Araştırma Makalesi

Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma

Cilt: 16 Sayı: 2 31 Mayıs 2025
PDF İndir
EN TR

Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma

Öz

Klasik yaklaşımlar içerisinde, en basit haliyle, estetik deneyim, öznenin çevre ve çevredeki maddi unsurlar ile etkileşimi sonucu yaşadığı duyumsamadan türemiş bir olgu olarak tanımlanabilir. Evrimsel estetik, insanın hayatta kalma ve çevresi ile ilişki kurmasında estetik duyarlığının önemli bir faktör olduğunu savlamaktadır. Modern insanın yeryüzündeki serüveniyle neredeyse eş zamanlı başlayan estetik deneyim üzerine yapılan ilk düşünce üretimleri, toplumsal düzlemde ilkel dinlerin oluşumuna zemin sağlamıştır. Çevre ile baş etme ve uyum sağlama adına, alet kullanımı, malzemeyi işleme, beden süslemesi ve yuva yapma edimleri ile insan, estetik deneyimini geliştirmiş, evrimleşmesinin başat üretimi olan maddi kültürü yaratma imkânı bulmuştur. 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren felsefede ortaya çıkan fenomenolojik yaklaşım, farklı boyutlar kazanarak felsefe dışındaki birçok alanı etkilemiştir. Bireyin deneyimini merkeze alan fenomenoloji, özellikle estetik deneyimin oluşumuna ve şekillenmesine katkıda bulunan, bedenin maddi kültür ve estetik deneyim yaratmadaki rolüne önem vermiştir. Bu sayede, 20. yüzyılın ilk yarısında, biliş ve deneyim kavramları maddi çevre ile birlikte ele alınmaya başlanmıştır. 1970’li yıllardan itibaren ise insanın zihinsel süreçlerinin oluşumunda beden ve çevrenin etkisini merkeze alan ‘art-bilişselci’ (postcognitivism) yaklaşımlar ortaya çıkarmıştır. Bu yaklaşımlardan hareketle, bedenin ve sosyal yapının insanın zihinsel süreçleri üzerindeki etkisi, estetik deneyim ve maddi kültür unsurlarına odaklanılarak incelenmeye başlamıştır. Bu makale, evrimsel estetik temasını maddi kültür kavramı ile birlikte ele alan ilk Türkçe çalışmadır. Makale, estetik duyarlılığın kökenine dair tartışmalardan başlayıp, deneyim ve maddi kültür kavramını bilişsellik ve sosyallik teması ile inceleyen ‘Aktör Ağ Kuramı’ (Actor–network theory) ile sonlanmaktadır. Makaledeki tartışmaya göre, insan, estetik duyarlılık sayesinde, maddi kültür ürünleri inşa ederek bilişsel kapasitesini ve bilişsel esnekliğini arttırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ackrill, J. L. (1997). Essays on plato and aristotle. Oxford University Press.
  2. Airaksinen, T. (2024). Fetishism for Our Times: A Rhetorical and Philosophical Exploration. Religions, 15(10), 1192.
  3. Alessandroni, N., Malafouris, L., & Gallagher, S. (2024). An Ecological Approach to Conceptual Thinking in Material Engagement. Europe’s Journal of Psychology, 20(2), 84-103.
  4. Algra, K. (2017). Hellenistic Philosophy. In Ancient Philosophy (pp. 409-494). Routledge.
  5. Allen, A. (2020). Cynicism. MIT Press.
  6. Arbib, M. A., Fragaszy, D. M., Healy, S. D., & Stout, D. (2023). Tooling and construction: From nut-cracking and stone-tool making to bird nests and language. Current Research in Behavioral Sciences, 5, 100121.
  7. Ashraf, Q., & Galor, O. (2013). The “Out of Africa” hypothesis, human genetic diversity, and comparative economic development. American Economic Review, 103(1), 1-46.
  8. Bailey, A. M. (2015). Animalism. Philosophy Compass, 10(12), 867-883.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre ve Kültür

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2025

Gönderilme Tarihi

18 Kasım 2024

Kabul Tarihi

28 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kartal, A. N., & Kartal, H. B. (2025). Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma. Gümüşhane University Journal of Social Sciences, 16(2), 709-725. https://izlik.org/JA67YY24BW
AMA
1.Kartal AN, Kartal HB. Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma. GUSBID. 2025;16(2):709-725. https://izlik.org/JA67YY24BW
Chicago
Kartal, Asiye Nisa, ve Hasan Basri Kartal. 2025. “Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma”. Gümüşhane University Journal of Social Sciences 16 (2): 709-25. https://izlik.org/JA67YY24BW.
EndNote
Kartal AN, Kartal HB (01 Mayıs 2025) Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma. Gümüşhane University Journal of Social Sciences 16 2 709–725.
IEEE
[1]A. N. Kartal ve H. B. Kartal, “Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma”, GUSBID, c. 16, sy 2, ss. 709–725, May. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67YY24BW
ISNAD
Kartal, Asiye Nisa - Kartal, Hasan Basri. “Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma”. Gümüşhane University Journal of Social Sciences 16/2 (01 Mayıs 2025): 709-725. https://izlik.org/JA67YY24BW.
JAMA
1.Kartal AN, Kartal HB. Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma. GUSBID. 2025;16:709–725.
MLA
Kartal, Asiye Nisa, ve Hasan Basri Kartal. “Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma”. Gümüşhane University Journal of Social Sciences, c. 16, sy 2, Mayıs 2025, ss. 709-25, https://izlik.org/JA67YY24BW.
Vancouver
1.Asiye Nisa Kartal, Hasan Basri Kartal. Antik Dünya’dan Homo Aestheticus’a (Estetik İnsan) Estetik Deneyim ve Maddi Kültür İlişkisine Dair Nitel Bir Çalışma. GUSBID [Internet]. 01 Mayıs 2025;16(2):709-25. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67YY24BW