Construction Process of Çumra Public House Building in the Light of Archival Documents

Öz

After the proclamation of the Republic, one of the most significant cultural and social initiatives undertaken in Turkey was the establishment of community centers (Public House). From the opening of the first community centers in 1932 until their official closure in 1951, hundreds of such centers were established, contributing significantly to society over approximately 19 years. These community centers attracted attention not only through the diverse activities they organized but also through the unique architectural structures in which these activities were carried out. This study examines the construction process of the Public House building in Çumra, a district of Konya that was granted district status upon the request of Atatürk. The research aims to provide accurate information about the construction process of the building by utilizing official documents obtained from state archives. Misconceptions regarding the construction date have been corrected in this study, and significant dates and events during the construction process have been revealed in light of archival evidence. Furthermore, the study delves into how the project for the Public House was acquired, the mandatory modifications made to the project during construction, and the reasons behind these changes in detail. It has been documented that the commonly cited information in recent sources stating that the structure was built in 1935 is incorrect. The foundation of the building was laid on September 21, 1945, and it was inaugurated on October 29, 1946. By presenting concrete data on how the project's financing was managed within the economic conditions of the period, this study aims to comprehensively illuminate the construction process of the Public House.

Anahtar Kelimeler

• Public House
• Çumra
• Konya
• Republic archives.

Arşiv Belgeleri Işığında Çumra Halkevi Binasının İnşa Süreci

Öz

Cumhuriyet'in ilanından sonra Türkiye'de gerçekleştirilen en önemli kültürel ve sosyal faaliyetlerden biri, halkevlerinin açılması olmuştur. 1932 yılında faaliyete geçen ilk halkevlerinden itibaren, resmi olarak kapatıldıkları 1951 yılına kadar geçen yaklaşık 19 yıllık dönemde yüzlerce halkevi açılmış ve topluma önemli katkılar sağlamıştır. Bu halkevleri, sadece gerçekleştirdikleri çeşitli faaliyetlerle değil, aynı zamanda bu faaliyetlerin yürütüldüğü özgün mimari yapılarıyla da ilgi çekmiştir. Bu çalışmada, Atatürk’ün isteği doğrultusunda ilçe statüsüne kavuşan Konya’nın Çumra ilçesinde inşa edilen halkevi binasının yapım süreci incelenmiştir. Çalışma, devlet arşivlerinden elde edilen resmî belgelerle, halkevi binasının inşa sürecine dair doğru bilgilere ulaşmayı amaçlamaktadır. Yanlış bilinen inşa tarihi bu çalışma ile düzeltilmiş, inşa sürecindeki önemli tarihler ve olaylar belgeler ışığında gün yüzüne çıkartılmıştır. Ayrıca, halkevi projesinin nasıl elde edildiği, inşa sırasında proje üzerinde yapılan zorunlu tadilatlar ve bu tadilatların nedenleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Yapının 1935 yılında inşa edildiğine dair güncel kaynaklarda verilen bilgilerin yanlış olduğu, binanın temelinin 21 Eylül 1945 tarihinde atıldığı ve 29 Ekim 1946 yılında hizmete girdiği de bu çalışmada belgelerle açıklanmıştır. Çalışma, dönemin ekonomik koşulları çerçevesinde eserin finansmanının nasıl sağlandığına dair somut veriler sunarak, Çumra Halkevi'nin inşa sürecini tüm yönleriyle aydınlatmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Halkevi binası
• Çumra
• Konya
• Cumhuriyet arşivi.

Kaynakça

1. (1932). CHF Halkevleri Talimatnamesi. Hakimiyet-i Milliye Matbaası.
2. (1945, 5 Eylül). “Çumra’da Yaptırılacak Halkevinin Temeli Törenle Atıldı”. Ekekon (2405), s. 2.
3. (1947, 15 Ocak). “Çumra’da Yeni Halkevi Binası Açıldı”. Ekekon (2613), s. 2.
4. (1971). Halkevlerinin Doğuşu, Halkevleri Genel Merkez Yayını.
5. Arslan, G. ve Çevik M. (2021). Bafra Halkevi ve Faaliyetleri (1933-1951), Karadeniz Araştırmaları, XVIII/72, 905-936.
6. Bülbül, A. (2010). Çumra’da Okulların Hikayesi. Çumra Sempozyumu, Konya, 311-320.
7. CHP. (1942). Halkevleri Halkodaları 1932-1942. İstanbul-Ankara: Alâeddin Kıral Basımevi.
8. Çeçen Gündoğan, A. (1990). Halkevleri, Gündoğan Yayınları.

9. Durdu, M. (2011). Çumra-Turizm-Çumra Halkevi Binası. Konya Ansiklopedisi, C.2, Kültür A.Ş. Yayınları, Konya, 374-376.
10. Durukan, A. & Ulusu Uraz, T. (2008). Cumhuriyetin Kültür Kurumu Olarak Halkevi Binaları. itüdergisi/a, Mimarlık, Planlama, Tasarım, .7(1), 38-49.
11. Erkoyuncu, Ü. (2020). Atatürk Döneminde Eğitim Alanında Yapılan Yenilikler ve Kütüphanelerin Gelişimi (1923-1938). Bingöl Üniversitesi, Bingöl, Türkiye.
12. Gülcü, N. (2016). Alanya Halkevi ve Faaliyetleri. cedrus, IV, 425-435. DOI: 10.13113/CEDRUS/201625.
13. Gürallar-Yeşilkaya, N. (1999). Halkevleri: İdeoloji ve Mimarlık. İletişim Yayınları.
14. Karacakaya, S. F. (2023). Safranbolu ve Karabük Halkevlerinin Kuruluşu ve Faaliyetleri, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 43, 143-171. DOI: 10.26650/YTA2023-1180467.
15. Karpuz, H. (2009). Türk Kültür Varlıkları Envanteri: Konya 42, 2, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
16. Koçer, G. ve Özcan, M. (2021). Konya’da Halkevlerinin Kapatılması ve Binalarının Kullanılması ile İlgili Konya Basınında Yer Alan Tartışmalar Üzerine Bir Araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23 (4), 1617-1645. https://doi.org/10.16953/deusosbil.809149.
17. Memiş, S. (2022). Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmenin Mimarlığa Yansımaları: Seyfi Arkan’ın İzmit Halkevi Binası Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gedik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
18. Özdemir, Y. ve Aktaş, E. (2011). Halkevleri (1932’den 1951’e). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 45, 235-262.
19. Özer, S. (2015). Burdur Halkevi ve Faaliyetleri (1935-1951). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 11(22), 331-362.
20. Şeker, K. (2011). CHP Parti Müfettişlerinin Isparta ve İlçe Halkevi Raporları (1940-1942). SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 37-50.
21. Toksoy, N. (2007). Bir Kültürel Kalkınma Modeli Olarak Halkevleri, Orion Kitabevi.
22. Tunaya, T. Z. (1952). Türkiye’de Siyasi Partiler (1859-1952), C.1, Doğan Kardeş Yayınları.
23. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
24. Ulusoy. M. & Erdoğan A. & Erdoğan, E. (2010). Tarihi Konya-Çumra Tren İstasyonu. Medeniyetin Beşiği Tarımın Öncüsü Çumra Sempozyumu, C. 2, Konya, 417-422.
25. Url 1: “Halkevleri”, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/halkevleri/, (Erişim: 14 Şubat 2024).
26. Url 2: “Çumra Sultan Abdülhamid Han Bilgehanesi’ne Yoğun İlgi”, https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/konya/cumra-sultan-abdulhamid-han-bilgehanesine-yogun-ilgi-12505492, (Erişim: 8 Mart 2024).
27. Url 3: “Tarihi Halkevi Binası-Sultan Abdülhamit Bilgehanesi”, https://gokonya.com/tr/tarihi-halkevi-binasi-sultan-abdulhamit-bilgehanesi, (Erişim: 8 Mart 2024).
28. Url 4: “Mehmet Recep Peker (1889-1950)”, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/mehmet-recep-peker-1889-1950/ (Erişim: 14 Şubat 2024).
29. Url 5: “Çumra Mektubu”, Ekekon, Sayı: 2340, 5 Nisan 1945, s. 2.
30. Url 6: “Çumra Halkevinde Verilen Konferans”, Ekekon, Sayı: 2382, 12 Temmuz 1945, s.2.
31. Url 7: “Çumra Haberleri”, Ekekon, Sayı:2389, 26 Temmuz 1945, s. 2.
32. Zeyrek, Ş. (2006). Türkiye’de Halkevleri ve Halkodaları (1932-1951), Anı Yayınları.
33. Zürcher, E. J. (2014). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İletişim Yayınları.