Araştırma Makalesi

Yeniçeri Maaş Belge ve Defterlerinin Usul ve Muhteva Bakımından Tetkiki

Cilt: 7 Sayı: 7 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Yeniçeri Maaş Belge ve Defterlerinin Usul ve Muhteva Bakımından Tetkiki

Öz

Osmanlı Arşivi'nde bulunan kapıkulu askerlerine ödenen maaşlara ilişkin defterler ile bu defterlere ait icmallerin mahiyetlerinin tam olarak tespiti yanında harfler veya hususi ifadeler kullanılmasından kaynaklı olarak bazen tek bir kayıttan anlaşılamayacak bazı zorlukları bulunmaktadır. Bu tür defter ve belgelerden yeniçerilikle alakalı olanlar çalışmamızın konusunu teşkil etmektedir. Makalenin maksadı, bahsedilen zorluğun nispeten giderilmesine ve mahiyetlerinin anlaşılmasına yönelik olarak tarih araştırmacılarına yeniçeri defter ve belgelerinin tanıtılması bakımından yardımcı olunmasıdır. Çalışma elbette bütün belge çeşitlerini ihtiva etmemektedir. Özellikle Osmanlı Arşivi'nde daha fazla olan, yeniçerilerin sefer veya barış dönemlerindeki sayıları ve kalelerdeki mevcudiyeti gibi hususları ihtiva eden türleri ele alındı. Çalışmanın ağırlıklı tarafını maaş defterleri ve bunlardan üretilen icmaller oluştursa da bunlara dayanak teşkil eden esâmî işlemlerinin bazılarına da yer verildi.

Anahtar Kelimeler

Yeniçeri , Esâmî , Mevacib Defteri , İcmal , Kıst

Kaynakça

  1. Arşiv Belgeleri: T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) Ali Emirî Sultan Üçüncü Ahmed (AE.SAMD.III): 37-3556, 52/5186. Ali Emirî Sultan İkinci Ahmed (AE.SAMD.II): 10/1012. Bâb-ı Defteri Başmuhasebe Defterleri (D.BŞM.d): 307A, 2693, 2717, 2733, 3054, 40990, 41052. Bâb-ı Defteri Yeniçeri Kalemi (D.YNÇ.): 18/90, 57/23, 137/7, 243/58, 265/80. Bâb-ı Defteri Yeniçeri Kalemi Defterleri (D.YNÇ.d.): 33630, 34170, 33612, 33654, 33678, 33683, 33720, 33721, 33722, 33873, 33950, 33958, 33959, 34081, 34234, 34404, 34445, 34509.
  2. Cevdet Askeriye (C.AS.): 20/853, 24/1054, 337/13949, 615-25937, 641/26988, 654-27496. Cevdet Saray (C.SM.): 105-5257. İbnülemin Askeriye (İE.AS.): 2-140. İbnülemin Muhallefat (İE.MHF): 1-27. Kâmil Kepeci Defterleri (KK.d.): 307A, 1980, 3212, 3218, 3229, 4733. Maliyeden Müdevver Defterler (MAD.d.): 800, 1138, 1722, 1727, 1801, 2553, 3936, 4309, 4502, 5339, 5891, 6310, 6323, 6325, 6327, 6332, 6357, 6543, 6537, 6646, 6748, 6799, 6826, 6840, 6927, 6932, 6948, 6992, 7029, 7227, 7477, 12872, 16309, 17050, 17158, 17216, 17229, 17254, 17284, 21154, 21782. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterler (TSMA.d.): 736. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TSMA.e): 1167-73.
  3. Ahmed Cevad: Târîh-i Askerî-i Osmânî, (İstanbul: 1297).
  4. Akgündüz, Ahmet: Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, IX, İstanbul: Osmanlı Araştırma Vakfı Yayınları, 1994, s. 127-367.
  5. Apalı, Ali: “Osmanlı Devleti'nde Mevacib Defterleri ve Bazı Doğu Kalelerindeki Cebeciyanların Mevacib Muhasebe Kayıtları”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2) (2017), s. 587-599.
  6. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, İstanbul: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, 2017.
  7. Beydilli, Kemal: “Yeniçeri”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 43, 2013, s. 450-462.
  8. Demlikoğlu, Uğur: “18. Yüzyılda Van Kalesi'nde Bulunan Dergâh-ı Âli Yeniçerileri”, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy. 46 (Mart 2019), s. 73-98.
  9. Emecen, Feridun M.: “Sefere Götürülen Defterlerin Defteri”, Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu'na Armağan, İstanbul, 1991, s. 241-268.
  10. Gül, Abdulkasim: “Yeniçeri Teşrifat Mecmuası (Transkripsiyon ve Değerlendirme)”, ETÜT Dergisi, 1(1) (2020), s. 37-66.

Kaynak Göster

Chicago
Gül, Abdulkasim. 2025. “Yeniçeri Maaş Belge ve Defterlerinin Usul ve Muhteva Bakımından Tetkiki”. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi 7 (7): 325-66. https://doi.org/10.59054/hed.1553307.