Karmaşık jeolojik ortamlarda gelişen hidrokarbon kapan türlerinin patlayan yansıtıcı yöntemi ile modellenmesi
Öz
Karmaşık jeolojik ortamlarda gelişen yapısal ve stratigrafik hidrokarbon (petrol, gaz) kapanları, tektonik deformasyona maruz kalan bölgelerde veya yanal yönde geçirimsiz kayaçların bulunduğu yerlerde oluşurlar ve önemli miktarlarda hidrokarbon biriktirirler. Bu tür kapanların olduğu ortamlarda, yansımalar oldukça karmaşık davranış gösterirler. Dolayısıyla, bu tür karmaşık jeolojik ortamlarda sismik dalga yayılımını anlamak, yorumlama aşamasında önemli katkılar sağlar. Bu çalışmada, yapısal ve stratigrafik hidrokarbon kapanlarının modellemesi patlayan yansıtıcı (PY) tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Yöntemin en önemli avantajları sismik kaynağın yansıtıcı ara yüzeylerine konulması ve tek yol seyahat zamanı ile yüzeydeki alıcılarda kaydedilmesidir. Dolayısıyla, hesaplama sonucunda doğrudan sıfır ofset kesitler elde edilmiştir. Kaynaktan yayılan sismik dalgalarının sayısal hesaplaması isteğe bağlı farklı özelliklerde giriş modelleri seçebilme yeteneği ve dalga yayılım problemlerine doğrudan çözüm sağlaması nedeniyle oldukça kullanışlı olan sonlu farklar yöntemi (SFY) ile yapılmıştır. Böylece, patlayan yansıtıcı tekniğine dayalı olarak SFY ile tam dalga alanın çözümü sayesinde hidrokarbon araştırmalarında sıklıkla karşılaşılan kanal, antiklinal, senklinal, normal fay tipi kapanların sismik modelleri kolay ve hızlı bir şekilde hesaplanmıştır. Sonuç olarak, PY tekniği ile sıfır ofset kesitlerinin (yığma kesitleri) elde edilmesi, pratik olarak gerçek sismik verilerin yorumlanmasında yorumcuya önemli katkılar sağlayacağı gösterilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Hidrokarbon kapanı, Patlayan yansıtıcı, Sismik modelleme, Sonlu farklar yöntemi
Teşekkür
Yazarlar, elastik dalga araştırma sismolojisi inceleme konsorsiyumuna (CREWES-the Consortium for Research in Elastic Wave Exploration Seismology) ve bu çalışmada kullanılan sonlu fark modelleme kodunu geliştirmedeki çalışmaları için Carrie Youzwishen'e teşekkür eder. Makalenin inceleme ve değerlendirme aşamasında yapmış oldukları katkılardan dolayı editör ve hakem/hakemlere teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Baysal, E., Koslof, D.D., & Sherwood, J.W.C. (1984). A two-way nonreflecting wave equation. Geophysics, 49(2), 132-141. https://doi.org/10.1190/1.4441644.
- Carcione, J.M., Böhm, G., & Marchetti, A. (1994). Simulation of a CMP seismic section. Journal of Seismic Exploration, 3, 381-396.
- Carcione, J. M., Feliciangeli, L. P., & Zamparo, M. (2002). The exploding-reflector concept for ground-penetrating-radar modeling. Annals of Geophysics, 45(3-4). https://doi.org/10.4401/ag-3526.
- Claerbout, J.F. (1985). Imaging the earth’s interior. Blackwell Scientific Publications, 86(1), 217-219. https://doi.org/10.1111/j.1365-246X.1986.tb01086.
- Cooper, J. K., Lawton, D.C., & Margrave, G. F. (2010). The wedge model revisited: A physical modeling experiment. Geophysics, 75(2). https://doi.org/10.1190/1.3309641.
- Fagin, S.W. (1991). Seismic modeling of geologic structures. Society of Exploration Geophysicists. Geophysical Development series (2).
- Franco, R., Petracchini L., Scrocca D., Caielli, G., & Montegrossi, G. (2018). Synthetic seismic reflection modelling in a supercritical geothermal system: an ımage of the k-horizon in the Larderello Field (Italy). Hindawi Geofluids (2019). https://doi.org/10.1155/2019/8492453.
- Hardman, R. F. P., & Booth, J.E. (1991). The significance of normal fault in the exploration and production of North Sea hydrocarbons. Special Publications, 56(1). http://dx.doi.org/10.1144/GSL.SP.1991.056.01.01.
- Kelly, K.R., Ward, R.W., Treitel S., & Alford, R.M. (1976). Synthetic seismograms: A Finite-Difference Approach. Geophysics, 41 (1), 2-27. https://doi.org/10.1190/1.1440605.
- Kjartansson, E., & Rocca, F. (1979). The exploding reflector model and laterally variable media. Stanford Exploration Project Report No. 16, Stanford University.