Derleme

CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER

Cilt: 4 Sayı: 2 30 Aralık 2022
PDF İndir
TR EN

CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER

Öz

CRISPR-Cas teknolojisi, canlı bir organizmanın genomunu, endojen genlerin modifikasyonu veya eksojen genlerin entegrasyonu ile düzenleyen bir genetik mühendisliği tekniğidir. Prokaryotlardaki adaptif bağışıklıktan sorumlu olan CRISPR-Cas sisteminin keşfi ve bir genom düzenleme aracına dönüştürülmesi genetik mühendisliği alanında devrim etkisi yapmıştır. CRISPR-Cas sisteminde CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) “kümelenmiş düzenli aralıklı kısa palindromik tekrarlar” olarak adlandırılan bir seri DNA dizisini, Cas (CRISPR-associated protein) ise spesifik DNA zincirlerini tanımak ve kesmek için CRISPR dizilerini bir kılavuz gibi kullanan endonükleazları tanımlamaktadır. CRISPR-Cas teknolojisini, önceki tekniklerden farklı kılan, hemen her organizmanın genomuna kolaylıkla uygulanabilen hassas, verimli ve düşük maliyetli bir yöntem olmasıdır. Keşfinden günümüze kadar geçen süreçte bu teknolojinin tıp, biyomedikal, tarım ve hayvancılık gibi pek çok alanda kullanılabilecek umut verici bir araç olduğu kanıtlanmıştır. Öte yandan CRISPR-Cas teknolojisinin geniş uygulama potansiyeli, kolaylığı ve düşük maliyeti, kötü amaçlarla veya sorumsuzca kullanılma olasılığını artırmaktadır. Bu teknolojinin negatif yönlü kullanım olasılığı ve yaşanabilecek teknik başarısızlıklar, başta germ hattı genom düzenlemeleri olmak üzere birçok alandaki uygulamalarına yönelik etik ve ahlaki kaygıları artırmış ve biyogüvenlik tartışmalarını gündeme getirmiştir. CRISPR-Cas ve diğer genom düzenleme tekniklerinin kullanımına yönelik politikalar ülkeden ülkeye farklılık göstermekle birlikte birçok ülkede genom düzenlemelerini özel olarak ele alan yasal bir mevzuat henüz bulunmamakta veya geliştirilme aşamasındadır. Bu derleme çalışmasında, CRISPR-Cas teknolojisinin temel mekanizması açıklanarak tıp, biyomedikal, tarım ve hayvancılık gibi çeşitli alanlardaki uygulamalarına örnekler verilmiş ve potansiyel riskler ile farklı ülkelerdeki yasal düzenlemeler üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmad, S., Shahzad, R., Jamil, S., Tabas-sum, J., Chaudhary, M. A. M., Atif, R. M., ... & Tang, S. (2021). Regulatory aspects, risk assessment, and toxicity associated with RNAi and CRISPR methods. In CRISPR and RNAi Systems (pp. 687-721). Elsevier.
  2. Anderson, J. E., Michno, J. M., Kono, T. J., Stec, A. O., Campbell, B. W., Curtin, S. J., & Stupar, R. M. (2016). Genomic variation and DNA repair associated with soybean transgenesis: a comparison to cultivars and mutagenized plants. BMC biotechnology, 16(1), 1-13.
  3. Anderson, K. R., Haeussler, M., Watana-be, C., Janakiraman, V., Lund, J., Modru-san, Z., ... & Warming, S. (2018). CRISPR off-target analysis in genetically engineered rats and mice. Nature methods, 15(7), 512-514.
  4. Andersson, M., Turesson, H., Nicolia, A., Fält, A. S., Samuelsson, M., & Hofvander, P. (2017). Efficient targeted multiallelic mutagenesis in tetraploid potato (Sola-num tuberosum) by transient CRISPR-Cas9 expression in protoplasts. Plant cell reports, 36(1), 117-128.
  5. Aryal, N. K., Wasylishen, A. R., & Lozano, G. (2018). CRISPR/Cas9 can mediate high-efficiency off-target mutations in mice in vivo. Cell death & disease, 9(11), 1-3.
  6. Baltimore, D., Berg, P., Botchan, M., Carroll, D., Charo, R. A., Church, G., ... & Yamamoto, K. R. (2015). A prudent path forward for genomic engineering and germline gene modification. Science, 348(6230), 36-38.
  7. Barrangou, R., & Doudna, J. A. (2016). Applications of CRISPR technologies in research and beyond. Nature biotechnology, 34(9), 933-941.
  8. Barrangou, R., & Marraffini, L. A. (2014). CRISPR-Cas systems: prokaryotes upgrade to adaptive immunity. Molecular Cell, 54(2), 234-244.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Gıda Mühendisliği

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

24 Kasım 2022

Kabul Tarihi

26 Aralık 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 4 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kılıç Tosun, Ö., & Kesmen, Z. (2022). CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 11-42. https://doi.org/10.51973/head.1209563
AMA
1.Kılıç Tosun Ö, Kesmen Z. CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER. HEAD. 2022;4(2):11-42. doi:10.51973/head.1209563
Chicago
Kılıç Tosun, Özge, ve Zülal Kesmen. 2022. “CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 4 (2): 11-42. https://doi.org/10.51973/head.1209563.
EndNote
Kılıç Tosun Ö, Kesmen Z (01 Aralık 2022) CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 4 2 11–42.
IEEE
[1]Ö. Kılıç Tosun ve Z. Kesmen, “CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER”, HEAD, c. 4, sy 2, ss. 11–42, Ara. 2022, doi: 10.51973/head.1209563.
ISNAD
Kılıç Tosun, Özge - Kesmen, Zülal. “CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 4/2 (01 Aralık 2022): 11-42. https://doi.org/10.51973/head.1209563.
JAMA
1.Kılıç Tosun Ö, Kesmen Z. CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER. HEAD. 2022;4:11–42.
MLA
Kılıç Tosun, Özge, ve Zülal Kesmen. “CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2022, ss. 11-42, doi:10.51973/head.1209563.
Vancouver
1.Özge Kılıç Tosun, Zülal Kesmen. CRISPR-CAS UYGULAMALARI, POTANSİYEL RİSKLER VE YASAL DÜZENLEMELER. HEAD. 01 Aralık 2022;4(2):11-42. doi:10.51973/head.1209563

Cited By