Endüstriyel Tasarım Bölümü Son Sınıf Öğrencilerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Algısının Araştırılması

Öz

Eğitim, iş kazaları ve meslek hastalıklarının azaltılmasında en etkili araçlardan biri olarak geniş ölçüde kabul edilmektedir. İş kazalarının temel nedenlerinden birini insan faktörünün oluşturması nedeniyle, bireylerin mesleki risklere yönelik farkındalık ve duyarlılık düzeylerinin artırılması, sürdürülebilir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının kritik bir bileşeni hâline gelmiştir. Bu bağlamda üniversiteler, geleceğin profesyonellerinde çalışma hayatına başlamadan önce güvenlik bilinci geliştirilmesinde stratejik bir role sahiptir. Bu çalışma, endüstriyel tasarım bölümü son sınıf öğrencilerinin iş sağlığı ve güvenliği algılarını incelemeyi ve mezuniyet öncesinde öğrencilerin İSG uygulamalarına ilişkin bilgi düzeylerini, güvenlik kültürü bakış açılarını ve farkındalıklarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 2024–2025 Bahar Dönemi’nde Gazi University Mimarlık Fakültesi Endüstriyel Tasarım Bölümü’nde öğrenim gören 66 son sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, FPD-2024-9769 kodlu araştırma projesi kapsamında geliştirilen 24 maddelik, beşli Likert tipindeki İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Ölçeği kullanılarak yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler, IBM SPSS Statistics yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin İSG algıları ile cinsiyet, ebeveyn eğitim düzeyi ve iş kazası deneyimi gibi demografik değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla betimsel ve çıkarımsal istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, demografik değişkenler ile öğrencilerin İSG algı düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığını göstermiştir (p > .05). Bununla birlikte sonuçlar, öğrencilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda görece yüksek düzeyde teorik farkındalığa sahip olmalarına rağmen; acil durum hazırlığı, yangın tatbikatları ve kişisel koruyucu donanım (KKD) eğitimi gibi uygulamalı alanlarda önemli eksikliklerin bulunduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, endüstriyel tasarım programlarında verilen mevcut İSG eğitiminin büyük ölçüde teorik düzeyde kaldığını ve uygulamalı ile deneyim temelli güvenlik eğitimlerinin daha güçlü biçimde programa entegre edilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, tasarım temelli öğrenme ortamlarında erken dönemden itibaren sürekli ve uygulama odaklı İSG eğitiminin önemini vurgulayarak literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• yüksek öğretim
• endüstriyel tasarım
• iş sağlığı ve güvenliği
• İSG algısı

Investigation of Occupational Health and Safety Perceptions of Final-Year Students in the Department of Industrial Design

Öz

Education is widely regarded as one of the most effective tools for reducing occupational accidents and occupational diseases. Since human factors constitute one of the primary causes of workplace accidents, increasing individuals’ awareness and sensitivity toward occupational risks has become a critical component of sustainable occupational health and safety (OHS) practices. In this context, universities play a strategic role in developing safety awareness among future professionals before they enter working life. The present study aims to examine the occupational health and safety perceptions of final-year industrial design students and to evaluate their knowledge levels, safety culture perspectives, and awareness regarding OHS practices prior to graduation. The study was conducted with 66 final-year students enrolled in the Department of Industrial Design at the Faculty of Architecture, Gazi University, during the 2024–2025 Spring Semester. Data were collected through a face-to-face survey using a 24-item, five-point Likert-type Occupational Health and Safety Education Scale developed within the scope of the research project coded FPD-2024-9769. The collected data were analyzed using IBM SPSS Statistics software. Descriptive and inferential statistical analyses were performed to examine the relationship between students’ OHS perceptions and demographic variables such as gender, parental education level, and occupational accident experience. The findings revealed no statistically significant differences between demographic variables and students’ OHS perception levels (p > .05). However, the results demonstrated that although students possessed relatively high theoretical awareness regarding occupational health and safety, significant deficiencies existed in practical applications such as emergency preparedness, fire drills, and personal protective equipment (PPE) training. The study indicates that current OHS education in industrial design programs remains largely theoretical and that stronger integration of practical and experience-based safety training is required. In this respect, the study contributes to the literature by emphasizing the importance of early, continuous, and practice-oriented OHS education specifically tailored to design-based and workshop-oriented learning environments.

Anahtar Kelimeler

• Education
• higher education
• industrial design
• occupational health and safety
• OHS perception

Kaynakça

1. [1] Akıllı, H., & Aydoğdu, Ö. (2013). İş sağlığı ve güvenliğinin önemi. MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni, 16, 245-250.
2. [2] Alpagut, G. (2013). 6331 sayılı kanunun çalışanların eğitimi, acil durum, risk değerlendirmesi, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta mesleki eğitime ilişkin hükümleri ve bu hükümlere yönelik yayımlanan ikincil mevzuat hükümleri. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yayınları.
3. [3] Ateş, H. İ., Kırkıncıoğlu, M., & Teke, A. (2022). Eğitim sektöründeki engelli çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili karşılaştıkları sorunların incelenmesi. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 12(2), 411-425.
4. [4] Bağcı, A., Uluçay, H., Azimli, P., & Keskin, A. (2024). Eğitim öğretim kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği bilincinin incelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(104), 545-555.
5. [5] Baybora, D. (2012). İş sağlığı ve iş güvenliğine genel bakış, iş sağlığı ve güvenliği. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
6. [6] Birken, İ. (2018). Anaokul okulları öğretmenlerinin mesleklerine yönelik iş sağlığı ve güvenliği algılarının değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İzmir Ekonomi Üniversitesi.
7. [7] Canoğlu, H., Kaçar, E., Abdan, Ş., Aba, E., & Dağ, H. (2023). Eğitim okullarında iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları ile bir ilkokul okullarına yönelik örnek risk analiz çalışmasının incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar, 7(25), 307-316.
8. [8] Cereci, C., & Çetin, R. B. (2019). İş sağlığı ve güvenliği mevzuatından kaynaklanan sorumluluklarına ilişkin eğitim kurumları müdürü görüşleri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(2), 151-162.

9. [9] Çiçek, Ö., & Öçal, M. (2016). Dünyada ve Türkiye’de iş sağlığı ve iş güvenliğinin tarihsel gelişimi. Emek ve Toplum HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(11).
10. [10] Çiçek, Ö., & Öçal, M. (2017). Türkiye ve Avrupa Birliği’nde iş kazası verilerinin karşılaştırmalı analizi. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 6(16), 616-637.
11. [11] Çimen, A., & Çimen, S. (2020). İş sağlığı ve iş güvenliğinin önemi ve Bayburt örneklemi. Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi, 3(2), 81-85.
12. [12] Deliönü, Ö., & Utlu, Z. (2016). Lise ve dengi eğitim okullarında iş sağlığı ve güvenliği ile iş sağlığı ve güvenliği dışındaki tehlikeler. Journal of Human Sciences, 13(1), 1514–1531.
13. [13] Durak, U., & Şık, A. (2022). İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Süreçlerinin Eğitim Teknolojisinin Temel Ögeleriyle Betimlenmesi. OHS ACADEMY, 5(3), 198-207.
14. [14] Durak, U. (2023). Çocuk işçilerin iş sağlığı ve güvenliği algılarının değerlendirmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
15. [15] Emerce, A., Şahin, M. S., Telli, N., & Timur, Ş. (2022). Eğitim kurumları yöneticileri ve öğretmen algılarına göre eğitim kurumları güvenliği. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 16, 26-50.
16. [16] Erdoğan, E., & Genç, K. G. (2023). İş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin temel sorunları. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 57-93.
17. [17] Gökçe, A. (2020). İş sağlığı ve güvenliği açısından iş güvenliği kültürünün önemi üzerine bir odak grup çalışması. Ergonomi, 3(2), 82-95.
18. [18] Güneş, M. N., & Akbaş, E. (2023). Van’da örneklem olarak seçilen inşaatlarda çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusundaki bilinç düzeylerinin araştırılması. International Journal of Medicine and Occupational Health and Safety Sciences, 1(1), 53-79.
19. [19] Karabal, A. (2021). İş sağlığı ve iş güvenliği. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 1-21.
20. [20] Keskin, R., & Çavuş, Ö. H. (2020). İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin sağlık sektöründe güvenlik kültürü üzerindeki etkilerinin analizi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 27(3), 627-644.
21. [21] Kılkış, İ., & Demir, S. (2012). İşverenin iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verme yükümlülüğü üzerine bir inceleme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 3(1), 23-47.
22. [22] Kilitçi, Z. (2018). Mesleki ve teknik eğitim kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına ilişkin yönetici görüşleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
23. [23] Kol, İ., & Özbek, S. (2021). İş sağlığı ve güvenliği eğitim uygulamalarının karşılaştırılması. OHS Academy, 4(1), 1-14.
24. [24] Kuru, A., & Kazancı, N. (2023). Eğitim okullarında afet tahliye planı hazırlama: Kaynaşlı örneği. Muhakeme Dergisi, 6(2), 94-104.
25. [25] Öz, F. (2019). Ortaeğitim okullarında iş sağlığı ve güvenliği kültürü üzerine sosyolojik bir inceleme: Diyarbakır örneği [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
26. [26] Özay, A. D., Sarı-Çavdar, P., & Tekir, Ö. (2020). Eğitim kurumları sağlığı uygulamalarının iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi [Bildiri sunumu]. İzmir Demokrasi Üniversitesi Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, İzmir.
27. [27] Reason, J. (1997). Managing the Risks of Organizational Accidents. Ashgate.
28. [28] Sezgin, A., & Merdin, E. (2019). Meslek yüksekokul kurumları öğrencilerinin iş güvenliği algısı. International Journal of Innovative Approaches in Science Research, 3(1). https://doi.org/10.29329/ijiasr.2019.187.2.
29. [29] Şener, S., Fandaklı, S., Yağımlı, M., & Aslan, T. (2023). Eğitim sektöründe iş sağlığı ve güvenliği. The Journal of International Scientific Researches, 8(1), 83-94.
30. [30] Şık, A., & Akar, S. (2015). Son mevzuatlara göre iş sağlığı ve güvenliği temel eğitimi iş güvenliği uzmanlığı sınavlarına hazırlık kitabı. Detay Yayıncılık.
31. [31] Şık, A. & Durak, U. (2023, 7 Eylül). Meslek liselerinde öğrenim gören öğrencilerin ebeveynlerinin iş sağlığı ve güvenliği farkındalıklarının değerlendirmesi [Tam metin bildiri]. II. Uluslararası XI. Ulusal İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kongresi, Adana,
32. [32] Taşdemir, C., & Gür, B. (2021). Sınıf öğretmenlerinin iş sağlığı ve güvenliği öz yeterliği (Iğdır ili örneği). International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 33(3), 467-477. [33] Tekin, A., Tekin, F., Suvaydan, F., Güler, G., & Hafızoğlu, E. (2021). İlkokul kurumları öğrencilerinin iş sağlığı ve güvenliği eğitimi algısının değerlendirilmesi. Soma Meslek Yüksekokulu Teknik Bilimler Dergisi, 2(32), 9-18.
33. [34] Tıdjanı, O. (2022). Eğitim kurumlarında iş sağlığı ve güvenliğinin önemi. TAS Journal, 2(2), 1-7.
34. [35] Topgül, S., & Alan, Ç. (2017). Öğrencilerin iş güvenliği ve iş güvenliği eğitimi algısının değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 587-598.
35. [36] Turhan, M. (2023). Eğitim kurumları müdürlerinin rol ve sorumluluklarıyla seçim ve yetiştirilmesi sürecinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
36. [37] Türüdü, N. O. (2023). Öğretmenlerin iş güvenliği kültürü ile eğitim okullarına yönelik tutumları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
37. [38] Uçan, G., Yılmaz, E., Uyar, C., & Ürek, N. N. (2023). Eğitim okullarında iş güvenliğine yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(8), 1340-1358.
38. [39] Uğuz, Ş., & Tekindal, M. (2021). Nitel araştırmalarda anlatı araştırmasının tanımı, kapsamı ve süreci. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 21(1), 85-124.
39. [40] Ulu, Ö. G. M., & Arısoy, Ö. G. B. (2024). İş sağlığı ve güvenliği açısından özel politika gerektiren çalışanların değerlendirilmesi. Journal of Health and Social Welfare Research, 4(1), 113-125.
40. [41] Uzun, S. (2019). Mesleki ve teknik eğitim okullarında iş sağlığı ve güvenliği bilinci [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Tarsus Üniversitesi.
41. [42] Yıldırım, M., & Uğurlu, C. T. (2022). Eğitim okullarında iş sağlığı ve güvenliği: Açımlayıcı karma yöntem. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(10), 109-135.
42. [43] Yivli, İ. (2018). İstanbul Zeytinburnu ve Fatih ilçelerindeki anaokul okullarında çalışan öğretmenlerde, iş sağlığı ve güvenliği alanında farkındalık oluşturma uygulamaları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.