The Narration on Sending Lamp Oil to al-Masjid al-Aqṣā

Öz

In Islamic civilization, one of the primary purposes of ḥadīths is to strengthen social solidarity and the bond with the sacred. Accordingly, the narration transmitted from Maymūna, which encourages those unable to visit al-Masjid al-Aqṣā to send oil to illuminate its lamps, holds profound significance in fostering Muslims’ sense of belonging to this site. Although found in fundamental ḥadīth sources, the authenticity and narrator identities of this tradition have been historically debated, prompting its comprehensive examination in this study. Beyond identifying twenty-three distinct surviving chains of transmission (isnād), this research meticulously analyzes the Abū Dāwūd and Ibn Mājah chains through the discipline of al-jarḥ wa-l-taʿdīl in terms of its scope. Furthermore, the political and geographical dimensions of sending lamp oil, alongside allegations of its contradiction with reason and historical processes, are evaluated within the text’s context. Findings indicate the narration is acceptable, graded at least as ḥasan. Conversely, the views of al-Dhahabī and similar scholars—who classified it as munkar and criticized its content—are deemed inaccurate in several respects. Consequently, this narration, which inspires contemporary campaigns for al-Masjid al-Aqṣā, establishes a Qurʾānically-aligned prophetic principle regarding solidarity, stewardship, and spiritual connection with the sacred.

Anahtar Kelimeler

• Ḥadīth
• al-Masjid al-Aqṣā
• Sending Lamp Oil
• Maymūna
• Takhrīj

روايةُ إرسالِ زيتِ القناديلِ إلى المسجدِ الأقصى

Öz

من الأهداف الأساسية للحديث في الحضارة الإسلامية تعزيز التضامن الاجتماعي والارتباط بالقدس. وفي هذا السياق، فإن الرواية المنقولة عن السيدة ميمونة، والتي تحث من لا يستطيعون الذهاب إلى المسجد الأقصى على إرسال الزيت لإضاءة مصابيحه، تكتسب أهمية كبيرة من حيث تكوين شعور بالانتماء لدى المسلمين تجاه هذا المكان. وقد تم في هذه الدراسة بحث هذه الرواية بشكل شامل، على الرغم من وجودها في المصادر الأساسية للحديث، إلا أن صحتها وهوية راويها كانت موضوع نقاش على مر التاريخ. وتقوم هذه الدراسة، إلى جانب تحديد ثلاثة وعشرين سنداً مختلفاً وصلت إلينا من هذه الرواية، بمعالجة سلاسل أبي داود وابن ماجة بالتفصيل من حيث الجرح والتعديل. كما تم تقييم البعد السياسي والجغرافي لإرسال زيت المصابيح إلى المسجد الأقصى، وتعارضه مع العقل والسير التاريخي، في سياق مضمون الرواية المعنية. ووفقاً للنتائج التي توصلت إليها الدراسة، فإن الرواية المعنية مقبولة، وهي على الأقل حسنة. أما آراء الذهبي ومن يشاطرونه الرأي، الذين حكموا على الرواية بأنها منكر وانتقدوا محتواها، فهي غير صائبة من نواحٍ عديدة. وبالتالي، فإن رواية إرسال زيت المصابيح، التي أصبحت موضوعًا للحملات الموجهة نحو المسجد الأقصى في عصرنا الحالي، تحدد مبدأً نبويًا يتناسب مع القرآن الكريم، وهو التضامن والوقوف إلى جانب المقدس وإقامة صلة به.

Anahtar Kelimeler

• الحديث
• المسجد الأقصى
• إرسالِ زيتِ القناديلِ
• ميمونة
• تخريج

Mescid-i Aksâ’ya Kandil Yağı Gönderme Rivâyeti

Öz

İslam medeniyetinde hadislerin temel gayelerinden biri de toplumsal dayanışmayı ve kutsalla bağı güçlendirmektir. Bu doğrultuda Hz. Meymûne’den nakledilen ve Mescid-i Aksâ’ya gidemeyenlerin oranın kandillerini aydınlatmak üzere yağ göndermesini teşvik eden rivayet, Müslümanların bu mekânla aidiyet kurması açısından önem taşır. Temel hadis kaynaklarında geçmekle birlikte sıhhati ve râvî kimliği tarih boyunca tartışma konusu olan rivayet, bu çalışmada kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışma ilgili rivâyetin günümüze ulaşan yirmi iki farklı senedini tespit etmenin yanı sıra kapsamı itibariyle Ebû Dâvûd ve İbn Mâce tariklerini cerh ve ta’dil açısından detaylı bir şekilde ele almaktadır. Ayrıca Mescid-i Aksâ’ya kandil yağı göndermenin siyasi, coğrafik boyutu ile akla ve tarihi sürece aykırılığı, ilgili rivayetin muhtevası bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre ilgili rivâyet, makbul olup en azından hasen hükmündedir. Rivâyete münker hükmü veren ve muhtevasını da eleştiren Zehebî ile onun gibi düşünenlerin kanaatleri ise pek çok açıdan isabetli değildir. Dolayısıyla günümüzde Mescid-i Aksâ’ya yönelik kampanyalara da konu olan kandil yağı gönderme rivâyeti dayanışma, sahip çıkma ve kutsal olanla bağ kurmaya Kur’an ile doğru orantılı nebevî bir ilke belirlemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Mescid-i Aksâ
• Kandil Yağı Gönderme
• Meymûne
• Tahrîc

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb Arnâût, v.dğr. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
2. Alî b. Medenî - Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş’as es-Sicistânî. er-Ruvât mine’l-İhve ve’l-ehavât. Suudi Arabistan; Riyad: Dâru’r-Râye, 1. Basım, 1408.
3. Apaydın, Mehmet. Vâkıdî. İstanbul: Siyer Yayınları, 1. Basım, 2021.
4. Beğavî, Ebû Muhammed el-Hüseyin b. Mes’ûd b. Muhammed el-Ferrâ. Şerhu’s-Sünne. thk. Şuayb Arnâût. 16 Cilt. Beyrut; Dımaşk: el-Mektebetu’l-İslâmi, 2. Basım, 1403.
5. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Alî. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Muhammed Abdulkâdir Atâ. 11 Cilt. Beyrut; Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 3. Basım, 1424.
6. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Alî. Şuabü’l-Îmân. thk. Abdulalî Abdulhamîd Hâmid, Muhtâr Ahmed en-Nedvî. 14 Cilt. Mumbai; Hindistan: Mektebetu’r-Ruşd, 1. Basım, 1423.
7. Bilgin, Recep. “Kandillerini Yakmak İçin Mescid-i Aksâ’ya Zeytinyağı Gönderilmesi Hadisiyle İlgili Rivâyetlerin Sened ve Metin Açısından Değerlendirilmesi”. 11th International El Ruha Congress on Scientific. Şanlıurfa, Turkey: IKSAD Publications, 2024.
8. Çetin, Mehmet. “Hadislerde Mescid-i Aksâ ve Müslümanlar Açısından Değeri”. Gök Medrese İlahiyat Araştırmaları 10. 141-158. Ankara: Sonçağ Yayıncılık, 1. Basım, 2021.

9. Çiftçi, Mehmet Emin. “Hadislerde Kudüs ve Mescid-i Aksa”. Journal of Islamicjerusalem Studies 20/3 (ts.), 319-336. Ebû Dâvûd, Suleymân b. el-Eş’as es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb Arnâût. 7 Cilt. Beyrut; Lübnan: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
10. Ebû Müshir, Abdüla’lâ b. Müshir ed-Dımaşkî. Nüshatü Ebî Müshir. Tanta: Dâru’s-Sahâbe li’t-Turâs, 1. Basım, 1410.
11. Ebû Ya’lâ, Ahmed b. Alî b. el-Müsennâ et-Teymî. Müsnedü Ebî Ya’lâ el-Mevsılî. thk. Saîd b. Muhammed Sinârî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1. Basım, 1434.
12. Feyyûmî, Hasan b. Alî el-Kâhirî. Fethu’l-karîb el-mücîb alâ’t-Terğîb ve’t-Terhîb. thk. Muhammed İshâk Muhammed Âli İbrâhîm. 15 Cilt. Riyad; Suudi Arabistan: Mektebetu Dâri’s-Selâm, 1. Basım, 1439.
13. Gullûş, Ahmed. es-Sîretü’n-nebeviyye ve’d-da’ve fi’l-ahdi’l-Medîne. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 2004.
14. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Mustafâ Abdulkâdir Atâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1411.
15. Halebî, Ebu’l-Ferec Nûreddîn İbn Burhâniddîn Alî b. İbrâhîm b. Ahmed. es-Sîretü’l-Halebiyye. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyye, 1427.
16. Hâyek, Ebû Suheyb. “مَيمونة مولاة النبيّ صلى الله عليه وسلم وحديثها، وهل هي ميمونة بنت سعد؟ وهل تصح صحبتها؟”. addyaiya.com. https://addyaiya.com/content.php?page-id=385&v=01f7743c. Erişim 10 Nisan 2026.
17. İbn Abdilberr, Ebû Ömer Yûsuf b. Abdillâh en-Nemerî el-Kurtubî. et-Temhîd limâ fî’l-Muvatta‘ mine’l-me‘ânî ve’l-esânîd. thk. Beşşâr Avvâd, v.dğr., 17 Cilt. Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Turâsi’l-İslâmî, 1. Basım, 1439/2017.
18. İbn Ebî Âsım, Ebûbekir Ahmed b. Amr b. ed-Dahhâk b. Mahled eş-Şeybânî. el-Âhâd ve’l-Mesânî. 6 Cilt. Riyad: Dâru’r-Râye, 1. Basım, 1411.
19. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdirrahmân er-Râzî. el-Cerh ve’t-Ta‘dîl. Haydarâbâd: Matba’atu Meclisi Dâireti’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1. Basım, 1271.
20. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdirrahmân er-Râzî. el-Merâsîl. thk. Şükrullâh Nimetullâh Kucânî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1397.
21. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1415.
22. İbn Hacer el-Askalânî. Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. el-Metâlibu’l-Âliye bi zevâidi’l-Mesânîdi’s-Semâniye. 19 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru’l-Âsime, 1. Basım, 1419.
23. İbn Hacer el-Askalânî. Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. Tehzîbu’t-Tehzîb. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1435.
24. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî. Takrîbu’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Suriye: Dâru’r-Reşîd, 1. Basım, 1406.
25. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân el-Büstî. es-Sikât li İbn Hibbân. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Me’ârifi’l-Osmâniyye, 1. Basım, 1393.
26. İbnu’l-Harrât, Abdülhak b. Abdirrahmân el-İşbilî. el-Ahkâmu’l-Vustâ. thk. Hamdî es-Selefî, Subhî es-Sâmerrâî. 4 Cilt. Riyad; Suudi Arabistan: Mektebetü’r-Rüşd, 1. Basım, 1416.
27. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. thk. Şuayb Arnâût. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’-r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
28. İbn Râhûye, Ebû Ya’kûb İshâk b. İbrâhîm el-Mervezî. Müsnedü İshâk b. Râhûye. thk. Abdulgafûr Abdulhak Hüseyin el-Belûşî. 5 Cilt. Medine: Mektebetu’l-Îmân, 1. Basım, 1412.
29. İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed. Fadâilü’ş-Şâm. thk. Talat b. Fuat el-Hulvânî. 3 Cilt. Kahire: el-Fârûk el-Hadîsiyye, 1. Basım, 2004.
30. İbn Sa’d, Muhammed b. Sa’d b. Menî’ el-Hâşimî. et-Tabakâtu’l-Kübrâ. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1410.
31. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî el-Bağdâdî. Câmi’u’l-mesânîd. thk. Alî Huseyn el-Bevvâb. 8 Cilt. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1426/2005.
32. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî el-Bağdâdî. Fedâilü Beyti’l-Makdis. thk. Amr Abdulazîm el-Huvenyî. Kahire; Mısır: Mektebetu’l-İmami’l-Buhârî, 1. Basım, 1434.
33. İbnü’l-Kattân, Alî b. Muhammed el-Fâsî. Beyânü’l-Vehm ve’l-Îhâm fî Kitâbi’l-Ahkâm. thk. el-Hüseyin Âyet Saîd. 6 Cilt. Riyad: Dâru Taybe, 1. Basım, 1418/1997.
34. Kandemir, M. Yaşar. “Îsâ b. Yûnus Sebîî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/248-249. İstanbul: TDV, 2009.
35. Karabacak, Mustafa. “Bereket Kavramı ve Mübârek Mekân Örneği Mescid-i Aksâ ve Çevresi”. Diyanet İlmi Dergi 4/60 (2024), 1262-1282.
36. Karahan, Harun Dündar (ed.). İlmî, Kültürel ve Sosyal Hayatta Kudüs. Ankara: TDV Yayınları, 1. Basım, 2023.
37. Koçkuzu, Ali Osman. “Ebû Ca’fer en-Nüfeylî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/117. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
38. Kolkıran, Gönül. Tarih ve Hadis Disiplini Açısından Güvenilirlik Sorunu: İbn İshak ve Vakidi Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
39. Mizzî, Ebû’l-Haccâc Yûsuf b. Abdurrahmân b. Yûsuf el-Kelbî Cemâlüddîn. Tehzîbu’l-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1413/1992.
40. Moğoltây b. Kılıç, el-İ’lâm bi Sünnetihi aleyhi’s-Selâm Şerhu Süneni İbn Mâce el-İmâm. Mısır: Dâru İbn Abbâs, 1427.
41. Münâvî, Zeynüddîn Muhammed Abdürraûf b. Tâcil’ârifîn b. Nûriddîn Alî el-Haddâdî. Feyzu’l-Kadîr Şerhu’l-Câmiu’s-Sağîr. 6 Cilt. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticâriyyetu’l-Kubrâ, 1. Basım, 1356.
42. Oruç, Haydar. Mescid-i Aksa: Tarihi, Statü ve Güncel Gelişmeler. Ankara: ORMER Perspektif Serileri, No. 15, Aralık 2015.
43. Sakallı, Talat. “Saîd b. Abdülazîz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/548. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
44. Sehâvî, Ebû’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Abdirrahmân. el-Buldâniyyât. thk. Husâm b. Muhammed el-Kattân. Suudi Arabistan: Dâru’l-Atâ, 1. Basım, 1422/2001.
45. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. Müsnedü’ş-Şâmiyyîn li’t-Taberânî. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1405.
46. Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed. Mu’cemu’l-Kebîr. 25 Cilt. Kahire; Mısır: Mektebetu İbn Teymiyye, 2. Basım, 1994.
47. Tahâvî, Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed el-Mısrî. Şerhu Müşkili’l-Âsâr. thk. Şuayb Arnâût. 16 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1415.
48. Ya’kûb b. Süfyân, Ya’kûb b. Süfyân b. Cüvvân el-Fârisî el-Fesevî. Meşîhatu Ya’kûb b. Süfyân el-Fesevî. thk. Muhammed b. Abdillâh es-Serî’. Riyad: Dâru’l-Âsime, 1. Basım, 1431.
49. Yarba, Rıdvan. “Cerh ve Taʻdîl Âlimlerine Göre Vâkıdî (ö. 207/823)”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/2 (2014), 143-168.
50. Zehebî, Şemseddîn Ebî Abdillâh Muhammed b. Ahmed ed-Dimeşkî. Mîzânu’l-İ’tidâl fî nakdi’r-ricâl. thk. Alî Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1382/1963.
51. Zehebî, Şemseddîn Ebu Abdillâh Muhammed b. Ahmed ed-Dimeşkî. Dîvânu’d-Duafâ ve’l-metrûkîn ve halkun mine’l-mechûlîn ve sikâtun fîhim lîn. thk. Hammâd b. Muhammed el-Ensârî. Mekke: Mektebetu’n-Nehzati’l-Hadîsiyye, 2. Basım, 1387/1967.
52. Zehebî, Şemseddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed ed-Dimeşkî. el-Mühezzeb fî İhtisâri’s-Süneni’l-Kebîr. 10 Cilt. Riyad; Suudi Arabistan: Dâru’l-Vatan, 1. Basım, 1422.
53. Ziyâeddîn el-Makdisî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdilvâhid. Fedâilu Beyti’l-Makdis. Suriye: Dâru’l-Fikr, 1. Basım, 1405.
54. Ziyâeddîn el-Makdisî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdilvâhid. es-Sünen ve’l-Ahkâm. 6 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru Mâcid, 1. Basım, 1425.