Demografik Dağılıma Göre Ankara Şehir Halkının Mal Varlığı ve Servet Değişimi (1730-1746)
Öz
Tereke, metrukât, muhallefat ölen kişinin mal dökümünü içeren kayıtlardır ve bu kayıtlar, ilgili literatürde de ifade edildiği üzere, bir bölgenin sosyo-ekonomik vaziyetini inceleme konusunda önemli arşiv kaynaklarından biridir. Bu çalışma, 1730-1746 (Hicri 1142-1159) yıllarına tarihlenen mevcut 20 adet Ankara şer‘iyye sicilinde yer alan şehir halkına ait toplam 1.108 tereke kaydı esas alınarak hazırlanmıştır. Çalışmada öncelikle, Ankara özelinde tereke kayıtlarının sunduğu verilerin içeriği açıklanmıştır. Ardından söz konusu dönemde Ankara'da, muhallefat sahiplerinin cinsiyetlerine ve dinî aidiyetlerine göre dağılımı ele alınmıştır. Son olarak bu kişilerin mal varlıkları tespit edilmiş ve yıllar bazında servet ortalamaları hesaplanarak çalışmaya konu olan süreç içerisindeki servet değişimleri incelenmiştir. Elde edilen veriler neticesinde, Ankara halkının mal varlıklarındaki değişimlerin muhtemel sebepleri analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Şer'iyye Sicili, Tereke, Ankara, Servet Dağılımı, Mal Varlığı
Etik Beyan
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz
ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun
davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak
gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir
değişiklik yapmadığımı, çalışmanın derginin tüm şartlarını
ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim.
Teşekkür
Doktora tez danışmanım ve bu çalışmada da fikirleri ve yönlendirmeleri ile destek olan hocam sayın Prof. Dr. Ahmet Güneş'e ve sayın Prof. Dr. Mustafa Alkan'a teşekkür ederim.
Kaynakça
- Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
- MŞH. Ankara Şer‘iyye Sicilleri, Defter No: 591; 592; 593; 594; 595; 596; 597; 598; 599; 600; 601; 602; 603; 604; 605; 606; 607; 608; 609; 610; 611.
- Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyûn Sicillatı Mühimme Defterleri (A.DVNS.MHM.d), 139/105.
- Artaç, Berna Yıldırım: 18. ve 19. Yüzyıl Osmanlı Halkları Kadın Giyim Kuşamının Kültürel Etkileşim Bağlamında Analizi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2018.
- Barkan, Ömer Lütfi: “Edirne Askerî Kassamı'na ait Tereke Defterleri (1545-1659)”, Belgeler, Cilt: 3, Sayı:5-6, 1975, 1-479.
- Barkan, Ömer Lütfi: “Osmanlı İmparatorluğu'nda Esnaf Cemiyetleri”, İktisat Fakültesi Mecmuası, 41, (1985), 39-46.
- Berki, Şakir: “Kur’an'da Miras Hukuku”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 38/1, (1881), 107-132.
- Bilge, Sadık Müfit: “Osmanlı İstanbul'unda Tekneci Esnafı”, V. Uluslararası Ahilik Sempozyumu Bildirisi (3-4 Ekim 2019), 567-582.
- Bilgin, Arif ve Fatih Bozkurt: “Bir Malî Gelir Kaynağı Olarak Vârissiz Ölenlerin Terekeleri ve Beytülmâl Mukataaları”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (20) (2010/2), 1-31.
- Bozkurt, Fatih: “Osmanlı Dönemi Tereke Defterleri ve Tereke Çalışmaları”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 11/22, (2013), 193-229.
