18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler

Murat Çelikdemir; Mustafa Demir

18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler

Öz

Yavuz Sultan Selim tarafından, 1516’da fetih edilen Ayıntab Kanuni Sultan Süleyman zamanında sancak olarak Dulkadir Beylerbeyliğine bağlanmış ve bu statüsünü 18. yüzyılın sonuna kadar sürdürmüştür. Özellikle 17. yüzyıla kadar Ayıntab’ın yönetilmesinde klasik Osmanlı taşra yönetim modeli hakimdir. Ancak bir yüzyıl sonra resmiyette olmasa da durum artık değişmiştir ve yerel elitler yönetimde etkin hale gelmiştir. Bu çalışmada 1750-1775 yılları arasında Ayıntab’ın yönetilmesinde etkin olan idarecilerden Sancak Beyi, Kadı ve Naib, Alaybeyi, Yeniçeri Serdarı ve Kale Dizdarına ait malumat verilmekte ve Ayıntab ayanından Battal ailesinin yönetimdeki etkisi araştırılmaktadır. Bu yolla 18. yüzyılda bir Osmanlı sancağının yönetilme şeklinin anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktayız.

Anahtar Kelimeler

Ayıntab,Ayan,Battal ailesi,Kadı,Naib,Alaybeyi

Kaynakça

Arşiv KaynaklarıBaşbakanlık Osmanlı Arşivi Ali Emiri TasnifiI. Mahmud No: 47III.Osman No: 37,39, 53, III. Mustafa No:71, 72, 79,92, 125, 152, 153, 163, 168, 173, 322, 359, 368, I. Abdulhamid No: 363III. Selim No: 79
Cevdet Tasnifi Dahiliye No: 196
Hattı Hümayun Hat No: 273-16031
Ankara Milli Kütüphane Arşivi Gaziantep Şer’iyye Sicili No:123
Birincil Basılı Kaynaklar
Eken Galip, Gaziantep’in 113 Numaralı Şer’iyye Sicili Transkripsiyon ve Değerlendirme(H.1168-1169/M.1755-1756. (basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,1988 ),s.57,58.
Hazarfen Hüseyin Efendi, Telhîsü’l –Beyân Fî Kavânîn-i Âl-i Osmân, haz.Sevim İlgürel (Ankara : TTK, 1998)
Karakuş, Hasan, 121 Numaralı Gaziantep Şer’iyye Sicili H.1179-1200/M.1765-1785 (basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006)

Karasakal, Mehmet, 109 Numaralı Ayıntab Şer’iyye Siclinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H.1165 / M.1752) (basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010)
Kuzucu, Serhat, 123 Numaralı Gaziantep Şer’iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi(H.1180-1181/M.1766-1777) (basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006)
Yılmazer, Ömer Faruk, 98-1 Numaralı Gaziantep Şer’iyye Sicili(H.1155/M.1742-1743) Transkripsiyon ve Değerlendirme (unpublished Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010)
Araştırma İnceleme Eserler
Akdağ, Mustafa, ‘Genel Çizgileriyle XVII.Yüzyıl Türkiye Tarihi’, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, 4.6 (1966), 201–47
Altınöz, İsmail, ‘Dulkadir Eyaleti’nin kuruluşunda Antep Şehri’, Cumhuriyetin 75.yılına Armağan Gaziantep (Gaziantep:Gaziantep Üniversitesi Vakfı Kültür Yayınları,1999)
Canbakal, Hülya, 17.Yüzyılda Ayntab, Osmanlı Kentinde Toplum ve Siyaset, (İstanbul: İletişim, 2009)
Çınar, Hüseyin, ‘18. Yüzyılda Ayıntab’da Bir Yerel Gücün Yükselişi ve Düşüşü: Battalzâdeler (Battaloğulları)’, içinde Kongreye Sunulan Bildiriler (presented at the XIV. Türk Tarih Kongresi,9-13 Eylül 2002, Ankara: TTK, 2005), 2/1, 431–53
Darkot, Besim ve Dağlıoğlu, Hikmet Turhan, ‘Gaziantep’, içinde İslam Ansiklopedisi (Eskişehir: M.E.B., 1997)
Faroqhi, Suraiya, ‘Zeytin Diyarında Güç ve Servet: Edremit Ayanından Müridzade Hacı Mehmed Ağa’nın Siyasi ve Ekonomik Faaliyetleri’, in Osmanlı’da Toprak Mülkiyeti ve Ticari Tarım, ed. by Çağlar Keyder and Faruk Tabak (İstanbl: Tarih Vakfı Yurt Yaynları, 2010), pp. 81–100
Heyd, Uriel, Studies in Old Otoman Criminal Law. ed.by V.L.Menage (Oxford: Clarendon Press,1973).
İnalcık, Halil, The Ottoman Empire ın Classical Age (1300-1600). trans.by Norman Itzkowitz and Colin Imber ( London,1973).
İnalcık, Halil, ‘Centralization and Decentralization in Ottoman Administration’. içinde T. Naff & R. Owen (Ed.), Studies in Eighteenth Century Islamic History, Papers on Islamic History (London and Amsterdam: Carbondale and Edwardsville: Southern Illinois University Press,1977),pp.27-52.
İpşirli, Mehmet, ‘Nâib’, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV, 2006),32: 312–13
Jennings, Ronald C., ‘Kadi, Court, and Legal Procedure in 17th C. Ottoman Kayseri: The Kadi and the Legal System’, Studia Islamica, 48, 1978, 133–72 Kazıcı,Ziya. (2003). Osmanlı’da Toplum Yapısı, Bilge Yayınevi,İstanbul.
Khoury, Dına Rızk, Osmanlı İmparatorluğu’nda Devlet ve Taşra Toplumu, Musul 1540-1834, trans. by Ülkün Tansel, 1. (İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2008)Kunt, İ.Metin, Sancaktan Eyalete 1550-1650 Arasında Osmanlı Ümerası ve İl İdaresi (İstanbul :Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 1978)
Kurt, Yılmaz, ‘Adana Sancağında Kişi Adları’, DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi, 15.26 (1991), 174
Masters, Bruce, ‘Halep: Osmanlı İmparatorluğunun Kervan Kenti’, içinde Doğu ile Batı Arasında Osmanlı Kenti, Halep, İzmir ve İstanbul, ed.Edhem Eldem, Daniel Goffman, Bruce Masters, çev. Sermet Yalçın (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017), 19-95
McGowan, Bruce, ‘The Age of Ayans, 1699-1812’, içinde An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300- 1914, ed. Halil İnalcık ve Donald Quataert (Cambridge University Press, 1994), 636-758
Oğuzoğlu, Yusuf, ‘Dizdar’, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV), 9:480–81
Ortaylı, İlber, ‘Kadı’, içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV, 2001), 69–73.
Ortaylı, İlber, Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı (İstanbul: Kronik, 2018)
Özdeğer, Hüseyin, ‘Gaziantep’, içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV, 1996), 467-469.
Özdemir,Rifat, XIX.Yüzyılın İlk Yarısında Ankara (Ankara:Kültür Bakanlığı Yayınları,1998).
Özkaya, Yücel, Osmanlı İmparatorluğu’nda Ayanlık (Ankara: TTK, 1994)
Raymond, André, Yeniçerilerin Kahiresi, Abdurrahman Kethüda Zamanında Bir Osmanlı Kentinin Yükselişi, trans. by Alp Tümertekin (İstanbul: YKY, 2016)
Şahin,İlhan, XV ve XVI.Asırları Türk Asrı Yapan Değerler (İstanbul :Ensar Neşriyat,2003)
Şahin,İlhan, ‘Sancak’, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: TDV, 2009), 97-99.
Unan, Fahri, ‘Mevleviyet’, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2004),29: 467–68
Uzunçarşılı,İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nin Merkez ve Bahriye Teşkilatı (Ankara: T.T.K.,1988)
Uzunçarşılı,İsmail Hakkı,Osmanlı Devleti Teşkilatından Kapıkulu Ocakları I Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı (Ankara: T.T.K. Ankara,1988).
Uzunçarşılı, İsmail Hakkı,Osmanlı Devleti’nin İlmiye Teşkilatı (Ankara: TTK,1988).
Ünal, Mehmet Ali, Osmanlı Tarih Sözlüğü (İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2011).
Zubaida, Sami, İslam Dünyasında Hukuk ve İktidar, çev. Burcu Koçoğlu Birinci,Hasan Hacak ( İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Murat Çelikdemir ^*
Türkiye

Mustafa Demir ^*

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

21 Haziran 2019

Kabul Tarihi

3 Temmuz 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 2 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA37HR94HJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çelikdemir, M., & Demir, M. (2019). 18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler. Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi, 2(1), 38-57. https://izlik.org/JA37HR94HJ

AMA

1.Çelikdemir M, Demir M. 18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler. AAD. 2019;2(1):38-57. https://izlik.org/JA37HR94HJ

Chicago

Çelikdemir, Murat, ve Mustafa Demir. 2019. “18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler”. Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi 2 (1): 38-57. https://izlik.org/JA37HR94HJ.

EndNote

Çelikdemir M, Demir M (01 Haziran 2019) 18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler. Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi 2 1 38–57.

IEEE

[1]M. Çelikdemir ve M. Demir, “18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler”, AAD, c. 2, sy 1, ss. 38–57, Haz. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37HR94HJ

ISNAD

Çelikdemir, Murat - Demir, Mustafa. “18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler”. Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi 2/1 (01 Haziran 2019): 38-57. https://izlik.org/JA37HR94HJ.

JAMA

1.Çelikdemir M, Demir M. 18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler. AAD. 2019;2:38–57.

MLA

Çelikdemir, Murat, ve Mustafa Demir. “18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler”. Gaziantep Üniversitesi Ayıntab Araştırmaları Dergisi, c. 2, sy 1, Haziran 2019, ss. 38-57, https://izlik.org/JA37HR94HJ.

Vancouver

1.Murat Çelikdemir, Mustafa Demir. 18. Yüzyılın Üçüncü Çeyreğinde Ayıntab’da Yönetim ve Yerel Elitler. AAD [Internet]. 01 Haziran 2019;2(1):38-57. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37HR94HJ