EN
TR
Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri
Öz
İnsansız hava araçları (İHA) nükleer santral kazaları sonrası yürütülen arama-kurtarma faaliyetleri, sızıntı tespiti ve uzay görevleri gibi yüksek radyasyon riski taşıyan ortamlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu sistemlerin zorlu çevresel koşulları altında operasyonları Mikro Elektro-Mekanik Sistem (MEMS) tabanlı Ataletsel Ölçüm Birimlerinin (IMU) güvenilirliğine doğrudan bağlıdır. Ancak, MEMS sensörlerin yapısında bulunan elektronik bileşenlerin iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalması, ölçüm kararlılığının bozulmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle, operasyonel güvenilirliğin sağlanması için sensörlerin radyasyon altındaki davranışlarının karakterize edilmesi kritik önem arz etmektedir.Bu çalışma kapsamında, MEMS tabanlı MPU6050 sensörünün gama radyasyonu (Co-60) etkisi altındaki davranışı detaylı biçimde analiz edilmiştir. İnsansız hava araçlarında (İHA) kullanılan IMU sensörlerinin, kontaminasyon bölgesinde uçuş kararlılığını sürdürebilmesi açısından güvenilirliği araştırılmıştır. Raspberry Pi 5 platformu üzerinden 10 Hz örnekleme frekansıyla elde edilen ivme ve jiroskop verileri; radyoaktif ışıma öncesi ve sonrası ölçümler ile toplanmıştır. Elde edilen veriler zaman serisi, histogram (sayı, olasılık, pdf), duyarlılık (standart sapma) ve gürültü (varyans) metrikleriyle istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, sensör eksenlerinin gama radyasyonuna karşı eksen bazlı farklı tepki verdiğini ortaya koymuştur. Özellikle MPU_Gz ve MPU_Az eksenlerinde sinyal genliğinde azalma, ofset sapması ve duyarlılık düşüşü gibi kalıcı bozulmalar gözlenmiştir. MPU_Gy ekseninde geçici bozulmalar öne çıkarken, MPU_Gx ekseninde dağılım simetrisinde kaymalar ve sinyal bastırılması tespit edilmiştir. En yüksek performans kaybı ise MPU_Ax ekseninde gözlemlenmiş; bu eksende hem gürültü artışı, hem ofset sapması hem de duyarlılık zayıflaması eşzamanlı olarak gerçekleşmiştir. Bu bulgular, gama radyasyonuna maruz kalan MEMS tabanlı IMU’ların fiziksel olarak sağlam kalsalar da ölçüm doğruluğu ve kararlılık açısından ciddi performans kayıplarına uğrayabileceğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, özellikle radyasyon ortamlarında görev yapan İHA sistemleri için sensör seçimi ve kalibrasyon yöntemlerinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmakta; radyasyon dayanımı yüksek sistemlerin geliştirilmesine yönelik önemli bilimsel bir temel sunmaktadır. Yapılan analizler sonucunda, toplam 9,85 R doza maruz bırakılan sensörün MPU_Ax ekseninde sinyal ortalamasının 0,55 g’den 0,25 g’ye gerilediği ve gürültü seviyesini ifade eden varyansın 0,0015 (g)²’den 0,0039 (g)²’ye yükselerek en belirgin performans kaybının bu eksende yaşandığı tespit edilmiştir. Ayrıca MPU_Gz ekseninde ofset değerinin 1,1 °/s seviyesinden 0,78 °/s bandına inmesi, radyasyonun kalıcı sinyal bastırma etkisini nicel olarak doğrulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Yamaguchi, M., "Drone explores Fukushima's nuclear reactor for the first time," AP News, 2024. Erişim adresi: https://apnews.com/article/japan-fukushima-nuclear-reactor-drone-radiation-water-af1640b8ae800066d5bfc728a211d34b
- [2] University of Bristol, “UAVs used for radiation mapping of Chernobyl’s Red Forest,” South West Nuclear Hub, 2020. Erişim_adresi:https://southwestnuclearhub.ac.uk/radiation-mapping-chernobyl
- [3] Herbert R. Shea, Effects of Radiation on MEMS, Reliability, Packaging, Testing, and Characterization of MEMS/MOEMS and Nanodevices X, Proceedings of SPIE, vol. 7928, 2011.
- [4] David D. Lynes, Hengky Chandrahalim, Wendi He, Effects of Gamma Ray Radiation on the Performance of Microelectromechanical Resonators, Advanced Engineering Materials, Wiley-VCH, 2023.
- [5] M. Glova, D. Donoval, J. Jakovenko, A. Lobotka, M. Weis, Neutron and Gamma Radiation Effects on MEMS Structures, Procedia Engineering, vol. 25, pp. 1081–1084, 2011.
- [6] Bazzano, G., Ampollini, A., Cardelli, F., Fortini, F., Nenzi, P., Palmerini, G. B., ... & Sabatini, M. (2021). Radiation testing of a commercial 6-axis MEMS inertial navigation unit at ENEA Frascati proton linear accelerator. Advances in Space Research, 67(4), 1379-1391.
- [7] Petersen, H. R., Holm, R., Mathisen, H. E., & Horntvedt, M. (2019). COTS for Space–Radiation Characterization of Gyro and IMUs for LEO Operations.
- [8] Mathisen, H. E. (2025). Radiation testing of STIM210 and STIM300 (Technical Note No. 25051401).https://safran-navigation-timing.com/wp-content/uploads/2025/06/TN25051401-Radiation-testing-of-STIM210-and-STIM300-pub_low-res.pdf.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Mikroelektromekanik Sistemler (MEMS), Radyasyon Teknolojisi, Havacılık Elektroniği
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
25 Haziran 2026
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
27 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
22 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 2
APA
Gedik, M. İ., Baykal, F., & Karadağ, A. (2026). Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 14(2), 1062-1075. https://doi.org/10.29109/gujsc.1707748
AMA
1.Gedik Mİ, Baykal F, Karadağ A. Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri. GUJS Part C. 2026;14(2):1062-1075. doi:10.29109/gujsc.1707748
Chicago
Gedik, Mehmet İrfan, Fatih Baykal, ve Ahmet Karadağ. 2026. “Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri”. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji 14 (2): 1062-75. https://doi.org/10.29109/gujsc.1707748.
EndNote
Gedik Mİ, Baykal F, Karadağ A (01 Haziran 2026) Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji 14 2 1062–1075.
IEEE
[1]M. İ. Gedik, F. Baykal, ve A. Karadağ, “Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri”, GUJS Part C, c. 14, sy 2, ss. 1062–1075, Haz. 2026, doi: 10.29109/gujsc.1707748.
ISNAD
Gedik, Mehmet İrfan - Baykal, Fatih - Karadağ, Ahmet. “Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri”. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji 14/2 (01 Haziran 2026): 1062-1075. https://doi.org/10.29109/gujsc.1707748.
JAMA
1.Gedik Mİ, Baykal F, Karadağ A. Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri. GUJS Part C. 2026;14:1062–1075.
MLA
Gedik, Mehmet İrfan, vd. “Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri”. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, c. 14, sy 2, Haziran 2026, ss. 1062-75, doi:10.29109/gujsc.1707748.
Vancouver
1.Mehmet İrfan Gedik, Fatih Baykal, Ahmet Karadağ. Radyasyonun MEMS Tabanlı IMU Sensörünün Ölçüm Kararlılığına Etkileri. GUJS Part C. 01 Haziran 2026;14(2):1062-75. doi:10.29109/gujsc.1707748
