Pazarlama Anlayışının Ürün Odaklılıktan Anlam Merkezliliğe Dönüşümü: Modeller, Yaklaşımlar ve Etik Boyut

Amaç: Bu araştırmanın amacı, pazarlama kavramının tarihsel gelişimini ürün merkezli modellerden insan ve anlam odaklı yaklaşımlara doğru geçiş bağlamında incelemek ve modern pazarlama uygulamalarında etik, ahlaki ve toplumsal sorumluluğun artan önemini tartışmaktır. Yöntem: Çalışmada yöntem olarak kapsamlı bir literatür taraması yürütülmüş; Pazarlama 1.0–5.0 dönüşümü, pazarlama karmasının 4P’den 7P’ye ve ardından 8P/9P gibi genişletilmiş modellere dönüşümü ile NAIDAS tekniği çok boyutlu olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Bulgular, geleneksel ürün odaklı yaklaşımların tüketicilerin değerlerini, ihtiyaçlarını ve deneyimsel beklentilerini kapsamakta yetersiz kaldığını; buna karşılık insan ve anlam merkezli pazarlama stratejilerinin güven, şeffaflık ve sürdürülebilirlik ilkeleriyle uyumlu, daha tutarlı sonuçlar ortaya koyduğunu göstermektedir. Ayrıca Kaizen felsefesinin sürekli iyileştirme ve etik öz denetim unsurlarıyla modern pazarlama stratejilerine önemli bir katkı sunduğu gözlemlenmektedir. Sonuç: Sonuç olarak pazarlama, yalnızca ekonomik bir faaliyet olmaktan çıkmış; tüketiciyle değer temelli, etik ve toplumsal faydayı gözeten bütüncül bir ilişki yönetimi alanına dönüşmüştür. Bu dönüşüm, özellikle dijitalleşme ve yapay zekâ temelli pazarlama pratiklerinin hız kazandığı günümüz koşullarında daha da kritik bir önem taşımaktadır.

Purpose: The aim of this study is to examine the historical evolution of the marketing concept from product-centered models to human- and meaning-oriented approaches, and to discuss the increasing significance of ethical, moral, and social responsibility dimensions in contemporary marketing practices. Materials and Method: A comprehensive literature review was employed as the primary research method. Within this scope, the transformation from Marketing 1.0 to Marketing 5.0, the evolution of the marketing mix from 4P to 7P and subsequently to extended 8P/9P models, as well as the NAIDAS technique, were analyzed in a multidimensional manner. Findings: The findings reveal that traditional product-oriented approaches fall short of encompassing consumers’ values, needs, and experiential expectations, whereas human- and meaning-centered marketing strategies yield more coherent outcomes aligned with the principles of trust, transparency, and sustainability. The study further demonstrates that the Kaizen philosophy, with its emphasis on continuous improvement and ethical self-regulation, contributes significantly to contemporary marketing strategies. Conclusion: Ultimately, marketing has evolved beyond a purely economic activity and has transformed into a holistic relationship management process that prioritizes consumer values, ethical considerations, and societal welfare. This transformation has become even more critical in the current era characterized by digitalization and artificial intelligence–driven marketing practices.