Yapay Zeka Destekli Eğitim Teknolojilerinde Bilinçsel Yük Optimizasyonu: Kapsamlı ve Sistematik Bir Literatür Taraması
Öz
Bu sistematik literatür taraması, 2020-2025 yılları arasında yapay zeka destekli eğitim teknolojilerinde bilişsel yük optimizasyonu alanındaki mevcut bilgi birikimini kapsamlı bir şekilde sentezlemektedir. PRISMA protokolüne uygun olarak yürütülen bu çalışma, 48 hakemli akademik makaleyi analiz ederek, bilişsel yük ölçüm yöntemlerinin evrimi, farklı yapay zeka modalitelerinin bilişsel yük üzerindeki etkileri, kanıta dayalı optimizasyon stratejileri ve özel uygulama alanları ile teorik gelişmeler olmak üzere dört ana temayı ortaya koymaktadır. Bulgular, NASA-TLX gibi geleneksel öznel ölçümlerin yerini giderek EEG, göz izleme ve multimodal sensör verilerine dayalı nesnel yöntemlerin aldığını göstermektedir. Akıllı Öğretim Sistemleri ve adaptif platformlar, bilişsel yükü proaktif olarak yönetmede başarılı olurken, ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçları bilişsel boşaltma ve eleştirel düşünme becerilerinin körelmesi gibi paradoksal etkiler yaratmaktadır. Uzmanlık düzeyine göre kişiselleştirme, gerçek zamanlı adaptif geri bildirim ve multimodal ölçüm, kanıta dayalı tasarım prensipleri olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda, yapay zekâ sistemlerinin bilişsel yükü gerçek zamanlı olarak izlemesi ve uyarlanabilir görev zorluk düzeyi sunması, öğrenen deneyimini daha verimli hale getirmektedir. Bununla birlikte, farklı öğrenen profilleri ve disiplinlerde bu yaklaşımların etkinliğini karşılaştıran daha geniş örneklemeli çalışmalara ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Bu çalışma, yapay zekanın eğitimde bilişsel yük yönetimi için devrim niteliğinde bir potansiyel sunduğunu, ancak bu potansiyelin dikkatli bir pedagojik yaklaşım ve etik çerçevelerle desteklenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
Kaynakça
- [1] SWELLER, John, (1988), "Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning", Cognitive Science, XII, 2: 257-285.
- [2] HOU, Yukang, Qingsheng XIE, Ning ZHANG, Jian LV, (2025), "Cognitive load classification of mixed reality human computer interaction tasks based on multimodal sensor signals", Scientific Reports, XV: 98891.
- [3] SCHULZ, Thimo, Michael Thomas KNIERIM, Christof WEINHARDT, (2024), "How Generative-AI-Assistance Impacts Cognitive Load During Knowledge Work: A Study Proposal", Lecture Notes in Information Systems and Organisation, Vol. 68, Berlin: Springer, 445-457.
- [4] WANG, Shuxin, Xin TAO, Hongbo MA, Fanglian LI, Chuanqi WU, (2025), "EEG assessment of artificial intelligence-generated content impact on student creative performance and neurophysiological states in product design", Frontiers in Psychology, XVI: 1508383.
- [5] NIRABI, Ali, Faridah Abd RAHMAN, Mohamed Hadi HABAEBI, Khairul Azami SIDEK, Siti YUSOFF, (2025), "Cognitive load assessment through EEG: A dataset from arithmetic and Stroop tasks", Data in Brief, LX: 111477.
- [6] YEDUKONDALU, Jammisetty, Kalyani SUNKARA, Vankayalapati RADHIKA, Sivakrishna KONDAVEETI, Murali ANUMOTHU, Yadadavalli Murali KRISHNA, (2025), "Cognitive load detection through EEG lead wise feature optimization and ensemble classification", Scientific Reports, XV: 84429.
- [7] LIU, Xiaoxiao, Ying CI, (2025), "Eye tracking technology for examining cognitive processes in education: A systematic review", Computers & Education, CCXX: 105263.
- [8] ŠOLA, Hedda Martina, Fayyaz Hussain QURESHI, Sarwar KHAWAJA, (2024), "AI Eye-Tracking Technology: A New Era in Managing Cognitive Loads for Online Learners", Education Sciences, XIV, 9: 933.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bilgi Sistemleri Felsefesi, Araştırma Yöntemleri ve Teori
Bölüm
Derleme
Erken Görünüm Tarihi
13 Ağustos 2026
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
10 Aralık 2025
Kabul Tarihi
17 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 3
