Afet Yönetimi Sürecinde Camilerin Rolleri: Sistematik Bir Literatür Taraması

Öz

Afetlerin sonuçları ekonomik, çevresel ve toplumsal pek çok soruna yol açmaktadır. Afet yönetim süreci politikaları, devletler tarafından bu sorunları çözmeye yönelik olarak geliştirilmiştir. Çözüm politikalarının bir parçası olan mimari mekanlardan camiler, farklı coğrafyalardaki devletlerin afetlere hazırlık, müdahale ve rehabilitasyon süreçlerinde işlevsel olarak kullanılmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı, farklı coğrafyalarda afet yönetimi sürecine dâhil edilen camiler konusunda gerçekleştirilmiş araştırmaların derlenmesidir. Yönelim belirleme amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi tercih edilmiştir. Veriler 01.03.2024-30.03.2024 tarihleri arasında Web of Science, Scopus, Google Scholar ve Dergipark elektronik veri tabanlarında ‘cami, afet, deprem, afet yönetimi’ anahtar kelimelerinin kullanıldığı araştırmalardan elde edilmiştir. Tarama sonucunda 640 adet çalışılmaya ulaşılmış; araştırma kapsamında 20 adet çalışma incelenmiştir. Veri tabanı aramaları sonucu tekrarlanan, tam metinlerine ulaşılamayan, yayın dili Türkçe ya da İngilizce olmayan çalışmalar ile afet sonrası camilerin kullanımına odaklanmayan araştırmalar kapsam dışında bırakılmıştır. İncelenen çalışmalar sonucunda, konunun 2013 sonrasında popülerlik kazandığı, deprem, tsunami, sel gibi doğal afetlerin görüldüğü ülkelerde çalışmaların yoğunlaştığı ve yapılan araştırmalarda daha çok nitel araştırma yöntemlerinin tercih edildiği bulgularına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• afet
• acil durum
• afet yönetimi
• cami
• mimari mekan

The Role of Mosques in Disaster Management: A Systematic Literature Review

Öz

The consequences of disasters cause many economic, environmental and social problems. Disaster management process policies have been developed by states to solve these problems. Mosques, which are architectural spaces that are a part of solution policies, are used functionally in the disaster preparation, intervention and rehabilitation processes of states in different geographies. The aim of this study is to compile research on mosques included in the disaster management process in different geographies. For the purpose of determining direction, descriptive analysis method, one of the quantitative research methods, was preferred. The data was obtained from research using the keywords 'mosque, disaster, earthquake, disaster management' in Web of Science, Scopus, Google Scholar and Dergipark electronic databases between 01.03.2024 and 30.03.2024. As a result of the screening, 640 studies were found; Within the scope of the research, 20 studies were examined. Studies that were repeated as a result of database searches, whose full texts were not available, whose publication language was not Turkish or English, and studies that did not focus on the use of mosques after the disaster were excluded from the scope. As a result of the studies examined, it was found that the subject gained popularity after 2013, studies were concentrated in countries where natural disasters such as earthquakes, tsunamis and floods occurred, and qualitative research methods were mostly preferred in the research conducted.

Anahtar Kelimeler

• disaster
• emergency
• disaster management
• mosque
• architecture space

Kaynakça

1. AFAD. (2022). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: T. C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (https://afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu) (Erişim Tarihi: 07.06.2024).
2. Al-Haroun, Y. A. (2023). Modular mobile mosque (3M) prototype as socio-cultural incubator. Journal of Engineering Research, 2307-1877. https://doi.org/10.36909/jer.ICMA.20213
3. Asif, N. ve Utaberta, N. (2020). Evaluating the role of mosque as emergency shelter during natural disasters. Springer: Urban and Transit Planning.
4. Cahyadi, A., Pilli, S. B. ve Rahmat, I. (2021). Mosque as emergency shelter in natural disaster: responses and challenges. Jurnal Pemberdayaan Masyarakat: Media Pemikiran dan Dakwah Pembangunan, 5(2), 319-344. https://doi.org/10.14421/jpm.2021.052-03
5. Cheema, A. R. (2012). Exploring the role of the mosque in dealing with disasters: a case study of the 2005 earthquake in Pakistan. Doktora Tezi, Massey Üniversitesi.
6. Cheema, A. R., Scheyvens, R., Glavovic, B. ve Imran, M. (2014). Unnoticed but important: revealing the hidden contribution of community-based religious institution of the mosque in disasters. Natural Hazards, 71, 2207-2229. https://doi.org/10.1007/s11069-013-1008-0