Yeni Devrin İhtişamlı Konakları: Beşiktaş ve Nişantaşı’nda Yapılan İlk Sadrazam Sarayları ve Devlet Ricali Konakları

From the reign of Sultan Abdülmecid (1839-1861), who resided in Dolmabahçe Palace, the central settlement of the state changed. In this process, Beşiktaş and Nişantaşı settlements started to be adopted by the state officials. With Abdülhamid II's (1876-1909) settlement in Yıldız Palace, the settlement in these neighborhoods would accelerate. The sultan granted the lands here to high-ranking officials of the state. Magnificent mansions were built on these lands and expense of the mansions provided by Hazine-i Hassa. Grand Vizier palaces were built for Grand Vizier Hayreddin Pasha, Grand Vizier Said Pasha and Kâmil Pasha. Members of the dynasty also resided in these palaces. Mansions were also built in this region for other state officials and Mâbeyn personnel. Among these, magnificent mansions were built for the Minister of Foreign Affairs and the Chief Secretary of the Cabinet. State funds were generously used to furnish these mansions. However, after the owners of these magnificent structures passed away or fell out of favor, the mansions were transferred to the state. Due to political changes, most of these magnificent buildings were used for public service. In this context, the construction and phases of these magnificent mansions were analyzed in the light of archival documents and available sources.

Dolmabahçe Sarayı'nda ikamet eden Sultan Abdülmecid (1839-1861) döneminden itibaren devletin merkezî yerleşim yeri değişmiştir. Bu süreçte Beşiktaş ve Nişantaşı yerleşimi devlet ricali tarafından benimsenmeye başlanmıştır. II. Abdülhamid'in (1876-1909) Yıldız Sarayı'na yerleşmesi ile de bu semtlere yerleşim hızlanacaktır. Padişah buradaki arazileri devletin üst düzey yetkililerine ihsan etmiştir. Bu arazilerin üzerine masrafları Hazine-i Hassadan karşılanmak üzere ihtişamlı konaklar yapılmıştır. Başta Sadrazam Hayreddin Paşa'ya olmak üzere Sadrazam Said Paşa ve Kâmil Paşa için sadrazam sarayları inşa edilmiştir. Bu saraylarda hanedan üyeleri de ikamet etmiştir. Diğer devlet ricali ve Mâbeyn personeli için de bu bölgede konaklar yapılmıştır. Bunlar arasında Hariciye nazırı başta olmak üzere Mâbeyn başkâtibi bu ihtişamlı konaklara yerleşmiştir. Bu konakların döşenmesi için devletin imkânları cömertçe kullanılmıştır. Ancak bu görkemli yapıların sahipleri vefat ettikten ya da gözden düştükten sonra konaklar devlete intikal etmiştir. Siyasi değişimler nedeniyle bu görkemli yapıların büyük bir kısmı kamu hizmetinde kullanıldı. Bu bağlamda bu görkemli konakların inşası ve geçirdiği safhalar arşiv belgeleri ve mevcut kaynaklar ışığında incelenmiştir.