Klasik Dönem Osmanlı Hukuk Sisteminde Yargının Denetimi ve Mehayif Teftişi

The Ottoman Empire aimed to establish justice in state administration and law. In this framework, it established an effective control mechanism in order to ensure the healthy functioning of the strong legal system it built. In order for the people to feel secure against all kinds of persecution, institutions were founded and regulations were made to ensure that rulers and judicial officials could be inspected when necessary. The mehayif inspection is one of the most important of these mechanisms, which aims to ensure justice by inspecting and evaluating the judges and court decisions. Mehayif is a special term specific to the administrative and judicial organization of the Ottoman Empire. The inspection of kadis, muderrises and other administrators who abuse their duties is called mehayif inspection. The overnment officials sent for this purpose were called mehayif inspectors. Mehayif inspectors are defined as embers of the ilmiye class and generally the judges appointed to this duty, sent by the Imperial Council to detect and inspect the problem after hearing the complaints.

Osmanlı Devleti, devlet yönetimi ve hukuk anlayışında adaleti tesis etmeyi amaçlamıştır. Bu çerçevede inşa ettiği güçlü hukuk sisteminin sağlıklı biçimde çalışmasını sağlamak maksadıyla etkili bir kontrol mekanizması kurgulamıştır. Halkın her türlü zulme karşı kendisini güvende hissedebilmesi için gerektiğinde yöneticilerin ve yargı görevinde bulunanların denetlenebilmesini sağlayan kurumlar tasarlanmış, düzenlemeler yapılmıştır. Kadıların ve mahkeme kararlarının incelenip değerlendirilmesi suretiyle adaleti sağlamayı hedefleyen bu mekanizmaların başında ise mehayif teftişi gelmektedir. Mehayif, Osmanlı Devleti idari ve yargı teşkilatına mahsus bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilhassa taşrada sadece kadılar değil, müderrisler ve görevini kötüye kullanan diğer yöneticilerin denetlenmesine mehayif teftişi; bu maksatla gönderilen devlet görevlilerine mehayif müfettişi adı verilmiştir. Mehayif müfettişi Divan-ı Hümayun tarafından şikâyetlerin dinlenmesinin ardından sorunun tespiti ve denetlenmesi için gönderilen ilmiye sınıfı mensupları ile genellikle de bu göreve atanan kadılar olarak tanımlanmıştır.