Kokunun Tüketici Beynindeki Yolculuğu: Pazarlamada Koku Faktörü Üzerine Bütünleştirici Bir Literatür İncelemesi
Öz
Amaç: Bu çalışma ile insanoğlunun sahip olduğu en özel ve benzersiz duyusu olan kokunun diğer duyulara kıyasla duyusal sistem içerisinde farklılık gösteren işleyişine ayna tutularak, pazarlama uygulamaları ve tüketici davranışı üzerine olan yansımalarına dair literatür değerlendirmesiyle detaylı bir içerik ve geniş bir anlayış sunulması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada bütünleştirici literatür incelemesine yer verilmiş, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Scholar, DergiPark ve ScienceDirect online veri tabanları üzerinde “koku pazarlaması ve kokusal pazarlama” anahtar kelimeleri kullanılarak çalışmalar taranmıştır. Belirlenen kriterler doğrultusunda toplam 83 akademik yayın bu çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Bulgular: Pazarlamada koku unsuru akademik sahada önceden beri ilgi uyandıran ve akademik ilgiyle karşılanan bir konu olmuştur. Koku kullanımının tüketici üzerinde yarattığı etkiden hareketle mevcut konunun literatürde ürün ve ortam kokusu olarak ele alındığı, ürün kokusuna yönelik çalışmaların daha sınırlı olduğu görülmüştür. Alan yazın ürün kokusunun kalite algısını, tüketici hafızasını ve ürün kimliğini güçlendirdiğini, ürün değerlendirmeleri, marka tercihi ve bağlılığını etkilediğini göstermiştir. Ortam kokusunun ise tüketicinin harcama eğilimini, hizmet ve mağaza değerlendirmelerini, mekânın ve markanın hatırlanabilirliğini, hizmet kalitesini, mağazayı tekrar ziyaret etme niyetini, mağazada geçirilen süreyi ve memnuniyet düzeyini etkilediğine dikkat çekmiştir. Sonuç: Kokunun tüketici duygularını yönlendirdiğine, ürün ve hizmet markalarına pozitif etkiler yarattığına ve tüketici ile duygusal bağların kurulmasında önemli bir yere sahip olduğuna vurgu yapılmıştır. Ürün, marka ve hizmet temalarına ek olarak farklı disiplinlerin katılımıyla değişik bakış açılarının desteklendiği konuların ele alınmasına ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler
Duyusal pazarlama, koku pazarlaması, tüketici davranışı, duygu, hafıza.
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Kaynakça
- Aggleton, J. P., & Waskett, L. (1999). The ability of odours to serve as state-dependent cues for real-world memories: Can viking smells aid the recall of viking experiences? British Journal of Psychology, 90, 1-7. https://doi.org/10.1348/000712699161170
- Akgün, V. Ö., & Ergün, G. S. (2016). Yeni bir pazarlama yaklaşımı olarak nöropazarlama üzerine kuramsal bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, 11, 223-235.
- Ali, B., Al-Wabel, N. A., Shams, S., Ahamad, A., Khan, S. A., & Anwar, F. (2015). Essential oils used in aromatherapy: A Systemic review. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, 5(8), 601-611. https://doi.org/10.1016/j.apjtb.2015.05.007
- Anguera-Torrell, O., Álvarez León, I., Cappai, A., & Sanmartín Antolín, G. (2021). Do ambient scents in hotel guest rooms affect customers’ emotions? European Journal of Tourism Research, 27, 1-16. https://doi.org/10.54055/ejtr.v27i.2120
- Ariely, D., & Berns, G. S. (2010). Neuromarketing: The hope and hype of neuroimaging in business. Nature Reviews Neuroscience, 11(4), 284-292. https://doi.org/10.1038/nrn2795
- Arslan, İ. K., & Basmacı, U. (2020). Kokunun tüketici satın alma davranışı üzerindeki etkisi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(58), 2434-2442.
- Axel, R. (1995). The molecular logic of smell. Scientific American, 273(4), 154-159. http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican1095-154
- Aydın Aslaner, D. (2022). Dijital çağda tüketicinin duyularına hitap etmek: Çoklu duyusal pazarlama üzerine bir araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 698-722. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1138427
- Babür Tosun, N., & Elmasoğlu, K. (2016). Duyusal markalamanın marka sadakati üzerindeki rolü. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 2(1), 91-111.
- Berčík, J., Mravcová, A., Gálová, J., & Mikláš, M. (2020). The use of consumer neuroscience in aroma marketing of a service company. Potravinarstvo Slovak Journal of Food Sciences, 14, 1200-1210. https://doi.org/10.5219/1465