The Effects of Industrialization on Craft Production: An Examination of Technical, Product, and Occupational Sustainability

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 4, 733 - 758, 30.12.2025

Elif Begüm Sarıkaya , Ertuğrul Samed Üstündağ , Zeliha Merve Özboyacı , Dilek Akbulut

Öz

Craft refers to a field of work that encompasses production and repair activities not based on intensive machine use in the production process, but rather on manual skills, experience, and knowledge acquired through practice. With the Industrial Revolution, significant developments have occurred in areas such as production techniques and material technologies. These developments have facilitated artisans’ access to raw materials, the processing of materials, the adoption of new production techniques, and the marketing of products. However, the increased accessibility brought about by industrialization poses a threat to the occupational sustainability of crafts.This study aims to examine the effects of the industrialization process on craft production through the dimensions of techniques, tools, and material preferences, product quality, customer profile, product diversity, and occupational sustainability in the crafts of knife-making, leatherworking, shoemaking, and exhaust repair. The research was conducted using a descriptive case study design, one of the qualitative research methods, and the study group consists of nine artisans selected on a voluntary basis. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researchers, consisting of 11 questions. The data obtained from the interviews with artisans were subjected to content analysis, through which themes, categories, and codes were generated. The findings indicate that while traditional production methods, materials, and tools continue to be used in the crafts of knife-making, leatherworking, shoemaking, and exhaust repair, the use of new techniques, next-generation materials, and tools has increased as a result of industrial developments. It was found that some tools are shared across different crafts, while others are craft-specific, and that the use of new materials enhances product quality. Although most artisans adopt a distant attitude toward collaboration with industrial firms, cooperation among artisans within the same sector is common. Overall, views regarding the future of crafts are predominantly negative, while opinions differ concerning young people’s interest in these professions. The study concludes that early-age education, the apprenticeship–journeyman system, vocational education, and incentive mechanisms are crucial for the sustainability of crafts, and that activities such as workshops contribute positively to this process. Furthermore, industrial development has reduced the number of customers while increasing product diversity, and vocational fairs have been found to be beneficial in terms of knowledge sharing, inspiration, and access to innovations.

Anahtar Kelimeler

Craft , Industrialization , Occupational Sustainability , Descriptive Case Study

Endüstrileşme Sürecinin Zanaat Üretimi Üzerindeki Etkileri: Teknik, Ürün ve Mesleki Sürdürülebilirlik Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Zanaat, üretim sürecinde yoğun makina kullanımına dayanmayan; el becerisi, deneyim ve uygulama yoluyla kazanılan bilgiye dayalı üretim ve onarım faaliyetlerini ifade eden bir çalışma alanıdır. Endüstri devrimi ile birlikte üretim teknikleri ve malzeme teknolojisi gibi alanlarda gelişmeler yaşanmıştır. Bu durum zanaatkarlara hammaddeye ulaşımda, hammaddeyi işlemede, yeni üretim tekniklerini kullanmada ve ürünü pazarlamada kolaylık sağlamıştır. Ancak endüstrileşmeyle birlikte gelişen bu kolay ulaşım, zanaatların mesleki olarak sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Bu çalışma, endüstrileşme sürecinin zanaat üretimi üzerindeki etkilerini; bıçakçılık, dericilik, ayakkabıcılık, egzoz onarımı zanaatlarında kullanılan teknik, alet ve malzeme tercihleri, ürünlerin niteliği, müşteri profili, ürün çeşitliliği ve mesleki sürdürülebilirlik boyutları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel yöntem desenlerinden betimsel durum çalışması deseniyle yürütülmüş olup çalışma grubu gönüllülük esasına göre seçilen dokuz zanaatkardan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen ve 11 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Zanaatkârlarla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak, tema, kategori ve kodlar oluşturulmuştur. Çalışmada incelenen bıçakçılık, dericilik, ayakkabıcılık ve egzoz onarımı zanaatlarında geleneksel üretim yöntemleri, malzemeler ve aletler kullanılmaya devam etmekle birlikte, endüstriyel gelişmelerle yeni teknikler, yeni nesil malzemeler ve aletlerin kullanımının arttığı görülmüştür. Bazı aletlerin zanaatlar arasında ortak olduğu, bazılarının ise zanaata özgü olduğu; yeni malzemelerin kaliteyi yükselttiği tespit edilmiştir. Zanaatkârların çoğu endüstriyel firmalarla iş birliğine mesafeli yaklaşırken, aynı sektördeki zanaatkârlarla iş birliği yaygındır. Zanaatın geleceğine ilişkin görüşler genel olarak olumsuzdur; gençlerin ilgisi konusunda ise görüşler farklılık göstermektedir. Zanaatın sürdürülebilirliği için erken yaşta eğitim, çıraklık–kalfalık sistemi, mesleki eğitim ve teşviklerin önemli olduğu, ayrıca workshop gibi faaliyetlerin bu sürece katkı sağladığı belirlenmiştir. Endüstriyel gelişmenin müşteri sayısını azalttığı ancak ürün çeşitliliğini artırdığı; mesleki fuarların ise bilgi paylaşımı, ilham ve yeniliklere erişim açısından faydalı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Zanaat , Endüstrileşme , Mesleki sürdürülebilirlik , Betimsel durum çalışması

Kaynakça

• [1] Açık, C. (2024). Geleneksel vitrayın lazer teknolojisi ile inovasyonu ve cam mobilya kapağı tasarımına uygulanması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(3), 669–678.
• [2] Aytaçlı, B. (2012). Durum çalışmasına ayrıntılı bir bakış. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 1–9.
• [3] Bakanlar Kurulu (1984, 16 Temmuz). Sağlık kuralları bakımından günde ancak yedibuçuk saat veya daha az çalışılması gereken işler hakkında tüzük (Karar Sayısı: 84/8298). Resmî Gazete (18401). https://www.resmigazete.gov.tr
• [4] Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
• [5] Barbaros, H. E. (2019). Zanaat ve endüstriyel tasarım ilişkisinde kültürel sürdürülebilirlik üzerine bir analiz (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
• [6] Battal, Ö., Acar, M., Derindere, İ., Uzun, M., & diğerleri. (2025). Adımların ötesinde ayakkabı üretiminde kullanılan malzemeler ve sürdürülebilir ayakkabı tasarımı. ALKÜ Fen Bilimleri Dergisi, 6(3), 215–239.
• [7] Bozkurt, Ö., & Cohen, R. L. (2019). Repair work as good work: Craft and love in classic car restoration training. Human Relations, 72(6), 1105–1128.
• [8] Bosio, B. (2025). The evolution of craft: From heritage to future trajectories (Unpublished master’s thesis). Ca’ Foscari University of Venice, Master’s Degree Programme in Innovation and Marketing.
• [9] Çoruhlu, Y. (2003). “Orta Ve İç Asya’da Kazı ve Araştırmalarda Elde Edilen Materyallere Göre Erken Devir Türklerinde Çizme”. Ayakkabı Kitabı. (Ed. Emine Görsoy Naskali), İstanbul: Kitapevi Yayınları.
• [10] Davulcu, M. (2017). Antalya’da geleneksel gardıç bıçakçılığı ve yaşayan son ustaları. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(10), 22–37.
• [11] Davutoğlu, N. A. (2020). Üçüncü ve dördüncü sanayi devrimleri arasındaki temel ve sistematik farklılıkların determinist bir yaklaşımla analizi. Management and Political Sciences Review, 2(1), 176–194.
• [12] Doğan, E. T. (2011). İşin anlamı ve yaratıcı emeğin piyasada konumlanması bakımından Türkiye’de zanaatkârlık: Cam işçiliği örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• [13] Doğan, E. T. (2012). Zanaatkârlığın günümüzde yeniden yorumlanması: Yeni zanaatkârlık mı? Çalışma İlişkileri Dergisi, 3(1), 67–85. [14] Doğanay, H. A. (2013). Geleneksel El Sanatlarına Bir Örnek: Sürmene Bıçağı Üretimi. 29, S. 51-64.
• [15] Dönmez Çavdar, A., & Boran, S. (2016). Doğal liflerin otomotiv sanayinde kullanımı. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 16(1).
• [16] Erdal, G. (2016). Bıçak ve bıçakta Bursa markası. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 27–34.
• [17] Gökmen, Y. (2019). Çağdaş atölye: Fab lab’ler üzerine bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Eskişehir Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• [18] Gökarslan, A. B. (2024). Dericilik tarihinin yok olmaya yüz tutmuş mirası: Isparta tarihî deri fabrikası. Art-Sanat, (21), 415–437.
• [19] Gül, S. S., & Nizam, Ö. K. (2021). Sosyal bilimlerde söylem ve içerik analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 181–198.
• [20] Hasanhanoğlu, C. (2020). Güvenli işyeri yaratılmasında insan kaynakları yönetiminin önemi ve işletme verimliliği açısından iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerine ekonomik katkısı. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 3(9), 2–17.
• [21] Kabak, T. (2022). SOKÜM’ün aktarılmasında yaşanan sorunlara bir örnek olarak Bayburt’ta zanaatlar ve zanaatkârlık. Milli Folklor, 17(133), 176–187.
• [22] Karpuz, H. (1992). Sürmene bıçakçılığı ve bugünü. In IV. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri. Hagem Yayınları.
• [23] Kaya, Ç., Temeltaş, H., Bensusan, E., & Çelik, A. T. (2025). Yapay zeka ve zanaat üzerine bir derleme. Öneri Dergisi, 20(MX Yaratıcı Endüstriler Çalıştayı Özel Sayısı), 136–153.
• [24] Kenning, G., & Law, J. (2018). Knitting and crochet as experiment. In S. Luckman & N. Thomas (Eds.), Craft economies (pp. 187–197). Bloomsbury Academic.
• [25] Kılıç, R. (2023). Sanayi devrimlerinin serüveni: Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a. Takvim-i Vekayi, 11(2), 276–291.
• [26] Kılınç, S. (Ed.). (2004). Geleneksel el sanatları Türkiye profili ön araştırma raporu. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı.
• [27] Khokhar, D., Bhatia, B. S., Jaiswal, N. K., & Kaur, R. (2024). The impact of machine-made production on the market for handmade Phulkari. Educational Administration: Theory and Practice, 30(9), 804–811.
• [28] Koizhaiganova, M., Koyuncu Okca, A., & Coşkun, S. (2016). Karacasu dericiliği ve günümüzdeki durumu. Social Sciences, 11(3), 243–257.
• [29] Kubat, L. (2020). Bilgisayar kontrollü sistemlerin seramik üretiminde kullanımı ve CNC tezgahlarında üretimin seramik endüstrisine katkıları. İdil, 9(69), 780–790.
• [30] Kuru, S., & Paksoy, C. (2008). Anadolu’da ayakkabı ve Cumhuriyet dönemi ayakkabı kültürü. In 38. ICANAS Bildirileri II (ss. 821–836).
• [31] Lasi, H., Fettke, P., Kemper, H. G., Feld, T., & Hoffmann, M. (2014). Industry 4.0. Business & Information Systems Engineering, 6(4), 239–242.
• [32] Mohajan, H. K. (2021). Third industrial revolution brings global development. Journal of Social Sciences and Humanities, 7(4), 239–251.
• [33] Nyfeler, J., & Aspers, P. (2023). Social interaction on craft fairs. FormAkademisk, 16(4).
• [34] Osmanlı, U. (2017). Zanaatkârlığın tarihsel dönüşümü ve Richard Sennett’in zanaatkârlık kavramı. Journal of History Culture and Art Research, 6(3), 803–817.
• [35] Polanyi, M. (1966). The tacit dimension. University of Chicago Press.
• [36] Polat, A. (2022). Nitel araştırmalarda yarı yapılandırılmış görüşme soruları. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161–182.
• [37] Raschke, S. U. (2022). Limb prostheses: Industry 1.0 to 4.0. Frontiers in Rehabilitation Sciences, 3, 854404.
• [38] Schweitzer, L., Lyons, S., & Smith, C. J. (2023). Career sustainability. Sustainability, 15, 11800.
• [39] Sennett, R. (2013). Zanaatkâr (M. Pekdemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• [40] Sennett, R. (2014). Saygı: Eşit olmayan bir dünyada (Ü. Bardak, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• [41] Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage Publications.
• [42] Utkun, E., & Öndoğan, Z. (2011). Deri materyalinden ve dokuma kumaştan tasarlanan ceketlerin üretim süreçlerinin karşılaştırılması. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17(2), 79–85.
• [43] Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1–9.
• [44] Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• [45] Yin, Y., Stecke, K. E., & Li, D. (2018). The evolution of production systems. International Journal of Production Research, 56(1–2), 848–861.
• [46] Zizic, M. C., Mladineo, M., Gjeldum, N., & Celent, L. (2022). From industry 4.0 towards industry 5.0. Energies, 15(14), 5221.