Yenişehirli Avnî Bey’in Bî-Haber Redifli Gazellerinin “Vahdet-i Vücut” Bağlamında Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 134 - 150, 31.12.2025

Başak Derin

https://doi.org/10.71353/gunaad.1777750

Öz

Bu çalışmada Yenişehirli Avnî Bey divanında yer alan “bî-haber” redifli üç gazelin tasavvuf terminolojisinde yer alan “vahdet-i vücût” felsefesi bağlamında incelenmesi konu edilmiştir. XIX. yüzyılın önemli şairlerinden olan Yenişehirli Avnî Bey’in divanında tasavvufi duyuş ve düşünüş tarzında kaleme alınmış pek çok şiire rastlanmaktadır. Tasavvufun temel taşlarından olan vahdet, kesret ilişkisi ve devamında gaflet uykusu gibi kişinin dünyevi zevklere dalıp maneviyatı unutması gibi durumlar şairler tarafından gözlemlenerek şiirlerde konu edilmiştir, özellikle XIX. yüzyıl şairi Yenişehirli Avnî Bey bu durumu şiirlerine başarıyla yansıtmıştır, çalışmada şairin tasavvufi duyuş ve düşünüş tarzında yazılan şiirlerinin beyitleri üzerinde durulmuştur. Mevlevî tarikatına mensup olan şairin, şiirlerinde tasavvufi söylemlere başvurduğu ve “vahdet-i vücût” felsefesini ele aldığı görülmektedir. Çalışmada divanda bulunan “bî-haber” ortak redifli üç gazel “vahdet-i vücût” felsefesi bağlamında değerlendirilmiştir. Yenişehirli Avni Bey’in tasavvufi duyuş ve düşünüş bağlamında şiirler kaleme aldığı, vahdet-i vücût felsefesini benimsediği tespit edilmiştir. Çalışmada söz konusu edilen üç gazelin “vahdet-i vücût” felsefesi bağlamında değerlendirilmesi incelemenin amacını yansıtmaktadır. Çalışmada öncelikle “vahdet-i vücût” terimi üzerinde durulmuştur. Terimin anlamı detaylı bir şekilde açıklanmış, pek çok tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Daha sonra ise Yenişehirli Avnî Bey’in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın temelini oluşturan inceleme kısmında ise divanda yer alan “bî-haber” redifli gazeller “vahdet-i vücût” bağlamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmanın edebî eserlerde tasavvufi bağlamda tespit ve değerlendirmeler yapma hususunda alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Klasik Türk Edebiyatı, , Yenişehirli Avni Bey, , Tasavvuf Edebiyatı, , Vahdet-i Vücut, , Bi-haber

Evaluatıon Of Yenişehirli Avnî Bey’s Ghazals With Bî-haber In The Context Of “Vahdet-i Vücut”

Öz

This study examines three ghazals with the repeated phrase "bî-haber" from the divan of Yenişehirli Avnî Bey within the context of the philosophy of "vahdet-i vücût" (unity of being), a term used in Sufi terminology. The divan of Yenişehirli Avnî Bey, a prominent 19th-century poet, features numerous poems written in a Sufi way of feeling and thinking. The cornerstones of Sufism are unity, the relationship between multiplicity, and the subsequent sleep of heedlessness, where a person becomes immersed in worldly pleasures and forgets the spiritual, and these were observed and discussed in their poems. The 19th-century poet Yenişehirli Avnî Bey, in particular, successfully reflected this phenomenon in his poetry. This study focuses on couplets from his poems written in a Sufi way of feeling and thinking. A member of the Mevlevi order, the poet appears to have employed Sufi discourses in his poems and addressed the philosophy of "vahdet-i vücût." This study evaluates three ghazals with the common rhyme "bî-haber" found in the Divan within the context of the philosophy of "vahdet-i vücût." It has been determined that Yenişehirli Avni Bey wrote poems within the context of Sufi perception and thought and embraced the philosophy of vahdet-i vücût. The evaluation of these three ghazals within the context of the philosophy of "vahdet-i vücût" reflects the purpose of this study. This study primarily focuses on the term "vahdet-i vücût." The meaning of the term is explained in detail, and numerous observations and evaluations are made. Then, information is provided about the life, literary personality, and works of Yenişehirli Avnî Bey. In the analysis section, which forms the basis of the study, the ghazals with the rhyming "bî-haber" in the Divan are evaluated within the context of "vahdet-i vücût." Consequently, it is believed that this study will contribute to the field in terms of identifying and evaluating literary works within a Sufi context.

Anahtar Kelimeler

Classical Turkish Literature, , Yenişehirli Avni Bey, , Sufi Literature, , Vahdet-i Vücut, , Bi-haber

Kaynakça

• Albayrak, Nurettin (1995),“Hz. Eyyüb”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 17.
• Beki, Melahat (2023),“Vahdet-i Vücud’a Kaynaklık Eden Ayetler”. İnternationalJournal of SocialSciences, 7/2, 309-327.
• Canım, Rıdvan, (2020), Divan Edebiyatında Türler, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Çavuşoğlu, Mehmet (1991). “Yenişehirli Avnî Bey”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. IV, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 123-124.
• Cebecioğlu, Ethem (2005),Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ankara: Anka Yayınevi.
• Devellioğlu, Ferit(2017),Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi.
• Demirli, Ekrem (2012),“Vahdet-i Vücûd”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXXII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 431-435.
• Durusoy, Ali (2012). “Vahdet”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXXII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 430-431.
• Harman, Ömer Faruk (2013),“Hz. Ya’kûb”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXXIII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 276-277.
• Harman, Ömer Faruk (2020),“Hz. Mûsâ”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 207-213.
• Kanar, Mehmet (2019), Farsça-Türkçe Sözlük, Ankara: Say Yayınları.
• Kara, Yusuf Bilal (2022),Osmanlı Dönemi Popüler Tasavvuf Eserlerinde Vahdet-i Vücûd,Yayımlanmamış Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kubbealtı Lûgati, (t.y.),“Vahdet”,https://lugatim.com adresinden 15 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Öngören, Reşat (2011),“Tasavvuf”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXX, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 119-126.
• Öztürk, Zehra (2013), “Züleyhâ”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXXXIIII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 552-553.
• Pala, İskender (2020), Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları.
• Suad el-Hakîm, (2004), İbnü’l-Arabi Sözlüğü, (Çev. Ekrem Demirli), İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Turan, Lokman (1998), Yenişehirli Avnî Bey Divanı’nın Tahlili (Tenkitli Metin)- Encümen-i Şu’arâ ve Batı Tesirinde Gelişen Türk Edebiyatına Geçiş, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Turan, Lokman (2013),Avnî Yenişehirli, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü Yayınları.
• Türk Dil Kurumu Sözlüğü, (t.y.),“Vahdet”,https://sozluk.gov.tr/ adresinden 16 Nisan 2025 tarihinde alınmıştır.
• Üstüner, Kaplan (2008)“XIV. ve XV. Yüzyıl Divanlarında Tasavvuf”, Icanas Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi’nde Sunulan Bildirinin Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş Şekli, (10-15 Eylül 2008, Ankara),Ankara: Harran Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 271-294.
• Waardenburg, Jacques (2004),“Mesîh”,TDV İslâm Ansiklopedisi, C. XXVIIII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 306-309.