The Issue of Ḥadīth Scholars' Desire for Prophetic Narrations: Its Causes and Implications

Yıl 2025, Sayı: 14, 340 - 379, 31.07.2025

M. Kamel Karabelli

https://doi.org/10.61218/hadith.1611575

Öz

The Prophetic hadith in the eras of narration was a coveted pursuit for hadith scholars and jurists, driven by their eagerness to attain the honor of narrating hadith and the Prophet’s (peace be upon him) supplication for those who preserve, understand, and convey his teachings—granting them the radiance of face first and foremost. Moreover, it was due to the urgent need for hadith in matters of Prophetic traditions and rulings contained within these narrations.
Many hadith scholars went to great lengths, embarking on journeys to seek out rare narrations uniquely transmitted by trustworthy narrators scattered across different regions. This was especially true for narrations containing rare Prophetic traditions. Such journeys became a well-known practice, and those who refrained from traveling for hadith without a legitimate excuse or unavoidable hindrance were often criticized.
Some reliable hadith scholars went even further, tracing narrations even from weak narrators, despite being aware of their weaknesses. This was driven by their passion for hadith and their desire to collect as many narrations as possible. They might be excused by arguing that weak narrators could occasionally transmit accurate narrations. The judgment of a narrator’s weakness is not an absolute rule applied to every narration, as certain indications might lead a skilled scholar to conclude that a particular narration by a weak narrator is correct in one instance and erroneous in another.
The need for such narrations could increase when resolving conflicts between the narrations of equally trustworthy narrators. In such cases, the narration of a weak narrator might serve as a supplementary consideration, particularly if the weak narrator had authored a book. Their narration could then help in favoring one interpretation over another among conflicting views.

Anahtar Kelimeler

Hadith , the Desire for Hadith , the Prolific Narrators , the Critics , Criticism

إشكالية شَهْوةِ المحدّثين للحَديثِ النبويّ، وأسبابُ تحذير العلماء منها، وآثارها

Öz

لم يزل الحديثُ النبوي في عصور الرواية بُغيةَ المحدّثين والفقهاء؛ حِرصًا منهم على شَرف الرواية والفوز بدعاء النبي  لمن يحمل الحديث النبوي ويعيه ويبلغه؛ بنضارة الوجه أولًا، ثم للحاجة الماسّة للحديث في مجال السُّنَن والأحكام التي تتضمنها تلك الأحاديث.
بل كان كثيرٌ من المحدّثين يَسعَون للرِّحلة في طلب الحديث؛ لِتحصيل النّوادِر من الأحاديث التي يَنفَرِد بروايتها الثقاتُ في الأمصار المتفرّقة، ولا سيما ما اشتمل على سنن نبوية عزيزة الوُرُود، حتى شاعتِ الرحلة في سبيل ذلك، وعِيبَ مَن لم يَرحَل في طلب الحديث بِغَير عِلّةٍ أو مانِعٍ يُعذَر بهما القاعِدُ عن الرِّحلة.
وقد ذهب بعض ثقات المحدثين إلى أبعدَ من ذلك؛ فصارُوا يَتَتَبَّعون الأحاديثَ حتى عن بعض الرواة الضعفاء، مع علم أولئك المحدّثين بضعف أولئك الرواة، وما ذلك إلا لِشَهوة الحديث، والرّغبة في الاستِكثار، وربما يُعتَذَر لهم بأن الراويَ الضعيفَ قد يُصِيبُ في بعض ما يَرويه، فليس الحُكمُ بضعفِه قاعدةً لازمةً في كل ما يَرويهِ، بل قد يَتّضِح للمُحدِّث العارِفِ مِن خِلال قرائنَ مُعيّنةٍ أن ذلك الراوي الضعيفَ قد أصاب هنا وأخطأ هناك. وربما ازداد الاحتياجُ لروايات مثل هؤلاء في ترجيح روايات بعض الثقات على بعض، عند الاختلاف المتعادِل في القُوّة، فيُستأنس حينئذٍ برواية ذلك الضعيف، ولا سيما إذا كان صاحبَ كتابٍ، في ترجيح أحدِ تلك الوجوه المختلفة

Anahtar Kelimeler

الحديث , شهوة الحديث , المكثرون , النقاد , نقد

Hadis Âlimlerinin Çok Hadis Rivayet Etme Arzusu Sorunu: Sebepleri ve Etkileri

Öz

Hadis ilmi, rivayet dönemlerinde muhaddisler ve fakihler için bir amaç haline gelmiş, onlar da hadis rivayetinin şerefine nail olmak ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadisi öğrenip ezberleyen, anlayan ve başkalarına ulaştıranlara ettiği duaya mazhar olmak için çaba göstermişlerdir. Zira bu duada yüzlerinin nurlanması dileği ön planda gelir. Bunun yanı sıra, hadislerin içerdiği sünnetler ve ahkâm dolayısıyla hadislere olan ihtiyaç çok büyüktü.
Birçok muhaddis, hadis talebiyle yolculuğa çıkmış ve farklı şehirlerde güvenilir ravilerin tekelinde olan nadir hadisleri elde etmeye çalışmıştır. Özellikle, nadir bulunan ve az rastlanan nebevî sünnetleri içeren hadisler için yapılan bu yolculuklar yaygın hale gelmiş, hatta mazereti veya haklı bir engeli olmadan yolculuğa çıkmayanlar kınanmıştır.
Bazı güvenilir muhaddisler ise bundan daha da ileri gitmiş, hadis aşkı ve rivayetlere duydukları yoğun arzu sebebiyle, zayıf ravilerin rivayetlerini dahi takip etmişlerdir. Bu muhaddisler, ravinin zayıflığını bilseler bile, zayıf ravinin bazı rivayetlerinde isabet etmiş olabileceği düşüncesiyle bu yolu tercih etmişlerdir. Çünkü ravinin zayıf olduğuna dair hüküm, onun bütün rivayetleri için geçerli bir kural değildir. Bazen muhaddis, belirli delillere dayanarak zayıf bir ravinin burada doğru, başka bir yerde ise yanlış bir rivayette bulunduğunu anlayabilir.
Hatta böyle ravilerin rivayetlerine duyulan ihtiyaç, güvenilir ravilerin eşit derecede güçlü rivayetleri arasından bir tercih yapılması gerektiğinde daha da artmıştır. Bu gibi durumlarda zayıf ravinin rivayeti, özellikle de kendisine ait bir kitap varsa, farklı rivayetlerden birini tercih etmek için bir destek unsuru olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Hadis Arzusu , Çok Hadis Rivayet Edenler , Râviler , Tenkit

Kaynakça

• Ahmed b. Muhammed b. Hanbel, eş-Şeybânî el-Mervezî. Ebû Abdillâh. Kitâbü’l-İlel ve maʿrifeti’r-Ricâl, Abdullah b. Ahmed'in Rivayetiyle. thk. Vasiyullah b. Muhammed Abbas. Riyad: Daru'l-Hanî, 2001.
• Begavî, Ebû'l- Kasim abdullah b. Muhammed b. Menî'l-Begavî. Musned Ali İbni'l câd. thk. Âmir Âhmed hayder. Beyrut: Muessesetu Nadir, 1990.
• Berkānî, Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî. Suʾâlâtü Ebî Bekr el-Berḳānî ve cevâbâtü’d-Dâreḳuṭnî. thk. Abdurrahîm el-kaşkarî. Lahûr: Kütüphane Cemîli, 1404.
• Buhârî, Muhammed b. İsmâîl el-Kûfî. es-Sahîh. thk. Muhammed Züheyir b. Nâsır en-Nâsır. Musevveratün an es-Sultâniyye bi İdâfeti Terkim Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 1. Baskı. Riyad: Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
• Ebû Nuaym el-İsfahânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-İsfahânî. Zikru Ahbari Isbahan. thk. Sayid kisravi hasan, Beyrut: Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1990.
• Ebû Nuaym el-İsfahânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-İsfahânî. Ḥilyetü’l-evliyâ. Mısır: Metbaâtü's-Seâde, 1974.
• Ebû Zür‘a ed-DImaşkî, ebû Zür‘a Abdurrahmân b. Amr b. Abdillâh ed-Dımaşkî. et-târîh. thk. Şükrullah b. Ni'metullah el-Kûcânî. Dimaşk: Mecmau’l-lugati’l-arabiyye, 1980.
• el-Fesevî, Ebû Yûsuf Ya‘kūb b. Süfyân. el-Maʿrife ve’t-târîḫ. thk. Ekram diâ el-umari. birinci baskı. el- Medinetul-Munevvera: Mekebetud'dâr, 1410.
• el-Hâkim, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah b. Muhammed el-Hâkim en-Neysâbûrî. el-müdhal ila's-sahih. thk. Rab'î b. Hadi el- müdhali. darul'imami ahmed, 2009.
• el-Kabî, Ebu'l-Kasim Abdullah b. Ahmed b. Mahmud el-Belhî. Kabulu'l-Ehbâr ve Marifetu'r-Rical. thk. Ebu Amri'l-Huseynî. Beyrut: Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2000.
• el-Mufaddal b. Seleme b. Âsim ebu Talip. el-Fâhir. thk. Abdu'l-Alîm et-Tehâvî. Mısır: Daru İhiyai'l-Kütübi'l Arabiyye, 1380.
• Halîlî, Halil b. Abdullah b. Ahmed b. İbrâhim b. Halîl el-Kazvînî. el-İrşâd fî m’arifeti’l-ulemâi’l-hadîs. thk. Muhammed Saîd, Ömer İdrîs, Birinci Baskı. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. Sâbit b. Ahmed b. Mehdî. el-Câmi li Ahlâki'r-râvi ve êdâbi's-sâmi. thk. Mahmud et-Tahhan. Riyad: Mektebetu'l-Meârif, tsz.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. Sâbit b. Ahmed b. Mehdî. Şerafu Eshâbi'l-hadis. thk. Muhammed Saîd Hatîboğlu. Ankara: Daru İhyâi's-Sunne, 1969.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. Sâbit b. Ahmed b. Mehdî el-Hatîm el-Bağdâdî. el-Kifâye fî ilmi’r-rivâye. thk. Ebû Abdullah es-Sûrakî, İbrâhim Hamdî. el-Medenî, Hayder Ebâdu's-seken: Dairetu'l-Meârifi'l-Osmaniyye, 1357.
• Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Alî b. Sâbit el-Bağdâdî. Târîhu Bağdâd. thk. Beşşar Avvad Mâruf. Beyrut: Dâru'l-ğarbi'l-islami, 2002.
• İbn Abdi'l-Berr, Ebü ömer Yusuf b. Abdi'l-leh en-Nemerî el-Kurtubî. el-Temhid li-mâ fi'l-Muvatta Mina'l-Meanî ve'l-Esanîd. thk. Beşşar Avvad Mâruf, Vdğ. London: Muessesetu'l-Furkan li't-Turasi'l-İslami, 2018.
• İbn Abdi'l-Berr, Ebü ömer Yusuf b. Abdi'l-leh en-Nemerî el-Kurtubî. el-İstizkar. thk. Salim Muhammed; Muhammed Ali Avvad. Beyrut: Darü'l-Kutup el-İlmiyye, Birinci Baskı. 1421.
• İbn Abdi'l-Berr, Ebü ömer Yusuf b. Abdi'l-leh en-Nemerî el-Kurtubî. Câmi Beyanu'l-İlm ve Fadlih. thk. Ebu'l-Eşbâl ez-Zuheyirî. Suudî Arabistan: Daru İbni'l-Cevzî, 1994.
• İbn Adî, Ebû Ahmed Abdullāh b. Adî b. Abdillâh el-Cürcânî. el-kâmil fî duafâ'ir-ricâl. thk. Mazin es-Sersâvi. Birinci Baskı. Riyad: Mektebetü’r-Ruşd, 2013.
• İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs b. Münzir et-Temîmî el-Hanzalî er-Râzî, b. Ebî Hâtim. el-Cerh vet'tâdil, Dairatü'l-Meârifi'l-Osmaniyye. Haydarâbâd, Birinci Baskı, 1952.
• İbn Ebû Hayseme, Ebû Bekr Ahmed b. Ebî Hayseme Züheyr b. Harb en-Nesâî. et-Târîhu'l-Kebîr, es-Sifru's-Sâlis. thk. Salah Fethi Helel. Kahire: Daru'l-Faruk, 2004.
• İbn Hacer, el-Askalânî Ahmed b. Ali b. Hacer el-Askalânî. Lisânü'l-mîzân. thk. Abdulfettah Ebû Ğudde. 1. Baskı. Beyrut: Dârü'l-Beşaîr el-İslamiyye, 2002.
• İbn Hacer, el-Askalânî Ahmed b. Ali b. Hacer el-Askalânî. Tehzîbu't-Tehzîb. Hindistan: Metbâatu Dairetu'l-Meârifi'n-Nizâmiyye, 1326.
• İbn Hibbân Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. el-Mecrûhîn. thk. Mahmud İbrahîm Zâyid, Birinci Baskı. Halep: Darül'vaî, 1396.
• İbn Hibbân Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. Es-sikât. 1. Baskı. Haydarâbâd: Dâiratü'l-Meârifi'l-Osmaniyye, 1973.
• İbn Maîn, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Maîn b. Avn el-Mürrî el-Bağdâdî. Suʾâlâtü İbni’l-Cüneyd. thk. Ahmed Muhammed Nûr Seyf. Medîne: Mektebetu'd-Dar, 1988.
• İbn Maîn, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Maîn b. Avn el-Mürrî el-Bağdâdî. Maʿrifetü’r-Ricâl, Ahmed b. Muhammed b. Muhriz rivayeti. thk. Muhammed Kâmil Kassâr. Dimaşk: Mecmeu'l-Luğati'l-Arabiyye, 1985.
• İbn Maîn, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Maîn b. Avn el-Mürrî el-Bağdâdî. Suʾâlâtü İbni’l-Cüneyd, Abbasi'd-Dûrî Rivayeti. thk. Ahmed Muhammed Nûr Seyf. Mekke: Merkezu'l-Bahsi'l-İlmî, 1979.
• İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed b. Abdirrahmân Receb el-Bağdâdî ed-Dımaşkī. Şerḥu ʿİleli’t-Tirmiẕî. thk. Hemmâm Abdürrahîm Saîd. Ürdün: Mektebetu'l-Menar, 1987.
• İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. et-Tabakâtü’l-Kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. Kahire: Mektebetü'l-Hâncî, 2001.
• İbnü’l-Cevzi, Camalu'd-Dîn Abdurrahman b. Ali b. Muhammed. Saydu'l-Hâtir. thk. Hasan el-Mesehî Suveydan. Dimaşk:Daru'l-kalem, 2004.
• Mizzi, Ebu’l-Haccac Yusuf b. Abdurahman b. Yusuf. Tehzibu’l-Kemal fi Esmai’r-Rical. thk. Beşşar ‘Avvad Ma’ruf. Beyrut: Muessestu’r-Risale, 1400/1980.
• Moğultay, Ebû Abdillâh Alâüddîn Moğultay b. Kılıç b. Abdillâh el-Bekcerî el-Hikrî. İkmâlü (Ẕeyl ʿalâ) Tehẕîbi’l-Kemâl. thk. Muhammed Osman. Beyrut: Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2011.
• Muslim b. Haccac el-Kuşeyri en-Nisaburi. Kitâbü’t-Temyîz. thk. Muhammed Mustafa el-A‘zamî, 2. Baskı. Suudi: Mekebetu'l-Kevser, 1310.
• Necmettin el-İsa. et-tatîf bi Tarih ve Mesadir el-Hadisi'n-Nebev'ş- Şerîf. İstanbul: Daru'r-Ravza, 2018.
• Özsoy, Abdulvahap. “Ebû Hureyre’ye Yönelik İksâru’l-hadîs Eleştirisine Farkli bir Bakış”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 41. (Haziran 2014), 239-256.
• Sehavi, Şemsuddin Muhammed b. Abdurrahman b. Muhammed. et-Tuhfetu'l-Latîfe fi Tarihi'l-Medîne, 2.baskı. Medînetu'l-Munevvera: Merkez Buhus ve Dirâsat, 1437.
• Selmâsi, Zekerıyye Yahya b. İbrahim b. Ahmed el-Ezdî. Menâzilü'l-Eyimmeti'l-Arbeâ: Ebi hanife ve Malik ve'ş-Şafiî ve Ahmed. thk. Mahmud Kadeh, ysz, 2002.
• Tirmizî, Ebû Îsâ, Muhammed b. Îsâ b. Sevre. el-İlalu's-Sğîr. thk. Ahmed Muhammed Şâkir; Muhammed Fuâd Abdulbâkî; İbrâhim Atva. Mısır: Şeriketü Mektebe ve Matba’tü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1395.
• Ukaylî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Amr b. Mûsâ el-Ukaylî. ed-Duafâü’l-kebîr. thk. Abdulmutî Kaleci. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1984.
• Zehebî, Şemsuddîn Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymâz ez-Zehebî. Siyeru aʿlâmi’n-nübelâ. Thk. Şu’ayb el-Arnavut. Beyrut: Müessesetü'r-Risale, 1985.
• Zehebî, Şemsuddîn Ebû Abdullah Muhammed. Mizanu’l-İtidal. Tahkik: Ali Muhammed el-Becavi. Beyrut: Daru’l-Ma’arife, 1382/1963.
• Zehebî, Şemsuddîn Ebû Abdullah Muhammed. Tarihu’l-İslam. thk. Beşşar Avvad Maruf. Beyrut: Daru’l Ğarbi’l-İslami, 2003.