/s10308-017-0480-7.
32. Krapohl, S. & Vasileva-Dienes, A. (2019). The region that isn’t: China, Russia and the failure of Regional Integration in Central Asia. Asia Europe Journal, 18 (3), 347-366. https://doi.org/10.1007/s10308-019-00548-0.
33. Mahmud, K. U. & Hossain, Md. S. (2025). Tracing the Geopolitical Influence and Regional Power Dynamics in Central Asia: A Thematic Analysis with Neorealist Perspectives. Discover Global Society, 3 (1), 1-23. https://doi.org/10.1007/s44282-025-00269-3.
34. Melnikovová, L. (2020). China’s Interests in Central Asian Economies. Human Affairs, 30 (2), 239-252. https://doi.org/10.1515/humaff-2020-0022.
35. Özalp, M. (2026). Türkiye’nin Bölgesel ve Küresel Gücünün Yükselişinde: Zengezur Koridoru ve Kalkınma Yolu. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 9 (1), 185-208. https://doi.org/10.59182/tudad.1803593.
36. Özsoy, B. (2022). NATO'nun Genişlemesi ve Kazakistan Olayları Bağlamında Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün Geleceği. Rusya Araştırmaları Dergisi, 8, 101-125. https://doi.org/10.48068/rusad.1192661.
37. Patalakh, A. (2018). Kazakhstan’s EU Policies: A Critical Review of Underlying Motives and Enabling Factors. Asian Journal of German and European Studies, 3 (1), 1-23. https://doi.org/10.1186/s40856-018-0026-9.
38. Schleier, E. (2015). Central Asian Space Analyzed Through The Moscow – Beijing Axis. International Conference Knowledge-Based Organization, 21 (1), 115-119. https://doi.org/10.1515/kbo-2015-0019.
39. Serikkaliyeva, A. (2020). The Role of the Central Asian Region in China’s New Silk Road Economic Belt Project. Eurasian Research Journal, 1 (1), 66-81. https://doi.org/10.2307/j.ctv1rcf2bf.15.
40. Sucu, A. E. (2017). The Importance Of Russian Military Presence in Central Asia for Russia’s Regional Security. Akademik Hassasiyetler, 4 (8), 125-138.
41. The Diplomatic Service of the European Union (2022, 25 Mart). Basis for the EU – Central Asia Cooperation. 5 Şubat 2026 tarihinde https://www.eeas.europa.eu/eeas/basis-eu-%E2%80%93-central-asia-cooperation_en adresinden edinilmiştir.
42. Umarov, T. (2023). Intersecting Policies: Exploring the Domestic Foundations of Uzbekistan’s Changing Stance on China. OSCE Academy in Bishkek. https://osce-academy.net/en/research/publication/chinainca/.
43. Ussenova, T. (2022). Kazakhstan’s Multi-Vector Foreign Policy and its Implications for the Energy Sector. Journal of Global Social Sciences, 3 (10), 1-22.
44. Valansi, K. (2025, Haziran 2). Why the Middle Corridor Matters-Amid a Geopolitical Resorting. Atlantic Council. 20 Mart 2026 tarihinde https://www.atlanticcouncil.org/content-series/ac-turkey-defense-journal/why-the-middle-corridor-matters-amid-a-geopolitical-resorting/ adresinden edinilmiştir.
45. Vasić, B., Pekić, I. & Šimić, G. (2023). Energy security of the European Union and Corruption in Central Asia as the Main Challenges for the European Sustainable Energy Future. Energy Sustainability and Society, 13 (1), 1-25. https://doi.org/10.1186/s13705-023-00406-3.
46. Wang, S. (2023). Prospect on the Energy Cooperation between China and Kazakhstan from the Perspective of One Belt, One Road Initiative. Academic Journal of Business & Management, 5 (3), 121-126. https://doi.org/10.25236/AJBM.2023.050318.
47. Wisuttisak, P., Panthamit, N. & Park, S. C. (2023). China-BRI, EU-Indo-Pacific Cooperation and Asia. Cuadernos Europeos de Deusto, 68, 151-181. https://doi.org/10.18543/ced.2701.
48. Yunusov, K. (2018). The European Union’s New Central Asia Strategy: Time for Historical Overview Reflection and Agenda Setting for the Future. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 2 (2), 103-128.
49. Zengin, A. K. & Topsakal, İ. (2020). Gordian Knot in Central Asia Regional Security Complex: A Multi-Vector Analysis. Eurasian Research Journal, 2 (2), 19-36.
50. Zhao, H. (2023). Central Asia in Change Amid the New Great Game. Russia in Global Affairs, 21 (4), 138-148. https://doi.org/10.31278/1810-6374-2023-21-4-138-148.
51. Zhunisbek, A. (2019). Russia’s Policy in Central Asia During the Putin Era. Eurasian Research Journal, 1 (2), 39-50.