Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi

İlknur Oruç Özdemir; Gülsüm Tekin; Gülşen Alkan; Harun Sami Ergün; Hilal Kökçü; Sami Gönülcan; Gülce Ersoy

Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi

Öz

Manisa’da seçilen aile sağlığı merkezlerinde 18 yaş ve üstü bireylerin güneşin zararlı etkileri ve korunma yollarıyla ilgili bilgi ve davranışlarını saptamaktır. Kesitsel tipteki araştırma için örnek büyüklüğü 350 kişi olarak belirlenmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkenleri “18 yaş ve üstü bireylerde güneşin zararlı etkileri hakkındaki bilgi düzeyi ve güneş ışınlarından korunma durumu”, bağımsız değişkenleri; sosyodemografik özellikler, yaşam biçimi özellikleri, kronik hastalık ve cilt hastalığı varlığı, deri tipi, güneş yanığı geçirme durumu, güneşten korunmadaki tutumu, güneş ışınlarından kendini korumayla ilgili davranışları (güneş gözlüğü takma, güneş kremi kullanma vb. gibi), çocuk sahibi olanlar için çocuklarını güneşten koruma metotlarıdır. Veriler SPSS 23.0 istatistik paket programı ile değerlendirilmiş, Tip 1 hata değeri 0,050 kabul edilmiştir. Araştırma grubunun %54,60’ının güneşin zararlı etkileri hakkındaki bilgi düzeyi yeterli, bilgi puan ortalaması 12,63± 5,48, Güneşten Korunma Davranış Ölçeği toplam puan ortalaması 23,19±6,08 bulunmuştur. Çok değişkenli analizlerde erkek olmak, daha düşük eğitim düzeyine sahip olmak, alt sosyal sınıfta olmak, güneşten korunmakla ilgili tutumu kötü olmak, hiç güneş yanığı olmaması, koyu tenli olmak güneşten korunma bilgi durumu açısından; yaşın daha genç olması, erkek olmak, evli olmak, güneşten korunmakla ilgili tutumu kötü olmak, güneşten korunma davranışı açısından daha risklidir. Araştırma grubunun yarısının güneşin zararlı etkileri hakkında bilgi düzeyi yetersiz bulunmuş ve arttırılması gerekmektedir. Bunun için de toplumda görsel ve işitsel medyadan faydalanılabileceği gibi birinci basamak sağlık kuruluşlarında kişilere ve topluma yönelik eğitimler düzenlenmeli, yaz dönemlerinde hatırlatıcı uyarılarda bulunulmalıdır. Yapılan bu çalışmalarda erkekler öncelenebilir. Özellikle çocukluk çağında güneş ışını maruziyetinin önemi düşünüldüğünde okullarda ve birinci basamakta verilecek eğitimler uygun tutum ve davranışların gelişiminde önemli rol oynayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1. Sivamani R. K., Crane L. A., Dellavalle R. P. The Benefits and Risks of Ultraviolet Tanning and Its Alternatives: The Role of Prudent Sun Exposure. Dermatol Clin. 27:149–54. DOI: 10.1016/j.det.2008.11.008
2. Pettigrew S., Jongenelis M., Strickland M., Minto C., Slevin T., Jalleh G., et al. Predictors of sun protection behaviours and sunburn among Australian adolescents. BMC Public Health. 2016 Jul 13;16(1). DOI: 10.1186/s12889-016-3197-4
3. Seyhan M.E., Güneşten korunma. Turkderm-Turk Arch Dermatol Venereol. 2003; 37(4): 237-244 [alıntılanan tarih:12.07.2024]; Erişim adresi: https://jag.journalagent.com/turkderm/pdfs/TURKDERM_37_4_237_244.pdf
4. Uslu M., Karaman G., Şavk E., Şendur N. Adnan Menderes Üniversitesi Hekimlerinin Deri Kanserleri Ve Güneşin Etkileri Konusundaki Bilgi Düzeyleri İle Güneşten Korunma Davranışlarının Değerlendirilmesi. ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi 2006; 7(1): 5-10. [alıntılanan tarih:18.06.2024]; Erişim adresi: http://adudspace.adu.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11607/2008/5-10.pdf?sequence=1&isAllowed=y
5. MacKie R.M. Awareness, knowledge and attitudes to basal cell carcinoma and actinic keratoses among the general public within Europe. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2004 Sep 18(5):552–555. DOI: 10.1111/j.1468-3083.2004.00993.x
6. Gül Ü. Güneş Sıcak ve Derimiz. Ankara Med J, 2015, 15(3):145-152 DOI:10.17098/amj.80846
7. Balk S. J. Technical Report—Ultraviolet Radiation: A Hazard to Children and Adolescents. American Academy Of Pediatrics. 2011 March. 127(3), 791-817. DOI: 10.1542/peds.2010-3502
8. Aygün Ö. (2012). Güneşten korunma programının adölesanların güneşten korunma davranışına etkisi: transteoretik modele dayalı çalışma (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği ABD, İstanbul.

9. Terzi S, Başak P.Y., Erturan İ. Polikliniğe başvuran hastalarda güneşin zararlı etkileri ve korunma yolları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışların araştırılması. Turkderm-Turk Arch Dermatol Venereology 2017; 51: 2-6. DOI: 10.4274/turkderm.62144
10. Koyunsever H. (2021). Bireylerin Deri Kanseri Risk Algısı ve Etkileyen Faktörler (Uzmanlık Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, İzmir
11. Eroğlu N. (2021). Güneşin zararlı etkileri ve bu etkilerden korunma yolları ile ilgili bilgi tutum davranışların ve günlük deri bakımı alışkanlığının değerlendirilmesi (Uzmanlık Tezi). Kocaeli Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Kocaeli.
12. Maddock J.E., Redding C.A., Rossi J.S., Weinstock M.A. Development and validation of an appearance motivation attitudes scale for sun protection, Psychology and Health, 2005, 20:6, 775-788, DOI: 10.1080/14768320500165944
13. Boratav K. Sınıfların ve grupların sosyoekonomik nitelikleri. İmge Kitabevi Yayınları. 2004;33–60.
14. Balcı E., Durmuş H., Arslantaş E.E., Gün İ. Birinci Basamak Sağlık Kuruluşlarına Başvuran Yetişkinlerin Güneşin Zararlı Etkileri ve Korunma Yolları Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları. Turk J Dermatol 2018; 12:96-99. DOI: 10.4274/tdd.3605
15. Sümen A., Öncel S. Sun protection behaviors and its affecting factors in parents of kindergarteners. Turkderm - Turk Arch Dermatol Venereol. 2021;178–83. DOI: 10.4274/turkderm.galenos.2021.25428
16. Cebeci D.Ş. (2022). Cilt Kanseri Bilgi Düzeyi ve Güneşten Korunma Davranışının değerlendirilmesi. (Uzmanlık Tezi). Akdeniz Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Antalya
17. Özkan Ş., Ergör G., Turna İ., Fetil E., Erdem Y., Akar H., Yıldız G, Tunalı B., Bilgiç A., Güneş Y.B. Güneş ve Toplum Bilinci: Bir Anket Çalışması. Türkderm 2001; 35: 277-284. [alıntılanan tarih:14.07.2024]; Erişim adresi: https://jag.journalagent.com/turkderm/pdfs/TURKDERM_35_4_277_284.pdf
18. Koçak A.N., Adana F. Üniversite Öğrencilerinin Deri Kanseri ve Güneşten Korunma Hakkındaki Bilgi ve Davranış Düzeyleri: Kesitsel Bir Çalışma. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2021; 24(4): 486-495. DOI: 10.17049/ataunihem.616340
19. Altunkürek Ş.Z., Kaya E. Ankara’da Bulunan Bir Ortaokuldaki 8. Sınıf Öğrencilerinin Güneşten Korunma Özyeterliliklerinin Güneşten Korunma Davranışlarına Etkisi. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi Aralık 2020; 02(3):137–44. DOI: 10.48071/sbuhemsirelik.772605
20. Akgün Y. (2021). Birinci Basamak Sağlık Kuruluşlarına Başvuran Yetişkinlerin Deri Kanseri ve Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi Düzeyleri ve Güneş Işınlarından Korunma Durumları. (Uzmanlık Tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi Tayfur Ata Sökmen Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Hatay.
21. Razali N.M., Wah Y.B. Power comparisons of shapiro-wilk, kolmogorov-smirnov, lilliefors and anderson-darling tests. Journal of Statistical Modeling and Analytics. 2011;2(1): 21-33. [alıntılanan tarih:12.07.2024]; Erişim adresi: https://www.nrc.gov/docs/ML1714/ML17143A100.pdf
22. Ermertcan A.T., Öztürkcan S., Dinç G., Yurtman D., Pala T., Şahin M.T. Sunscreen use and sun protection practices in students and personnel of Celal Bayar University. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2005 Aug;21(4):191-7. DOI: 10.1111/j.1600-0781.2005.00158.x
23. Falk M., Anderson C.D. Influence of age, gender, educational level and self-estimation of skin type on sun exposure habits and readiness to increase sun protection. Cancer Epidemiol. 2013 Apr;37(2):127-32. DOI: 10.1016/j.canep.2012.12.006
24. Boggild A.K., From L. Barriers to sun safety in a canadian outpatient population. Journal of Cutaneous Medicine and Surgery 2003;7(4):292-299. DOI: 10.1007/s10227-003-0126-9
25. Pengpid S., Peltzer K. Sun protection use behaviour among university students from 25 low, middle income and emerging economy countries. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention 2015;16(4):1385-1389. DOI: 10.7314/apjcp.2015.16.4.1385
26. AlGhamdi K.M., AlAklabi A.S., AlQahtani A.Z. Knowledge, attitudes and practices of the general public toward sun exposure and protection: A national survey in Saudi Arabia. Saudi Pharm J 2016; 24:652-657 DOI: 10.1016/j.jsps.2015.04.002
27. Stanton W.R., Janda M., Baade P.D., Anderson P. Primary prevention of skin cancer: a review of sun protection in Australia and internationally. Health promotion international 2004; 19(3):369-78. DOI: 10.1093/heapro/dah310
28. Kaymak Y., Tekbaş Ö.F., Şimşek I. Üniversite öğrencilerinin güneşten korunma ile ilgili bilgi tutum ve davranışları. Türkderm-Deri Hastalık. Ve Frengi Arş. 2007; 41: 81-85. [alıntılanan tarih:12.07.2024]; Erişim adresi: https://jag.journalagent.com/turkderm/pdfs/TURKDERM_41_3_81_85.pdf

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Sağlığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İlknur Oruç Özdemir ^*
0009-0007-4857-3480
Türkiye

Gülsüm Tekin
0009-0008-9509-9002
Türkiye

Gülşen Alkan Bu kişi benim
0009-0008-6697-2466
Türkiye

Harun Sami Ergün Bu kişi benim
0000-0001-7435-7545
Türkiye

Hilal Kökçü
0009-0003-3418-7408
Türkiye

Sami Gönülcan
0009-0003-3785-0236
Türkiye

Gülce Ersoy Bu kişi benim
0009-0004-9923-3935
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

28 Şubat 2025

Kabul Tarihi

3 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 3 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA47KW48AR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Oruç Özdemir, İ., Tekin, G., Alkan, G., Ergün, H. S., Kökçü, H., Gönülcan, S., & Ersoy, G. (2026). Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 3(1), 18-26. https://izlik.org/JA47KW48AR

AMA

1.Oruç Özdemir İ, Tekin G, Alkan G, vd. Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. HASAUD. 2026;3(1):18-26. https://izlik.org/JA47KW48AR

Chicago

Oruç Özdemir, İlknur, Gülsüm Tekin, Gülşen Alkan, vd. 2026. “Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 (1): 18-26. https://izlik.org/JA47KW48AR.

EndNote

Oruç Özdemir İ, Tekin G, Alkan G, Ergün HS, Kökçü H, Gönülcan S, Ersoy G (01 Haziran 2026) Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3 1 18–26.

IEEE

[1]İ. Oruç Özdemir vd., “Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi”, HASAUD, c. 3, sy 1, ss. 18–26, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA47KW48AR

ISNAD

Oruç Özdemir, İlknur - Tekin, Gülsüm - Alkan, Gülşen - Ergün, Harun Sami - Kökçü, Hilal - Gönülcan, Sami - Ersoy, Gülce. “Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi 3/1 (01 Haziran 2026): 18-26. https://izlik.org/JA47KW48AR.

JAMA

1.Oruç Özdemir İ, Tekin G, Alkan G, Ergün HS, Kökçü H, Gönülcan S, Ersoy G. Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. HASAUD. 2026;3:18–26.

MLA

Oruç Özdemir, İlknur, vd. “Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi”. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, c. 3, sy 1, Haziran 2026, ss. 18-26, https://izlik.org/JA47KW48AR.

Vancouver

1.İlknur Oruç Özdemir, Gülsüm Tekin, Gülşen Alkan, Harun Sami Ergün, Hilal Kökçü, Sami Gönülcan, Gülce Ersoy. Manisa’da Aile Sağlığı Merkezlerine Başvuran Bireylerin Güneşin Zararlı Etkilerine İlişkin Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. HASAUD [Internet]. 01 Haziran 2026;3(1):18-26. Erişim adresi: https://izlik.org/JA47KW48AR