Administrative Staff's Attitudes Towards Disaster Literacy: A Case Study from a Hospital in Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 435 - 447, 31.05.2025

Sümeyye Kübra Ertürk , Talip Karaca , Ümmühan İrem Şenkal , Eminenur Uzar , Gökçen Çeliker

https://izlik.org/JA62GE76JY

Öz

The aim of this research is to evaluate the capacity of administrative staff in health institutions to access, understand, evaluate and apply disaster information and to identify any aspects that need to be improved. The population of the research consists of 850 administrative personnel working in a university hospital. The Disaster Literacy Scale developed by Çalışkan and Üner (2022) was used in the research. The scale consists of 61 items and four subscales (harm reduction, preparedness, intervention, recovery). It was applied to 139 personnel who agreed to participate in the research by face-to-face survey collection method between 17.09.2023 and 23.11.2023. The analysis of the data collected in the study was made using Microsoft Excel and SPSS (IBM SPSS Statistics 22) package program. The average overall disaster literacy level of the participants was found to be 33.6. The average scores of the preparedness, harm reduction, intervention and recovery subscales of the participants who had experienced a disaster before were found to be statistically significantly higher than the participants who had not experienced a disaster before (p<0.05). The mean intervention subscale scores of the participants who received disaster training (35.6±5.6) were found to be higher than the participants who did not receive disaster training (33.3±6.7) (p:0.025<0.05). The results obtained from this research show that disaster experience and disaster education have an impact on disaster literacy and that the disaster literacy levels of hospital administrative staff are limited. In a disaster-risky country like Turkey, it is recommended to use drills, face-to-face and online training, brochures and videos to increase the disaster literacy of administrative staff working at a university hospital.

Anahtar Kelimeler

Disaster Aid , Health , Training

Proje Numarası

1919B012304319

İdari Personelin Afet Okuryazarlığına İlişkin Tutumu: Türkiye’de Bir Hastane Örneği

https://izlik.org/JA62GE76JY

Öz

Bu araştırmanın amacı sağlık kurumlarında bulunan idari personelin afet bilgisine erişme, anlama, değerlendirme ve uygulama kapasitesini değerlendirecek ve geliştirilmesi gereken yönleri varsa bunların tespit edilmesidir. Araştırmanın evreni, bir üniversite hastanesinde görev yapan 850 idari personelden oluşmaktadır. Araştırmada Çalışkan ve Üner (2022) tarafından geliştirilen Afet Okuryazarlığı Ölçeği (AFOY) kullanılmıştır. Ölçek, 61 madde ve dört alt boyuttan (zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme) oluşmaktadır. Araştırmaya katılmayı kabul eden 139 personele 17.09.2023–23.11.2023 tarihleri arasında yüz yüze anket toplama yöntemi ile uygulanmıştır. Çalışmada toplanan verilerin analizi Microsoft Excel ve SPSS (IBM SPSS Statistics 22) paket programı kullanılarak yapılmıştır. Katılımcıların genel afet okuryazarlık düzeyleri ortalamalarının 33,6 olduğu saptanmıştır. Daha önce afet yaşayan katılımcıların hazırlık, zarar azaltma, müdahale, iyileştirme alt boyutu puanları ortalamaları daha önce afet yaşamayan katılımcılardan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Afet eğitimi alan katılımcıların müdahale alt boyutu puanları ortalamaları (35,6±5,6), afet eğitimi almayan katılımcılardan (33,3±6,7) daha yüksek bulunmuştur (p:0,025<0,05). Bu araştırmadan elde edilen sonuçlar afet yaşama deneyiminin ve afet eğitiminin afet okuryazarlığı konusunda etkisi olduğu ve hastane idari personelinin afet okuryazarlık düzeylerinin sınırlı yönündedir. Türkiye gibi afet açısından riskli bir ülkede, üniversite hastanesinde çalışan idari personelin afet okuryazarlığını artırmak için tatbikatlar, yüz yüze ve çevrimiçi eğitimler, broşürler, videolar kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Acil yardım , Sağlık , Eğitim

Destekleyen Kurum

Tübitak

Proje Numarası

1919B012304319

Teşekkür

Bu araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı tarafından desteklenmiştir (Proje No: 1919B012304319/02.10.2023-02.10.2024).

Kaynakça

• Abaylı, S. Y. (2024). Deprem sonrası yaralanmalarda hiperbarik oksijen tedavisi yönetimi: kahramanmaraş depremleri sonrası akyurt hiperbarik kliniği deneyimi. Mevlana Tıp Bilimleri Dergisi, 4(3), 133-138.
• AFAD (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Ankara.
• AFAD (2021). İRAP il afet risk azaltma planı. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Ankara. [Çevrim-içi: https://ankara.afad.gov.tr/il-planlari], Erişim tarihi: 30.12.2024.
• Ajar, S. B., & Ronggowulan, L. (2022, February). Disaster literacy level of teachers and students in secondary school case study in Surakarta City, Indonesia. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 986, No. 1, p. 012017). IOP Publishing.
• Akpek, A. E., Dönmez, A., Kızılkan, A., ve Arslan, G. (2002). Doğal afet sonrası bölgeye uzak bir hastanenin rolü: marmara depreminde anestezist olarak deneyimlerimiz. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 22(5), 502-504.
• Akpınar, E., Özenir, A., ve Akanjı, S. T. (2021). Tipik betonarme bir hastane yapısının güçlendirilmesinde betonarme perde ve sürtünmeli sönümleyici güçlendirme alternatiflerinin karşılaştırılması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (32), 928-939.
• Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1-15.
• Aronsson-Storrier, M., & Dahlberg, R. (Eds.). (2022). Defining disaster: disciplines and domains. Edward Elgar Publishing.
• Asshiddiqi, M. R., Vitasari, M., & Biru, L. T. (2021). Validity of disaster e-book to ımprove disaster literacy skills at junior high school. Jurnal Pena Sains Vol, 8(2), 79-87.
• Avdar, R., & Avdar, R. (2022). Türkiye’de yaşanan doğa kaynaklı afetlerin sosyo-ekonomik etkileri. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 1-12.
• Bulut, A. (2023). Bireylerin afet okuryazarlığı düzeylerini etkileyen faktörlerin sıralı lojistik regresyon analizi ile incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 691-709.
• Ceylan, M. F., Serbest, S., ve Güven, N. (2022). Deprem yaralanmaları ve ampütasyon, gözlemlerimiz ve önerilerimiz. TOTBİD Derg, 21, 325-32.
• Çalışkan, C. (2020). Afet okuryazarlığı ölçek geliştirme çalışması. Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Çalışkan, C., ve Üner, S. (2021). Disaster literacy and public health: a systematic review and ıntegration of definitions and models. Disaster Med Public Health Prep. Aug;15(4):518-527. doi: 10.1017/dmp.2020.100. Epub 2020 Jun 18. PMID: 32618555.
• Çelebi, İ., ve Uçku, Ş. R. (2017). Kayseri ili 112 acil sağlık hizmetlerinde görev yapan sağlık personelinin deprem bilgi düzeyi ve etkileyen etmenler. Hastane Öncesi Dergisi, 2(2), 91-103.
• Çeliker, G., ve Aldoğan, E. U. (2024). Improving Communication Effectiveness During Emergencies and Disasters Through the Application of Design Strategies. In Service Design, Creativity, and Innovation in Healthcare: Challenges, Insights, Solutions (pp. 459-475). Cham: Springer Nature Switzerland.
• Dönmez, E. ve Torun, N. K. (2022). Siber cehennem: sağlık sektörü üzerine bir değerlendirme. Ö. K. Tüfekci & L. Akbaş (Ed.), Sosyal Bilimler Araştırmaları: Çıkarımlar, Bileşenler, Çözümlemeler (s. 1-14). Klaipeda: SRA Academic Publishing.
• Erdogan, E. G., ve Kaya, S. S. (2024). The disaster literacy level of society, opinions on disaster management services, and related factors: A case from a province in Turkiye. Public Health Nursing, 41(5), 1135-1143.
• Erkin, Ö., ve Kiyan, S. G. (2025). How does integrating ‘disaster nursing’into nursing curricula impact nursing students’ perception of disaster literacy and preparedness?. BMC nursing, 24(1), 1.
• Fadilah, M., Permanasari, A.N.N.A, Riandi, R., & Maryani, E. (2020). The level of disaster literacy of earthquake-experienced students in mathematics and science faculty of state university in Indonesia. Journal of Engineering Science and Technology (JESTEC) on AASEC2019, Februari, 2020, 30-38.
• Farzanegan, M. R., Fischer, S., & Noack, P. (2024). Natural disaster literacy in Iran: Survey-based evidence from Tehran. International Journal of Disaster Risk Reduction, 100, 104204.
• Genc, F. Z., Yildiz, S., Kaya, E., ve Bilgili, N. (2022). Disaster literacy levels of individuals aged 18–60 years and factors affecting these levels: A web-based cross-sectional study. International Journal of Disaster Risk Reduction, 76, 102991.
• Genç, F. N. (2007). Türkiye’de doğal afetler ve doğal afetlerde risk yönetimi. Stratejik Araştırmalar Dergisi, 9(5), 201-226.
• Genç, F. Z., Yıldız, S., Erdal, A., ve Bilgili, N. (2025). Effect of structured digital-based education given to nursing students on disaster literacy and disaster preparedness belief levels: A randomized controlled study. Nurse Education Today, 106581.
• Gürsoy, B. (2019). Hastanelerin afete hazırlık açısından değerlendirilmesi (Gümüşhane Devlet Hastanesi örneği). Yüksek lisans tezi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gümüşhane.
• Hamid, N., Trihatmoko, E., Herlina, M., & Aroyandini, E. N. (2021). Developing a model for disaster education to improve students’ disaster mitigation literacy. Journal of disaster research, 16(8), 1243-1256.
• Işık, Ö., Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., ve Ay, A. (2012). Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 82-123.
• İkizceli, İ., ve Akdeniz, Y. S. (2017). Hastane açısından afetlerde acil hizmetleri. Dosya: Acil Sağlık Hizmetleri İlkbahar.
• İkizer, G., ve Gül, E. (2017). Afetlerin yetişkinler üzerindeki psikososyal etkileri. Turkiye Klinikleri Psychology-Special Topics, 2(3), 172-179.
• Karabey, T., ve Aras, M. (2022). Metaphoric perceptions of emergency aid and disaster management students regarding “earthquake”: a case study of Turkey. International Journal of Caring Sciences, 15(2), 1513.
• Karaman, Z. T. (2017). Afet yönetimine giriş ve Türkiye’de örgütlenme. Bütünleşik afet yönetimi, 1-38. Kesumaningtyas, M. A., Hafida, S. H. N., & Musiyam, M. (2022, February). Analysis of disaster literacy on student behavioral responses in efforts to reduce earthquake disaster risk at SMA Negeri 1 Klaten. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 986, No. 1, p. 012013). IOP Publishing.
• Kınık, K., ve Çalışkan, C. (2024). Call for action for a disaster literacy course for disaster risk management process. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 18, e225.
• Kiraz, E. (2018). Afet ve acil durum hakkında bilgi, tutum ve davranışların değerlendirilmesi: Sakarya ve Konya ili örneği. Yüksek lisans tezi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gümüşhane.
• Klinger, C., Landeg, O., & Murray, V. (2014). Power outages, extreme events and health: a systematic review of the literature from 2011-2012. PLoS currents, 6.
• Lohr, S. L. (2022). Sampling: design and analysis. Chapman and Hall/CRC.
• Lök, U., Yıldırım, C., Al, B., Zengin, S., & Çavdar, M. (2009). Şahinbey araştırma ve uygulama hastanesi hastane afet planı. Akademik Acil Tıp Dergisi, 8(3), 38-46.
• Mulyasari, F., Inoue, S., Prashar, S., Isayama, K., Basu, M., Srivastava, N., & Shaw, R. (2013). Disaster preparedness: looking through the lens of hospitals in Japan. International Journal of Disaster Risk Science, 4, 89-100.
• Nuraziz, S., Maryani, E., & Yani, A. (2023). The effect disaster literacy on students preparedness mitigating tsunami in coastal area Pangandaran. Jurnal Geografi Gea, 23(1), 60-66.
• Park, I., Sharman, R., & Rao, H. R. (2015). Disaster experience and hospital information systems. Mis Quarterly, 39(2), 317-344.
• Russell, K., Maennle, D., & Higgins, M. (2014). Planning for laboratory functioning after information system Crash. American Journal of Clinical Pathology, 142(suppl_1), A199-A199.
• Saifudin, I. M. M. Y., Setyaningrum, N., Hermawati, Majiidah, .A.N., Afriliyani, S., Adkhana Sari, D.N., Eko Riyadi M.,
• Setyorini A., Seri Astuti, N.L., (2023). Disaster health literacy, risk perception, and preparedness towards resilience in a volcano-prone community: a cross-sectional study in Yogyakarta, Indonesia. Journal of Community Empowerment for Health, 6(3), 154-160.
• Samsuddin, N. M., Takim, R., Nawawi, A. H., & Alwee, S. N. A. S. (2018). Disaster preparedness attributes and hospital’s resilience in Malaysia. Procedia engineering, 212, 371-378.
• Seifi, B., Ghanizadeh, G., & Seyedin, H. (2018). Disaster health literacy of middle-aged women. Journal of menopausal medicine, 24(3), 150-154.
• Sullivan, N., Tully, J., Dameff, C., Opara, C., Snead, M., & Selzer, J. (2023). A national survey of hospital cyber attack emergency operation preparedness. Disaster medicine and public health preparedness, 17, e363.
• Şekerci, Y. G., Ayvazoğlu, G., ve Çekiç, M. (2023). Hemşirelik Öğrencilerinin Doğal Afet Okuryazarlık Düzeyleri ve Eğitim Etkinliğinin Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 10(3), 200-206.
• Şen, G., ve Ersoy, G. (2017). Hastane afet ekibinin afete hazırlık konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 122-130.
• Tepetaş, M., Arslantaş, D., Yücel, E., Akdağ, Z., ve Ünsal, A. (2024). Evaluating disaster literacy and ındividual disaster resistance among municipal employees. Resilience, 8(2), 139-149.
• Tercan, B. (2018). Türkiye’de afet politikaları ve kentsel dönüşüm. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(5), 63-74.
• Topcu, Z. (2020). Devlet Hastanesi Sağlık Personellerinin Doğa Kaynaklı Afetlere Farkındalığının Değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gümüşhane.
• Torpus, K., Usta, G., Özbay, S. Ç., ve Kanbay, Y. (2024). The effect of disaster preparedness literacy on ındividual disaster resilience. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 18, e247.
• Türker, A., ve Sözcü, U. (2021). Examining natural disaster literacy levels of pre-service geography teachers. Journal of Pedagogical Research, 5(2), 207-221.
• Türkoğlu, M. C. (2024). Doğal afetlerde sunulan sağlık hizmetlerinin sağlık iletişimi perspektifinden değerlendirilmesi. TOGÜ Erbaa Sağlık ve Yönetim Dergisi, 1(1), 53-69.
• United Nations (2016) Report of the open-ended intergovernmental expert working group on indicators and terminology relating to disaster risk reduction. [Çevrim-içi: https://www.undrr.org/publication/report-open-ended-intergovernmental-expert-working-group-indicators-and-terminology], Erişim tarihi: 30.12.2024.
• Ünal, Y., Işık, E., Şahin, S., ve Yeşil, S. T. (2017). Sağlık afet çalışanlarının depremlere ilişkin bireysel hazırlık düzeylerinin değerlendirilmesi: Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri (UMKE) Derneği örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 31(2), 71-80.
• Yang, Y., Zhang, Y., Liu, Y., Li, Q., Wang, L., Du, Y., ... & Jin, J. (2024). The associated factors of disaster literacy among nurses in China: a structure equation modelling study. BMC nursing, 23(1), 855.
• Yıldız, M. Ş. (2017). Sağlık personellerinin afetlere hazırlık düzeylerinin incelenmesi: Çanakkale ili örneği, Yüksek Lisans Tezi.
• Yi, P., George, S. K., Paul, J. A., & Lin, L. (2010). Hospital capacity planning for disaster emergency management. Socio-Economic Planning Sciences, 44(3), 151-160.
• Yontar, İ. G. (2017). Afetlerin yönetilmesinde tatbikatların önemi. Bütünleşik Afet Yönetimi, 279-304.
• Zhang, D., & Zhang, L. (2023). Disaster literacy status and the ınfluencing factors: a national survey of 107997 chinese nurses. Sichuan da xue xue bao. Yi xue ban= Journal of Sichuan University. Medical Science Edition, 54(4), 824-830.
• Zhang, D., Zhang, L. Y., Zhang, K., Zhang, H., Zhang, H. F., & Zhao, K. (2024). Disaster literacy in disaster emergency response: a national qualitative study among nurses. BMC nursing, 23(1), 267.
• Zhang, D., Zhu, X., Zhou, Z., Xu, X., Ji, X., & Gong, A. (2021). Research on disaster literacy and affecting factors of college students in central China. Disaster medicine and public health preparedness, 15(2), 216-222.