Hemşirelerin Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutumları ve Çalışma Tutkunluğu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Mustafa Kaya; Ahmet Kar; Büşra Ilğar; Aslı Can Özcan

doi:10.37989/gumussagbil.1669293

TR EN

Hemşirelerin Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutumları ve Çalışma Tutkunluğu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Öz

Hemşirelerin bakım sürecine ilişkin karar verme yetkinlikleri ve uygulamalarındaki bağımsızlık düzeyleri sağlık hizmetlerinin kalitesi açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma tutkunluğu ise hem mesleki memnuniyet hem de klinik sonuçlar üzerinde etkili olabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, hemşirelerin profesyonel otonomiye yönelik tutumları ile çalışma tutkunluk düzeyleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Araştırmanın evrenini bir üniversite hastanesinde görev yapan 285 hemşire oluşturmaktadır. Veri toplama aracı; demografik bilgi formu, Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutum Ölçeği ve Çalışmaya Tutkunluk Ölçeği olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü ANOVA ve doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, profesyonel otonomi ve bazı bireysel özelliklerin çalışma tutkunluğu üzerinde anlamlı etkisi olduğunu göstermektedir. Hemşirelerin mesleki doyumunu ve bakım kalitesini artırmak için mesleki bağımsızlığı destekleyen politikalar ve uygun çalışma koşulları geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Hemşire , Profesyonel Otonomi , Çalışma Tutkunluğu

Kaynakça

Kıraç R, Göde A, Aydoğdu A. Küreselleşmenin sağlık üzerine etkileri. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi. 2020;7(17):26-33.
Cihangiroğlu N, Uzuntarla Y, Özata M. Otonomi ve Kararlara Katılımın Örgütsel Bağlılık Üzerindeki Etkisinin Analizi. Bartın Üniv İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Derg. 2015;6(12):39-53.
Mousavizadeh SN, Mohtashami J. Correlation between professional autonomy and evidence-based practice in nurses. Medical Science. 2018;22(94):514-517.
Collins SS, Henderson MC. Autonomy: part of the nursing role? Nurs Forum. 1991;26(2):23-9.
Fahrenwald NL, Basset SD, Tschetter G, Corsan PP, Winterboer VJ. Teaching core nursing value. Journal of Professional Nursing. 2005;21:46-51.
Finn CP. Autonomy: An important component of nurses’ job satisfaction. Int J Nurs Stud. 2001;38:349-54.
Keenan J. A concept analysis of autonomy. J Adv Nurs. 1999;29:556-62.
Mrayyan MT. Nurses’ autonomy: Influence of nurse managers’ actions. J Adv Nurs. 2004;45:326-36.
Wade GH. Professional nurse autonomy: concept analysis and application to nursing education. J Adv Nurs. 1999;30(2):310-18.
Hmel BA, Pincus AL. The meaning of autonomy: On and beyond the interpersonal circumplex. J Pers. 2002;70:277-310.

Karagözoğlu Ş. Hemşirelikte bireysel ve profesyonel özerklik. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi. 2008;10(3):41-50.
Lewis MF. Autonomy in nursing. Ishikawa J Nurs. 2006;3(2):1-6.
Birol L. Hemşirelik Süreci. 4. Baskı. İzmir: Etki Matbaacılık; 1997.
Çam O, Engin E. Psikiyatri Kliniğinde Çalışan Hemşirelerde Farkındalık Eğitiminin Bireysel Performans Standartlarına Etkisi. Anadolu Psikiyatri Derg. 2006;7:82-91.
Collins JA, Pheler SR. Developmental Theories. In: Potter PA, Perry AG, editors. Fundamentals of Nursing, Concepts, Process, Practice. 5th ed. St. Louis: Mosby Inc; 2001. p.154-69.
Kozier B, Erb G, Berman A, Snyder S. Concepts of Growth and Development. In: Kozier B, Erb G, Berman A, Snyder S, editors. Fundamentals of Nursing, Concepts, Process and Practice. 7th ed. Upper Saddle River: Pearson Education Inc.; 2004. p.352-67.
Wong D. Whaley and Wong’s Essentials of Pediatric Nursing. 5th ed. St. Louis: Mosby-Year Book; 1997. p.152-68.
Steward J, Stansfield K, Tapp D. Clinical nurses’ understanding of autonomy. J Nurs Adm. 2004;34:443-50.
Varjus SL, Leino‐Kilpi H, Suominen T. Professional autonomy of nurses in hospital settings – a review of the literature. Scand J Caring Sci. 2011;25(1):201-7.
Fullbrook S. Contemporaneous Nursing: A Conclusion to the 2008 Series. Br J Nurs. 2008;17(22):1420-21.
Schutzenhofer KK, Musse DB. Nurse characteristics and professional autonomy. J Nurs Scholarsh. 1994;26:201-5.
Grindel CG, Peterson K. The Practice Environment Project. J Nurs Adm. 1996;26(5):43-51.
Seren Ş. Hemşirelerin Otonomi Düzeylerinin Belirlenmesi ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 1998.
Weston MJ. Strategies for enhancing autonomy and control over nursing practice. Online J Issues Nurs. 2010;15(1).
Registered Nurses’ Association of Ontario (RNAO). Developing and sustaining safe, effective staffing and workload practices. 2nd ed. 2017 [cited 2019 Oct 10]. Available from: rnao.ca/sites/rnao-ca/files/bpg/Staffing_and_Workload_Practices_2017.pdf
Kocaman G, Yurumezoglu HA, Uncu S, Turkmen E, Goktepe N, Intepeler SS. The Development of Healthy Work Environment Standards for Nurses in Turkey / Türkiye'de Hemşireler İçin Sağlıklı Çalışma Ortamı Standartlarının Geliştirilmesi. J Educ Res Nurs. 2018;15(1):30-39.
Kikuchi A, Harada T. The relationship between professional autonomy and demographic and psychological variables in nursing. Kango Kangyu. 1997;30:23-35.
Papathanassoglou ED, Tseroni M, Karydaki A, Vazaiou G, Kassikou J, Lavdaniti M. Practice and clinical decision‐making autonomy among Hellenic critical care nurses. J Nurs Manag. 2005;13(2):154-64.
Erikmen E, Vatan F. Hemşirelerin bireysel ve mesleki otonomilerinin incelenmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetim Dergisi. 2019;2(6):141-52. doi:10.5222/SHYD.2019.36036.
Basaran Acil S, Dinç L. Turkish adaptation and psychometric characteristics of the Nursing Authority and Autonomy Scale. J Nurs Manag. 2018;26(6):735-43.
Labrague LJ, McEnroe‐Petitte DM, Tsaras K. Predictors and outcomes of nurse professional autonomy: A cross‐sectional study. Int J Nurs Pract. 2019;25(1):e12711.
Aiken LH, Clarke SP, Sloane DM, Lake ET, Cheney T. Effects of hospital care environment on patient mortality and nurse outcomes. J Nurs Adm. 2009;39(7-8):45-51.
Rao AD, Kumar A, McHugh M. Better nurse autonomy decreases the odds of 30‐day mortality and failure to rescue. J Nurs Scholarsh. 2017;49(1):73-9.
Çalışkan SC. Towards developing new research models with positive organizational behaviour variables: Impact of positive organizational behaviour variables on cynicism, burnout and work engagement and mediating role of perception of organizational justice in this interaction. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2015;16(3):364-79.
Kahn WA. Psychological conditions of personal engagement and disengagement at work. Acad Manag J. 1990;33:692‐724.
Goffman E. Encounters: Two studies in the sociology of interaction. Indianapolis: Bobbs‐Merrill Co; 1961.
Schaufeli WB, Bakker AB. Job Demands, Job Resources, and Their Relationship With Burnout and Engagement: A Multi‐Sample Study. J Organ Behav. 2004;25(3):293-315.
Bakker AB, Demerouti E, Lieke L. Work Engagement, Performance, and Active Learning: The Role of Conscientiousness. J Vocat Behav. 2012;80(2):555-64.
Koyuncu M, Burke RJ, Fiksenbaum L. Work Engagement among Women Managers and Professionals in a Turkish Bank: Potential Antecedents and Consequences. Equal Opportunities Int. 2006;25(4):299-310.
Lin CP. Modeling Corporate Citizenship, Organizational Trust, and Work Engagement Based on Attachment Theory. J Bus Ethics. 2010;94(4):517-31.
Gomez-Salgado J, Navarro-Abal Y, López-López MJ, Romero-Martín M, Climent-Rodríguez JA. Engagement, passion and meaning of work as modulating variables in nursing: A theoretical analysis. Int J Environ Res Public Health. 2019;16(1):108-21.
Şen HT, Alan H, Demirkaya F, Kasap EU. Hekim ve hemşirelerde işe angaje olma ve iş tatmini ilişkisi: Bir kamu hastanesi örneği. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi. 2021;9(1):78-88.
Erbil N, Bostan Ö. Ebe ve hemşirelerde iş doyumu, benlik saygısı ve etkileyen faktörler. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2010;7(3):56-66.
Kramer M, Schmalenberg CE. Magnet hospital staff nurses describe clinical autonomy. Nurs Outlook. 2003;51(1):13-19.
Spence Laschinger HK. Job and career satisfaction and turnover intentions of newly graduated nurses. J Nurs Manag. 2010;18(8):993–1006.
Altunışık R, Coşkun R, Bayraktaroğlu S, Yıldırım E. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı. Sakarya: Sakarya Yayıncılık; 2012.
Asakura K, Satoh M, Watanabe I. The Development of the Attitude Toward Professional Autonomy Scale for Nurses in Japan. Psychol Rep. 2016;0(0):1-22.
Şimşek S, Ceylan B. Hemşireler için Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutum Ölçeği Türkçe Geçerlilik ve Güvenirliği. Acıbadem Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;12(2).
Turgut T. Çalışmaya tutkunluk: iş yükü, esnek çalışma saatleri, yönetici desteği ve iş-aile çatışması ile ilişkileri. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2011;25(3-4):155-179.
Rouhi-Balasi L, Elahi N, Ebadi A, Jahani S, Hazrati M. Professional autonomy of nurses: A qualitative meta-synthesis study. Iran J Nurs Midwifery Res. 2020;25(4):273-81.
Danacı E, Erdoğan T, Özbudak E, Masat S. Hemşirelerin Profesyonel Otonomi Düzeyleri ve Kanıta Dayalı Hemşireliğe Yönelik Tutumları ile İlişkili Faktörler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2023;39(1):43-54.
Cowin L. The effects of nurses’ job satisfaction on retention: an Australian perspective. J Nurs Adm. 2002;32(5):283-91.
Gottlieb LN, Gottlieb B, Bitzas V. Creating empowering conditions for nurses with workplace autonomy and agency: how healthcare leaders could be guided by strengths-based nursing and healthcare leadership (SBNH-L). J Healthc Leadersh. 2021;13:169-81.
Pursio K, Kankkunen P, Sanner‐Stiehr E, Kvist T. Professional autonomy in nursing: An integrative review. J Nurs Manag. 2021;29(6):1565-75.
Ho VT, Kong DT, Lee CH, Dubreuil P, Forest J. Promoting harmonious work passion among unmotivated employees: A two-nation investigation of the compensatory function of cooperative psychological climate. J Vocat Behav. 2018;106:112-25.
Ryan RM, Deci EL. Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York: Guilford Press; 2017.
Kalisch BJ, et al. Hospital variation in missed nursing care. Am J Med Qual. 2014;29(4):328–36.
Porter-O’Grady T. Interdisciplinary shared governance: Integrating practice, transforming healthcare. Nurse Leader.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mustafa Kaya ^*
0000-0002-2005-5370
Türkiye

Ahmet Kar
0000-0002-3734-497X
Türkiye

Büşra Ilğar
0000-0001-8652-6385
Türkiye

Aslı Can Özcan
0000-0002-8577-1060
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

2 Nisan 2025

Kabul Tarihi

8 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1669293

IZ

https://izlik.org/JA58XE67AK

APA

Kaya, M., Kar, A., Ilğar, B., & Özcan, A. C. (2026). Hemşirelerin Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutumları ve Çalışma Tutkunluğu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(1), 291-305. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1669293

Hemşirelerin Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutumları ve Çalışma Tutkunluğu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Profesyonel Otonomiye Yönelik Tutumları ve Çalışma Tutkunluğu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

An Evaluation of the Relationship Between Nurses’ Attitudes Toward Professional Autonomy and Their Work Engagement

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster