ANIT MEZARLARININ PEYZAJ MIMARLIĞI AÇISINDAN DEĞERLENDIRILMESI HALIME ÇAVUŞ ANIT MEZARI ÖRNEĞI

Öz

Türkiye de cereyan bulmuş birçok tarihi olay ile günümüze kadar birçok kültürel miras ögesini barındırmaktadır. Önemli bir savaş kahramanı olan Halime Çavuş Kastamonu Kastamonu için önemli bir kültrel miras ögesidir. Bugün anıt mezarı olarak kabul gören Halime Çavuş’un mezarı bir kültürel peyzaj unsuru olarak peyzaj mimarlığı ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, anıt mezarın mevcut durumu incelenmiş ve yapısal ile bitkisel düzenleme ilkelerine dayalı olarak üç farklı tasarım önerisi geliştirilmiştir. Katılımcı değerlendirmeleri, Kastamonu Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesinde öğrenim gören 118 öğrenciyle google form aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular, tasarım eğitimi alan öğrencilerin sade, mekânsal bütünlüğü güçlü ve odak noktası anıt olan 1. öneriyi tercih ettiğini; tasarım eğitimi almayan öğrencilerin ise renkli ve çiçekli yer örtücüler içeren 2. öneriyi daha çok beğendiğini ortaya koymuştur. Sonuçlar, eğitim düzeyine bağlı olarak algısal ve estetik tercihlerin farklılaştığını göstermektedir. Ayrıca mevcut anıt mezarın peyzaj tasarımı açısından yetersiz olduğu belirlenmiş; UNESCO’nun kültürel peyzajlarda önerdiği değer temelli yaklaşımın önemine dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda çalışma, kültürel mirasın korunması ve anıtsal mezar alanlarının çağdaş peyzaj tasarımı ilkeleriyle yeniden ele alınması konusunda rehber bir model ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Anıt mezar
• Kültürel miras
• Halime Çavuş
• peyzaj tasarımı prensipleri

Destekleyen Kurum

Kastamonu Üniversitesi

Etik Beyan

KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu

Teşekkür

TUBİTAK 2209 öğrenci projesi destekleri için teşekkürler

Evaluation of Alternative Landscape Design Proposals Developed for the Halime Çavuş Tomb in Terms of Design Education and User Preferences

Öz

Turkey has witnessed numerous historical events throughout its history and hosts a wide range of cultural heritage elements that have survived to the present day. Halime Çavuş, a prominent war heroine, represents an important cultural heritage figure for the city of Kastamonu. This study aims to evaluate the grave of Halime Çavuş—currently memorial tomb—as a cultural landscape element within the framework of landscape architecture principles. In the study, the existing condition of the tomb was examined, and three alternative design proposals were developed based on structural and planting design principles. Participant evaluations were conducted via Google Forms with 118 students studying at the Faculty of Engineering and Architecture at Kastamonu University. The findings revealed that students with design education tended to favor the first proposal, characterized by simplicity, strong spatial integrity, and a clear focus on the tomb, whereas students without design education more frequently selected the second proposal, which featured colorful and flowering groundcover plants. The results indicate that although some descriptive differences were observed between participants with and without design education, these differences did not reach statistical significance. Furthermore, the existing tomb was found to be inadequate in terms of landscape design, highlighting the importance of the value-based approach recommended by UNESCO for cultural landscapes. In this context, the study offers a limited but meaningful methodological perspective for the conservation of cultural heritage and for reconsidering tomb environments in line with contemporary landscape design principles. This study contributes to landscape architecture and cultural landscape research by proposing a user-based and design-oriented evaluation framework for small-scale commemorative spaces, integrating site analysis, alternative design development, and perception-based assessment within a cultural landscape perspective.

Anahtar Kelimeler

• Monumental tomb
• Halime Çavuş
• cultural heritage
• landscape design principles

Destekleyen Kurum

Kastamonu Üniversitesi

Etik Beyan

KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu

Kaynakça

1. [1] Güzel, M.; Atabeyoğlu, Ö. Peyzaj mimarlığı açısından mekânsal bellek kavramı olarak hüzün turizmi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 2021, 23(2), 477–492.
2. [2] Uslu, A. Tarihi Süreç İçerisinde Anadolu Mezarlıkları ve Çağdaş Bir Yaklaşımla Ankara Kenti İçin Örnek Bir Mezarlık Planlaması Üzerinde Bir Araştırma; Unpublished doctoral dissertation, Ankara University: Ankara, Türkiye, 1997.
3. [3] UNESCO. Recommendation on the Historic Urban Landscape; UNESCO: Paris, France, 2011.
4. [4] Schmitz, S. Un cimetière, une communauté, un espace: l'exemple liégeois. Géographie et Cultures 1995, 16(4), 93–104.
5. [5] Johansen, P.G. Landscape, monumental architecture, and ritual: A reconsideration of the South Indian ashmounds. Journal of Anthropological Archaeology 2004, 23(3), 309–330.
6. [6] Wasserman, J.R. To trace the shifting sands: Community, ritual, and the memorial landscape. Landscape Journal 1998, 17(1), 42–61.
7. [7] Yu, J.; Yan, H.W. Establishment of Plant Landscape Evaluation System for Mausoleum Park. In Proceedings of the 2015 International Conference on Artificial Intelligence and Industrial Engineering; 2015; pp. 622–624.
8. [8] Sommer, F. Cemetery tours and memorial landscapes. Frankfurter Rundschau Online 2018.

9. [9] Karaan, E.N.; Al-Akl, N.M.; Al-Zein, M.S.; Assaad, S. The landscape of urban cemeteries in Beirut: Perceptions and preferences. Urban Forestry & Urban Greening 2018, 33, 66–74.
10. [10] Lewicka, M. Place attachment, place identity, and place memory: Restoring the forgotten city past. Journal of Environmental Psychology 2008, 28(3), 209–231. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.02.001.
11. [11] Lynch, K. The Image of the City; MIT Press: Cambridge, MA, USA, 1960.
12. [12] Nasar, J.L. The Evaluative Image of the City; SAGE Publications: Thousand Oaks, CA, USA, 1998.
13. [13] Haseki, M. Plastik Açıdan Türk Mezar Taşları; İstanbul Devlet Güzel Sanat Akademisi: İstanbul, Türkiye, 1977.
14. [14] Ak, M.K.; Akıncı Kesim, G. Anıt mezarların peyzaj mimarlığı yönünden incelenmesi: İzzet Baysal anıt mezarı çevre düzenlemesi örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi 2013, 9(2), 38–55.
15. [15] Özhancı, E.; Aklıbaşında, M. Kentsel peyzaj içinde mezarlıklar ve peyzaj mimarlığı açısından incelenmesi: Nevşehir örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2017.
16. [16] Yeşil, P.; Aldeniz, M. Şehir mezarlıklarının peyzaj mimarlığı açısından incelenmesi: Ordu kenti örneği. Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 2021, 9(3), 498–507. https://doi.org/10.24925/turjaf.v9i3.498-507.3901.
17. [17] Pouya, S.; Behbahani, H. Anıt bahçesinin tasarlanması için öznelcilik paradigmasına dayalı görsel peyzaj kalitesinin değerlendirilmesi. Turkish Journal of Forestry 2017. https://doi.org/10.18182/tjf.294916.
18. [18] Ptichnikova, G.; Antyufeev, A. War memorial architecture: Rossoshki military memorial cemetery, Russia. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering 2020, 962(3), 032048. https://doi.org/10.1088/1757-899X/962/3/032048.
19. [19] Francis, D. Cemeteries as cultural landscapes. Mortality 2003, 8(2), 222–227.
20. [20] Treib, M. Remembering ruins, ruins remembering. In Spatial Recall; Routledge: New York, NY, USA, 2013; pp. 194–217.
21. [21] Kastamonu Provincial Directorate of Culture and Tourism. Halime Kocabıyık Çavuş. Available online: https://kastamonu.ktb.gov.tr
22. [22] Bourassa, S.C. Toward a theory of landscape aesthetics. Landscape and Urban Planning 1988, 15(3–4), 241–252. https://doi.org/10.1016/0169-2046(88)90028-5.
23. [23] Appleton, J. The Experience of Landscape; Wiley: London, UK, 1975.
24. [24] Ruddell, E.J.; Hammitt, W.E. Prospect refuge theory: A psychological orientation for edge effect in recreation environments. Journal of Environmental Psychology 1987, 7(3), 249–260. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(87)80011-9.
25. [25] Kaplan, R.; Kaplan, S. The Experience of Nature: A Psychological Perspective; Cambridge University Press: Cambridge, UK, 1989.
26. [26] Gimblett, H.R.; Itami, R.M.; Fitzgibbon, J.E. Mystery in an environmental simulation model. Environment and Behavior1985, 17(1), 57–72.
27. [27] Pazhouhanfar, M.; Kamal, M. Effect of predictors of visual preference as characteristics of urban natural landscapes in increasing perceived restorative potential. Urban Forestry & Urban Greening 2014, 13(1), 145–151. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2013.08.005.
28. [28] Rapoport, A. Vernacular architecture and the cultural determinants of form. In Buildings and Society: Essays on the Social Development of the Built Environment; King, A.D., Ed.; Routledge & Kegan Paul: London, UK, 1980; pp. 283–305.
29. [29] Altuntaş, A. Sustainability and heritage conservation in landscape architecture: The case of Knidos, Muğla. Akdeniz University Journal of the Faculty of Architecture 2023, 2(2), 105–121.
30. [30] Ginzarly, M.; Teller, J. Eliciting cultural heritage values: Landscape preferences vs representative images of the city. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development 2018, 8(3), 257–275.
31. [31] Sarıçoban, G. Milli Mücadele’de Anadolu kadını. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2017, 21(4), 1331–1346.
32. [32] Aoudia, L.B.; Zebda, D.B. How to manage and enhance archaeology and landscape at the Royal Mausoleum of Mauretania. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences 2020, XLIV-M-1, 513–520.
33. [33] Altuntaş, A. Sustainability and heritage conservation in landscape architecture: The case of Knidos, Muğla. Akdeniz University Journal of the Faculty of Architecture 2023, 2(2), 105–121.
34. [34] Çelik, A.; Nemutlu, F.E. Bazı geofitlerin peyzaj mimarlığı tasarımlarında kullanım olanakları. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2021.
35. [35] Ginzarly, M.; Teller, J. Eliciting cultural heritage values: Landscape preferences vs representative images of the city. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development 2018, 8(3), 257–275