MÜTAREKE İSTANBULUNDA BİR SİYASİ CİNAYET: KARABAĞLI BEHBUD HAN CEVANŞİR’İN ŞEHİT EDİLMESİ VE TORLAKYAN DAVASI
Öz
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kuruluşunda önce İçişleri, daha sonra da Ticaret ve Sanayi Nazırı olarak önemli rol üstlenen devlet adamlarından biri de Behbud Han Cevanşir’dir. Sovyet Azerbaycan’ı kurulduktan sonra 1921 yılında Neriman Nerimanof tarafından petrol hakkında araştırma yapmak üzere gönderildiği Almanya’ya gitmek üzere İstanbul’a gelen Cevanşir, 18 Temmuz 1921 gecesi Beyoğlu’nda Pera Palas Oteli önünde Taşnak üyesi Misak Torlakyan tarafından suikastle katledilmiştir. Torlakyan, İngiliz Divan-ı Harbi’nde yapılan yargılama sonucunda idam cezasına çarptırılmasına rağmen, akıl sağlığı yerinde olmadığı gerekçesiyle tahliye edilerek yurt dışına kaçırılmıştır. Bu makale, katledilmesinin 100. yıldönümünde Torlakyan Davası olarak anılan Behbud Han Cevanşir cinayetini incelemeyi amaç edinmiştir.
Anahtar Kelimeler
Behbud Han Cevanşir, Misak Torlakyan, Haydar Rıfat, Azerbaycan
Kaynakça
- Ağaoğlu, A. (2010). Mütareke ve Sürgün Hatıraları, (Yay. Haz. Ertan Eğribel-Ufuk Özcan), İstanbul: Doğu Kitabevi.
- Ağaoğlu, S. (1969). Babamın Arkadaşları, Üçüncü Baskı, İstanbul: Baha Matbaası.
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). (1921). Dahiliye Nezareti, (DH. İ. UM), No: 20-28/14/53.
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). (1921). Hariciye Siyasi, (HR. SYS), No: 2467/41.
- Başkan, Ö. F. (2013). Ermeni Komiteleri, (Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kahramanmaraş.
- Bogosian, E. (2016). Nemesis Operasyonu, (Çev. Önder Seçkin), İstanbul: Kalkedon Yay.
- Çulcu, M. (1990). Ermeni Entrikalarının Perde Arkası Torlakyan Davası, İstanbul: Kastaş Yay.
- Duman, Ö. (2004/2005). “Mütareke İstanbulu’nda Ermeni Faaliyetleri”, Ermeni Araştırmaları, XVI-XVII, http://www.eraren.org/index.php?Lisan=tr&Page=DergiIcerik&IcerikNo=15 (E.T. 10/06/2018).
- Durukoğlu, S. S. (2015). “Türklerin Uğradığı İşkence, Sürgün, Katliam ve Soykırımlar Sözlüğü”, AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, VII/Eylül, s. 211-258.
- Ehmedova, F. (2010). “Cumhuriyet Döneminde Azerbaycan’da Yasama ve Yürütme (1918-1920)”, Büyük Devletler Kıskacında Bağımsız Azerbaycan (1918-1920), (Ed. Qıyas Şükürov-Vasif Qafarov), İstanbul: IQ Kültür Sanat Yay., s. 288-297.