Kadınların Meme Kanseri Risk Düzeyleri ve Korunmaya Yönelik Sağlık İnançları

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 378 - 391, 26.12.2025

Kübra Toksun Gevrek , Adile Tümer

https://doi.org/10.54189/hbd.1653145

Öz

Amaç: Kadınların meme kanseri risk düzeylerini ve korunmaya yönelik sağlık inançlarını inceleyerek kanserin önlenmesi ve erken tanıya katkı sağlamak amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki araştırma 2021 yılında, 358 kadın üzerinde gerçekleştirilmiştir. Veri toplamada “Sosyo-demografik Veri Formu”, “Meme Kanseri Risk Değerlendirme Formu” ve “Meme Kanseri Sağlık İnanç Modeli Ölçeği” kullanılmıştır.
Bulgular: Kadınların yaş ortalaması 34,76±8,76, meme kanseri risk puan ortalaması 122,06±69,29’dır. Katılımcıların %3,4’ü yüksek/en yüksek risk gurubundadır. Meme kanseri ve taramalara ilişkin “duyarlılık” ve “ciddiyet” algısının orta düzeyde, “sağlık motivasyonu”, “kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yararları”, “KKMM öz-etkililiği” ve “mamografi yararları”nın iyi düzeyde; “KKMM engelleri” ve “mamografi engelleri”nin düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. En yüksek risk grubundaki kadınların risk puan ortalaması ile önemseme ve sağlık motivasyonu alt boyut puan ortalamaları arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05).
Sonuç: Kadınların büyük çoğunluğu düşük risk grubundadır (%93,5). Meme kanseri ve taramalara ilişkin “duyarlılık” ve “ciddiyet” algısının iyi düzeye çıkarılması, taramalarla ilgili engel algısının azaltılması önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Halk Sağlığı , Hemşireler , Kadın , Meme Kanseri , Risk

Women's Breast Cancer Risk Levels And Health Beliefs On Prevention

Öz

Objective: It was conducted to contribute to cancer prevention and early diagnosis by examining women's breast cancer risk levels and health beliefs regarding prevention.
Methods: The descriptive and cross-sectional research was conducted on 358 women in 2021. “Socio-demographic Data Form”, “Breast Cancer Risk Assessment Form” and “Breast Cancer Health Belief Model Scale” were used in data collection.
Results: The mean age of the women was 34.76±8.76, and the mean breast cancer risk score was 122.06±69.29. 3.4% of the participants were in the high/highest risk group. It was determined that the perception of “sensitivity” and “seriousness” regarding breast cancer and screenings was at a moderate level, “health motivation”, “benefits of breast self-examination (BSE)”, “BSE self-efficacy” and “benefits of mammography” were at a good level, and “BSE barriers” and “barriers to mammography” were at a low level. A positive and highly significant relationship was found between the mean risk score of the women in the highest risk group and the mean scores of the caring and health motivation sub-dimensions (p<0.05).
Conclusion: The majority of women are in the low-risk group (93.5%). It is important to increase the perception of "sensitivity" and "seriousness" regarding breast cancer and screenings and to reduce the perception of obstacles regarding screenings.

Anahtar Kelimeler

Breast Cancer , Nurses , Public Health , Risk , Women

Kaynakça

• Açıkgöz A, Akal Yıldız E. (2017). Meme kanseri etiyolojisi ve risk faktörleri. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 5(1), 45-56. doi:10.30720/ered.441784
• Ahern TP, Sprague BL, Bissell MC, Miglioretti DL, Buist DS, Braithwaite D, et al. (2017). Family history of breast cancer, breast density, and breast cancer risk in a US breast cancer screening population. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 26(6), 938-944. doi:10.1158/1055-9965.EPI-16-0801
• Alagöz MN, Tuncer Ö. (2021). Aile Hekimliği polikliniğine başvuran 20-69 yaş aralığındaki kadınların meme kanseri tarama yöntemlerine yönelik sağlık inançlarının belirlenmesi. The Journal of Turkish Family Physician, 12(4), 192-200. doi:10.15511/tjtfp.21.00492
• Altu E, Çıtıl R, Okan İ. (2023). Kadınların meme kanseri endişesi ve risk faktörleri ile kanser erken tanı yöntemlerine yaklaşımları. Medical Research Reports, 6(1), 32-46. doi:10.55517/mrr.1191099
• Arevian M, Noureddine S, Abboud S. (2011). Beliefs related to breast cancer and breast cancer screening among Lebanese Armenian Women. Health Care for Women International, 32(11), 972-989. doi:10.1080/07399332.2011.580405
• Bakır N, Demir C. (2020). Hemşirelerin meme kanseri, kendi kendine meme muayenesi ve mamografiye ilişkin inançlarının belirlenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(3), 266-271. doi:10.34087/cbusbed.657109
• Başalan İz F, Tümer A. (2016). Assessment of breast cancer risk and belief in breast cancer screening among the primary healthcare nurses. Journal of Cancer Education, 31(3), 575-581. doi:10.1007/s13187-015-0977-y
• Champion VL. (1984). Instrument development for health belief model constructs. ANS Adv Nurs Sci, 6(3), 73-85.
• Champion VL. (1993). Instrument refinement for breast cancer screening behaviors. Nursing Research, 42(3), 139-43.
• Choi HG, Park JH, Choi YJ, Suh YJ. (2021). Association of family history with the development of breast cancer: A cohort study of 129,374 women in KoGES Data. International Journal of Environmental Research and Public Health. 13, 18(12) doi:10.3390/ijerph18126409
• Cleveland Clinic. (2024). Breast Cancer Risk Assessment. https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/breast-cancer-risk-assessment
• Derks MGM, Bastiaannet E, Water Wvd, de Glas NA, Seynaeve C, Putter H, et al. (2018). Impact of age on breast cancer mortality and competing causes of death at 10 years follow-up in the adjuvant TEAM trial. European Journal of Cancer, 99, 1-8. doi:10.1016/j.ejca.2018.04.009
• Duman NB, Yılmazel G, Pınar G, Büyükgönenç L. (2015). The risk level of breast cancer and breast cancer awareness among the Turkish women aged 65 years and older. International Journal of Hematology and Oncology, 32(1), 60-69. doi:10.4999/uhod.15649
• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2025). Breast cancer. (Erişim tarihi:10.06.2025). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer
• Efe Arslan D, Güleroğlu FT, Bahçeli A, Kocaöz S. (2022). Sağlık profesyonellerinin meme kanseri risk düzeyi ve sağlık inançları. Sağlık Bilimleri Dergisi, 31(2), 210-218. doi:10.34108/eujhs.928190
• Erdal S. (2018). Çalışan kadınlara sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen eğitimin ve sağlık okuryazarlığının meme kanseri erken tanı davranışlarına etkisi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Karabük.
• Eren D, Mermer G. (2023). Hemşirelik öğrencilerinin annelerinin meme kanseri risk düzeyi, tarama davranışları ve etkili faktörler. Sağlık ve Toplum, 33(3), 70-81.
• Erkılıç B, Albayrak S. (2024). Kadınların sağlık okuryazarlık düzeyi ile meme kanseri taramasına yönelik sağlık inançları arasındaki ilişki. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 26(1), 1-10.
• Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A. (2007). G* Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175-191.
• Gözüm A, Aydın I. (2004). Validation evidence for Turkish adaptation of champion’s health belief model scales. Canser Nursing, 27, 491-498.
• Grimm LJ, Shelby RA, Knippa EE, Langman EL, Miller LS, Whiteside BA, et al. (2019). Frequency of breast cancer thoughts and lifetime risk estimates: a multi-institutional survey of women undergoing screening mammography. Journal of the American College of Radiology, 16(10), 1393-1400. doi:10.1016/j.jacr.2018.12.031
• Günaldı O, Bozkurt HS, İlter E, Günaldı A, Çelik A, Ayan MT. (2019). Obezitenin kadın kanserleri üzerindeki etkileri: Derleme makalesi. Maltepe Tıp Dergisi, 11(3), 88-97.
• Kapıcıbaşı AE. (2016). Çalışan kadınlarda meme kanseri tarama davranışları ve sağlık inançları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kocaeli.
• Karaca PP, Koyucu RG. (2020). Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi. Androl Bul, 22, 94-102. doi:10.24898/tandro.2020.72325
• Karasar N. (2012). Hemşirelikte araştırma: süreç, uygulama ve kritik. S. Erdoğan, N. Nahcivan, MN, Esin (Eds.). (ss. 185). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri.
• Karimian Z, Zare R, Zarifsanaiey N, Salehi N. (2022). The effect of video-based multimedia training on knowledge, attitude, and performance in breast self-examination. BMC Women's Health, 22(1), 298. doi:10.1186/s12905-022-01877-w
• Khalis M, Charbotel B, Chajès V, Rinaldi S, Moskal A, Biessy C, et al. (2018). Menstrual and reproductive factors and risk of breast cancer: A case-control study in the Fez region, Morocco. PloS One, 13(1), e0191333. doi:10.1371/dergi.pone.0191333
• Kulakçı Altıntaş H, Korkmaz Aslan G. (2020). Kadınların meme ve serviks kanserinin erken tanısına yönelik sağlık inançlarının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 7(3), 249-261. doi:10.31125/hunhemsire.834101
• Mermer G, Güzekin Ö. (2021). Kadınlarda meme kanseri risk düzeyi ve tarama yöntemlerini kullanma durumu. Van Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(1), 50-62. doi:10.52976/vansaglik.779311
• Nichols HB, Schoemaker MJ, Cai J, Xu J, Wright LB, Brook MN, et al. (2019). Breast cancer risk after recent childbirth: A pooled analysis of 15 prospective studies. Annals of Internal Medicine, 170(1), 22-30. doi:10.7326/M18-1323
• Özçelik KE. (2019). Ailesinde meme kanseri öyküsü olan kadınlarda meme kanseri tarama davranışları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Qaseem A, Lin JS, Mustafa RA, Horwitch CA, Wilt TJ. (2019). Screening for breast cancer in average-risk women: A guidance statement from the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine, 170(8), 547-560. doi:10.7326/M18-2147
• Sağlık Bakanlığı (SB). (2005). Ulusal aile planlaması hizmet rehberi: Aile planlaması ve üreme sağlığı (4. bs., 1. cilt). Ankara: Damla Matbaacılık.
• Sağlık Bakanlığı (SB). (2023). Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kanser Dairesi Başkanlığı. “Ekimmeme kanseri farkındalık ayı”. (Erişim tarihi: 10.06.2025). https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-kanser/ekim-meme-kanseri-farkindalik- ayi.html#:~:text=Her%20y%C4%B1l%20Ekim%20ay%C4%B1nda%20d%C3%BCzenlenen,%E2%80%9CPembe%20Kurdele%E2%80%9D%20temas%C4%B1%20kullan%C4%B1lmaktad%C4%B1r
• Sağlık Bakanlığı (SB). (2025). Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Dairesi Başkanlığı. Obezite Nasıl Hesaplanır? Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite
• Shakery M, Mehrabi M, Khademian Z. (2021). The effect of a smartphone application on women’s performance and health beliefs about breast self-examination: a quasi-experimental study. BMC Medical Informatics and Decision Making, 21(1), 1-10. doi:10.1186/s12911-021-01609-4
• Sohbet R, Karasu F. (2017). Kadınların meme kanserine yönelik bilgi, davranış ve uygulamalarının incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 113-121.
• Tarı Selçuk K, Avcı D, Yılmaz Dündar G, Mercan Y. (2020). Breast cancer screening behaviors in women aged 40 years and over in a semi-urban region in Turkey: Relationships with health beliefs. Healthcare, 8(2), 1-10. doi:10.3390/healthcare8020171
• Taylan S, Özkan İ, Adıbelli D. (2021). Breast cancer perception scale: Psychometric development study. European Journal of Breast Health, 17(2), 95. doi:10.4274/ejbh.galenos.2020.6088
• Taylan S, Özkan İ, Öncel S. (2021). The relationship between the fear of breast cancer, risk factors, and early diagnosis behaviors of women by age groups. Perspectives in Psychiatric Care, 57(4), 1566-77. doi:10.1111/ppc.12720
• The International Agency for Research on Cancer (IARC). (2020). Cancer Over Time. (Erişim Tarihi: 2023). https://gco.iarc.fr/
• Tuna A, Vural G, Karaaslan E. (2022). Meme kanserli hastalarda risk faktörlerinin belirlenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 180-192. doi:10.46237/amusbfd.91370
• Uçar E, Tümer A. (2024). Kadınların sağlık algıları ile serviks kanseri-pap smear testi sağlık inançları arasındaki ilişki. Journal of Nursing Effect, 17(2), 283-294
• Uslu Şahan F, Er Korucu A. (2023). Sağlık inanç modeline dayalı çevrimiçi eğitimin sağlık inançları ve meme kanseri korkusuna etkisi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 17(4), 540-548. doi:10.21763/tjfmpc.1267442
• Yakıt Ak E, Şen MA. (2023). Kadınların algıladıkları meme kanseri riskinin belirlenmesi. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 56(2), 84-88. doi:10.20492/aeahtd.1261119
• Yılmaz M, Sayın Y. (2017). Bir grup kadının meme kanseri risk düzeyinin belirlenmesi. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 53-72.
• Yücel SC, Orgun F, Tokem Y, Avdal EU, Demir M. (2014). Determining the factors that affect breast cancer and self breast examination beliefs of Turkish nurses in academia. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 15(3), 1275-1280. doi:10.7314/APJCP.2014.15.3.1275