-

Öz

Poverty is the condition of people who lack of adequate income and lack of minimum standard of living. Poverty is being away from the standarts of high quality life. There is not a single right definition of poverty and it is a multi-dimensional concept. Concept of poverty, which emerged out of various reasons, has now been regarded differently from its classic understanding. Within the process of globalization, the meanings and the methods of fight against the poverty are due to change. Different concepts is produced in order to explain poverty such as absolute-relative, objective-subjective, income poverty-human poverty, urban-rural poverty, working poor and women poverty or feminization of poverty. One of the concept among these, women poverty or feminization of poverty concept has become important recently

Anahtar Kelimeler

• Poverty, Feminization of Poverty, Capabilities, Women employment, Education, Social Security

YAPABİLİRLİKTEN YOKSUNLUK BAĞLAMINDA TÜRKİYE’DE KADIN YOKSULLUĞU

Öz

Yoksulluk basit olarak insanların temel gereksinimlerini karşılayacak minimum yaşam standartlarına sahip olunmamasıdır. Yoksulluk, kaliteli yaşam koşullarından yoksun olmaktır. Yoksulluğun tek bir tanımı yoktur ve çok boyutlu bir kavramdır. Farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan yoksulluk kavramı, bugün sahip olduğu klasik anlamının dışında farklı bir görünüm sergilemektedir. Küreselleşme süreciyle birlikte yoksulluğun anlamı ve mücadele yöntemleri değişmektedir. Yoksulluğu açıklamak için mutlak-göreli, objektif-sübjektif, gelir yoksulluğu-insani yoksulluk, kırsal-kentsel yoksulluk, çalışan yoksullar ve kadın yoksulluğu gibi kavramlar üretilmiştir. Bu kavramların içinde özellikle son yıllarda kadın yoksulluğu ya da yoksulluğun kadınlaşması kavramı öne çıkmaktadır.

 

Yoksulluktan en fazla etkilenen kesim kadınlardan oluşmaktadır. Kadınlar, toplumsal cinsiyet ilişkileri çerçevesinde, yoksulluğu erkeklerden daha farklı bir biçimde yaşamaktadırlar. Yoksulluk, kadınlar için bir gelir yoksulluğu olmasının yanı sıra toplumsal hayata katılamama ve dolayısıyla bir sosyal dışlanmayı beraberinde getirmektedir. Kadınların, eğitim, sağlık hizmetleri, istihdama katılım gibi toplumsal yaşamın tüm alanlarındaki hak ve fırsatlara eşitsiz erişimi nedeniyle yoksulluğun anlaşılmasında toplumsal cinsiyete duyarlı bir analiz çerçevesinin benimsenmesi önemli olmaktadır. Bu makalede Türkiye'deki yoksulluk ve yoksulluğun kadınlaşması incelenerek, işgücüne katılım, istihdam, sosyal güvenlik, eşitsizlikler ve eğitim eksikliği durumları ele alınacaktır. Bu çalışma kadın yoksulluğunu Amartya Sen'in ‘yapabilirlik yaklaşımı’ çerçevesinde açıklamayı amaçlamaktadır.

 

Anahtar kelimeler: Yoksulluk, Yoksulluğun Kadınlaşması, Yapabilirlik, Kadın istihdamı, Eğitim, Sosyal Güvenlik

Anahtar Kelimeler

• Yoksulluk, Yoksulluğun Kadınlaşması, Yapabilirlik, Kadın istihdamı

Kaynakça

1. KAYNAKÇA
2. AİLE ve SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI (2011), Türkiye’de Aile Yapısı Araştırması, Ankara,
3. http://www.ailetoplum.gov.tr/upload/athgm.gov.tr/mce/2013/taya_kitap_butun.pdf, Erişim (08.10.2013)
4. AKTAN, Coşkun Can (2002), “Yoksulluk Sorununun Nedenleri Ve Yoksullukla Mücadele Stratejileri”, Der. Coşkun Can Aktan, Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Hak-İş Konfederasyonu Yay, Ankara
5. ALBELDA Randy (2001) “Welfare-to-work,Farewell to Families? US Welfare Reform and Work/Family Debates”, Feminist Economics Vol:7: 1, ss. 119-135
6. ALTUNTAŞ, Betül (2009), “Sosyal Haklar ve Sosyal Adalet Bağlamında Türkiye’de Kurumsal Sosyal Hizmetler ve Yardımların Değerlendirilmesi”, http://sosyalhaklar. net.p8.hostingprod.com/2009/bildiri/altuntas.pdf
7. ANTONOPOULOS, R. ve Emel Memiş (2009), “ Toplumsal Cinsiyet Bakış Açısıyla Mevcut Küresel Ekonomik Kriz ve Gelişmekte Olan Ülke Ekonomilerine Etkileri”, Eğitim Bilim Toplum Dergisi, Cilt 7, Sayı 27, Güz, ss. 78-130
8. ATKINSON, A.B. (1996), Incomes and the Welfare : Essays on Britain and Europe, Cambridge

9. BEBBINGTON, A. (1999), “Capitals and Capabilities: A Framework for Analyzing Peasant Viability, Rural Livelihood and Poverty”, World Development, Vol.27 No: 12 ss. 2021-2044
10. BLACKBURN, R.M, (1999), “Is Housework Unpaid Work?”, International Journal of Sociology and Social Policy, Vol:19 No.7/8 ss.1-20
11. BRADY, David ve Denise Kall (2007), “Nearly Universal But Somewhat Distinct: The Feminization of Poverty in Afşuent Wesern Democracies, 1969-2000”, Luxembourg Income Stuy Working Paper Series, Working Paper No:462, June
12. BRIDGE (2001), Briefing Paper on the “Feminization of Poverty”, Bridge Development and Gender, Instıtute of Development Studies, April http://www.bridge. ids.ac.uk/reports/femofpov.pdf, Erişim (20.02.2008)
13. BUVINIC, Mayra (1997), “Women ın Poverty: A New Global Underclass “, Foreign Policy, No: 108, Autumn, ss. 38-53 http://www.jstor.org/stable/pdfplus/ 1149088. pdf?acceptTC=true, Erişim (24.03.2009)
14. CARR, Marilyn, Martha Chen ve Jane Tate (2000), “ Globalization and Home Based Workers”, Feminist Economics, 6 (3), ss. 123-142
15. CASTELLS, M. (1997), Kent, Sınıf, İktidar, Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara
16. ÇAĞATAY, Nilüfer (1998), “Poverty and Gender”, Working Paper 5, UNDP, Social Development and Poverty Elimination Division, http://www.iknowpolitics.org /files/Gender%20and%20Poverty.pdf, Erişim (03.05.2008)
17. ÇAĞLAYAN, Handan (2010), “Cinsiyet Eşitsizliği ve Sosyal Adaletsizlik Kıskacında Kadın İstihdamı”, www.bianet.org/files/doc_files/000/000/187/original/kadin_istihdami.doc, Erişim (04.02.2011)
18. ÇETİNKAYA, Emel ve S. Yıldırımalp (2013), “Has the Global Economic Crisis Deepened Gender Inequality in the Turkish Labour Market?”, Çalışma İlişkileri Dergisi, 2013 / Cilt: 4 Sayı 1,ss: 54-70
19. ÇETİNKAYA, Emel ve S. Yıldırımalp (2010), “Türkiye’de Kadınların Kayıtdışı İstihdamdaki Durumu”, TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, Cilt:22, Sayı:4-5, Kasım-Şubat
20. DANSUK, Ercan (1997b), “Türkiye’de Yoksulluğun Ölçülmesi ve Sosyo-Ekonomik Yapılarla Ölçülmesi”, DPT Uzmanlık Tezi, Mayıs, http://ekutup.dpt.gov.tr/gelirdag/ dansuke/yoksulluk.pdf, Erişim (03.07.2008)
21. DEDEOĞLU, Saniye (2003a), “Yoksullukla Son Nöbet”, BİA Haber Merkezi
22. http://bianet.org/bianet/bianet/17168-yoksullukta-son-nobet-1, Erişim (20.10. 2008)
23. DİSK – Sosyal-İş Sendikası (2010), “ 8 Mart’ın 100. Yıldönümünde Türkiye’de ve Dünya’da Kadın Emeği ve İstihdamı Raporu”, Mart, http://www.sendika.org/yazi.php?yazi_no=29650, 30.06.2010
24. DPT (2013), Kamu Kesimi Sosyal Harcama İstatistikleri, www.dpt.gov.tr/.../Resmi _İstatistik_Programı_Sosyal_Harcamalar_TR.xl, 12.09.2013
25. ERDOĞAN, N. (2002), “Giriş: Yoksulları Dinlemek”, Yoksulluk Halleri – Türkiye’de Kent Yoksulluğunun Toplumsal Görünümleri, Editör: Necmi Erdoğan, Demokrasi Kitaplığı Yayınevi, 1. Basım, Ağustos
26. ERDUT, Tijen (2005), “ İşgücü Piyasasında Enformelleşme ve Kadın İşgücü”, Çalışma ve Toplum, C.6, 2005/2 ss.11-49
27. GINN, JAY (2004), “ European Pension Privatisation: Taking Account of Gender”, Social Policy and Society, Volume:3 Issue: 2, April ss.123-134
28. GRIFFIN, K., John Knight (1990), “Human Development: The Case for Renewed Emphasis”, Human Development and The International Strategy For the 1990s, ed. Keith Griffin, John Knight. MacMillan, London
29. GÖKBAYRAK, Şenay (2011), “ İşgücü Piyasaları ve Sosyal Güvenlikte Dönüşüm Ekseninde Kadınların Emeklilik Güvencesi”, Çalışma ve Toplum Ekonomi ve Hukuk Dergisi, 2011/2, ss. 165-190
30. GÖKDAYI, İ. (2007), “Yoksulluk mu, Yoksunluk mu? Buzdağının Arkasına Bakış”, Yerel Siyaset Dergisi, http://www.yerelsiyaset.com/v2/index.php?goster= ayrinti&id =619, Erişim (06.02.2009)
31. HACIMURATOĞLU, Bircan Tülay (2010), Türkiye’de Kadın Yoksulluğu, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi
32. ILO (2009), Global Employment Trends for Women Report (GET), Mart Geneva http://www.ilo.org/public/english/employment/strat/download/get08.pdf
33. JENNINGS, J. (1999), “Persistent Poverty in the United States Rewiev of Theories and Explanations”, A New Introduction to Poverty : The Role of Race, Power and Politics, New York: London
34. KALAYCIOĞLU, S. (2003), “Kadın Yoksulluğu Nasıl Anlaşılmalı”, Edt. G.Erdost, Türkiye İnsan Hakları Hareketi Konferansı, Buluş Yay., Ankara ss.286-294
35. KAPAR, Recep (2006), “Sosyal Adalet İçin Daha Fazla Sosyal Koruma”, II. Ulusal Sosyal Politika Kongresi, 24-26 Kasım, Ankara
36. KAPAR, Recep (2005), Sosyal Korumanın İşgücü Piyasasına Etkisi, Birleşik Metal-İş, İstanbul
37. KARDAM, F. ve İ. Yüksel (2004), “ Kadınların Yoksulluğu Yaşama Biçimleri: Yapabilirlik ve Yapabilirlikten Yoksunluk”, Nüfus Bilim Dergisi, 26 ss.45-72
38. KORAY, M. (2010), “ Büyüyen Yoksulluk- Yoksunluk Sorunu ve Sosyal Hakların Sınırları”, İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, No: 42, Mart
39. KORAY, M., Sevda Demirbilek, Tunç Demirbilek (1999), Gıda İşkolunda Çalışan Kadınların Koşulları ve Geleceği, KSGM Yayınları, Ankara
40. KSGM (2003). BM CEDAW Komitesine Sunulmak Üzere Hazırlanan 4.ve 5. Birleştirilmiş Periyodik Türkiye Raporu www.ksgm.gov.tr
41. KÜMBETOĞLU, B. (2002), “Afetler Sonrası Kadınlar ve Yoksulluk”, Türkiye İnsan Hakları Hareketi Konferansı 2002 Bildirileri, Ed. Yasemin Özdek, TODAİE, Ankara ss.129-142
42. MACKINTOSH, M. (1981), “ Gender Economics : The Sexual Division of Labour and The Subordination of Women”, Marriage and The Market : Women’s Subordination Internationally and Its Lessons, Edt. Kate Young, Carol Wolkowitz, Roslyn McCullagh, Londra ss.3-17
43. MAXWELL, Simon (1999), “The Meaning and Measurement of Poverty”, ODI Overseas Development Institute Poverty Briefing, ISSN 1465-2617, February
44. MOGHADAM, Valentine M. (1999), “ Gender and Globalization: Female Labor and Women’s Mobilization”, Journal of World- System Research, Vol: V, No:2, Summer, ss. 367-388
45. NUSSBAUM, M.C. (2005), “Women’s bodies: Violence, Security, Capabilities”, Journal of Human Development, 6 (2), ss:167-183
46. NUSSBAUM, M.C. (2000), “Women’s Capability and Social Justice”, Journal of Human Development, 1(2), ss.219-247
47. OKTİK, N. (2008), “Yoksulluk Olgusuna Kavramsal ve Kuramsal Yaklaşımlar”, Türkiye’de Yoksulluk Çalışmaları, Derleyen: Nurgün Oktik, Yakın Kitabevi, Ekim, İzmir
48. ÖZALP, Ahmet (2009), “Yoksulluk, Yoksunluk,Yurttaşlık: Sosyal Hak(sız)lıkları Politik Düşünmek”, http://www.sosyalhaklar.net/2009/bildiri/ozalp.pdf, Erişim (19.09. 2010)
49. ÖZPINAR, Şansel ve Funda ÇONDUR (2007), “Küreselleşme ve Kadın Yoksulluğu”, IV. Uluslararası Sivil Toplum Kuruluşları Kongresi, Küresel Yoksulluk Bildiriler Kitabı, 19-21 Ekim, Çanakkale ss. 481-490
50. ÖZTÜRK, Mustafa ve Başak Işıl ÇETİN (2009), “Dünyada ve Türkiye’de Yoksulluk ve Kadınlar”, Journal Of Yaşar University, 3 (11), ss. 2661-2698 http://joy.yasar. edu.tr/makale/no16-vol409-OZTURK-CETIN.pdf 09.02.2010
51. ÖZTÜRK, Melda Yaman (2010), “Kapitalist Gelişme ve Kriz Sürecinde Kadın Emeği: Asya Deneyiminden Çıkarılacak Dersler”, Çalışma ve Toplum, 2010/1, ss. 105-132
52. ÖZTÜRK, Melda Yaman (2009), “Geç Kapitalistleşen Ülkelerde Krizlerin Kadınların Hayatında Yarattığı Güçlükler”, EconAnadolu 2009: Anadolu International Conference in Economics, Eskişehir http://econ.anadolu.edu.tr/fullpapers/MOzturk_ econanadolu 2009.pdf
53. PETERSON, Janice (1987), “The Feminization of Poverty”, Journal of Economic Issues, Vol.21, No.1, March, ss. 329-337
54. REDDY, Sanjay (2004), “A Capability-Based Approach to Estimating Global Poverty’’, http:// www.undp-poverty centre.org/ newsletters/infocus4sep04eng. pdf, sf 1-16.
55. SALLAN GÜL, Songül ve ERGUN C. (2009), “Kentsel Yoksulluk ve Kadın Yoksulluğuna Çöp Alanlarından Bakış”, SAÜ, Uluslararası-Disiplinlerarası Kadın Çalışmaları Kongresi, 3.Cilt, Sakarya, Mart, ss. 133-142
56. SALLAN GÜL,S. (2005), “Türkiye’de Yoksulluğun Kadınsılaşması”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 38, Sayı 1, Mart ss.25-43
57. SALLAN GÜL, S. (2002), “Türkiye’de Yoksulluk ve Yoksullukla Mücadelenin Sosyolojik Boyutları: Göreliden Mutlak Yoksulluğa”, Yoksulluk, Şiddet ve İnsan Hakları, Edt.: Yasemin Özdek, TODAİE Yayın No: 311, Mayıs, Ankara
58. SEN Amartya, (2004a), Özgürlükle Kalkınma, Çev. Yavuz Alogan, Ayrıntı Yay.
59. SEN Amartya, (2004b), “Elements of Theory of Human Rights”, Phisolophy and Public Affairs, 32 (4); ss.315-356
60. SEN, Amartya (2002), “Response to Commentaries”, Studies ın Comparative Internaional Development (SCID), Vol.37 No:2 ss.78-86
61. SEN Amartya,(1997), “Editorial: Human Capital and Human Capability”, World Development Vol: 25 No: 12 ss. 1959-1961
62. SEN, Amartya (1983), “Poor, Relatively Speaking”, Oxford Journals, Oxford Economic Papers, New Series, Vol:35, No:2 Jul. ss. 153-169
63. SEN Amartya, (1976), “Poverty: An Ordinal Approach to Measurement”, Econometrica, Journal of the Econometric Society, Vol: 44,Issue 2. ss.219-231
64. SKALLI, Loubna H. (2001), “Women and Poverty In Morocco : The Many Faces of Social Exclusion”, Feminist Review, No:69 Winter, ss.73-89
65. SPICKER, PAUL (2001), “Cross National Comparisons of Poverty : Reconsidering
66. Methods”, International Journal Of Social Welfare, Vol:10 ss.153-163
67. STANDING, Guy. (1999), “Global Feminization Through Flexible Labor: A Theme Revisited”, World Development, Vol:27/3 ss.583-602
68. STANDING, Guy (1989), “ Global Feminization Through Flexible Labor ”, World Development, Vol: 17, ss. 1077-1095
69. ŞENER, Ülker (2009), “ Kadın Yoksulluğu”, TEPAV (Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, http://www.tepav.org.tr/tur/admin/dosyabul/upload/TEPAV_DN_kadin_yoksullugu.pdf Erişim (09.02.2011)
70. TEMİZ, H.E. (2008), “Dünya’da Kronik Yoksulluk ve Önleme Stratejileri”, Çalışma ve Toplum, 2008/2 ss.61-100
71. THIBOS, Megan, Danıelle Lavın-Loucks (2007), The Feminization of Poverty, Empowering Women, The J. McDonald Wıllıams Instıtute http://www.ywcadallas.org/ documents/advocacy/FeminizationofPoverty.pdf, Erişim (02.03.2010)
72. TIAMIYU, Mojisola and Shelley Mitchell (2001), “Welfare Reform: Can Higher Education Reduce the Feminization of Poverty?” The Urban Review Vol. 33 ss. 47-56.
73. TOKSÖZ, G. (2007), “Türkiye’de Kadın İstihdamının Durumu”, ILO, Ankara
74. TOMUL, Ekber (2002), “Küreselleşme ve Eğitimde Eşitsizlikler”, Eurasian Journal of Educational Research, http://www.ejer.com.tr/pdşer/tr/816569249.pdf
75. TÜİK (2006), Aile Yapısı Araştırması, Erişim (25.11.2013), http://tuikapp.tuik. gov.tr/aileyapidagitimapp/aileyapi.zul
76. TÜİK (2010), İşgücü Maliyeti ve Kazanç İstatistikleri, Erişim (27.11.2013), http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1008
77. TÜİK (2011), 2009 Yoksulluk Araştırması Sonuçları, Erişim (26.11.2013), http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1013
78. TÜİK (2011), Milletvekili Seçim İstatistikleri, Erişim (24.11.2013), http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1061
79. TÜİK (2012), İşgücü İstatistikleri, Erişim (27.11.2013), http://tuikapp.tuik.gov.tr/isgucuapp/isgucu.zul
80. TÜİK (2012), Toplumsal Yapı ve Cinsiyet İstatistikleri, Erişim (27.11.2013), http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1068
81. UÇAR, Ceren (2011), Kadın Yoksulluğu İle Mücadelede Sosyal Politika Araçları ve Etkinlikleri, Başbakanlık Kadının Statüsü, Genel Müdürlüğü, Ankara
82. ULUTAŞ, ÜNLÜTÜRK Ç. (2009), “Yoksulluğun Kadınlaşması ve Görünmeyen Emek”, Çalışma ve Toplum, 2009/2, ss.25-40
83. UNIFEM (2005), Progress of the World’s Women 2005, ed. Karen Judd, New York
84. VOGLER, C. (1998) "Money in the Household: Some Underlying Issues of Power", Sociological Review, 46(4): 687–713.
85. YILDIRIMALP, Sinem (2011), Kadının Yoksullukla Mücadelede Belirlediği Bir Strateji Olarak Ev Hizmetinde Çalışma, Sakarya Üniversitesi SBE, Yayımlanmamış Doktora Tezi
86. WORLD BANK (2005), “What’s Poverty and Why Measure It?”, Poverty Manuel All JH Revision of August 8, http://siteresources.worldbank.org/PGLP/Resources /PMch1.pdf Erişim ( 03.02.2009)
87. WORSLEY, Peter (1987), The New Introducing Sociology, Penguen Books