1603-1618 Osmanlı-Safevi Savaşı Sırasında Serhadde Teyakkuz: Erzurum

Interest in the serhad of the Ottoman Empire has increased considerably in recent years. However, the overwhelming majority of this interest has centered on the western frontier region of the state. The eastern side, especially the Safavid borderlands, has been largely ignored. The defense strategy of the eastern frontier, the functions of the fortresses and cities in the frontier in this defense strategy, their logistical importance, and the information on the personnel and ammunition in the frontier have generally been the subject of very few studies. Our aim is to contribute to these few studies with a new discourse. In this context, this study aims to outline the defense strategy of the eastern frontier through Erzurum, which ensured the security of north-eastern part of Anatolia, during a period of warfare when lands changed hands very rapidly (1603-1618). The study primarily concentrates on the strategic function of Erzurum, the fortification of the Erzurum Fortress, and the numbers of troops and military supplies stationed there. The research is grounded in archival documents, particularly the mühimme (imperial council registers), masraf (expense), and mevacib (salary) registers. Additional sources include other registers, miscellaneous archival records, chronicles, and secondary sources.

Osmanlı Devleti’nin serhad bölge ve kaleleriyle ilgili yayınlar son yıllarda hayli artmıştır. Ancak bu ilginin ezici çoğunluğu devletin batı hudut bölgesinde toplanmıştır. Doğu tarafı, özellikle Safevi sınır boyları bir ölçüde göz ardı edilmiştir. Doğu sınırındaki savunma stratejisi, serhaddeki kale ve şehirlerin bu savunma stratejisindeki fonksiyonları, lojistik anlamdaki önemleri ve kalelerde bulunan nefer-mühimmat bilgileri genel itibarıyla batı tarafına nispetle daha az çalışmanın konusunu şekillendirmiştir. Amacımız görece az sayıdaki bu çalışmalara yeni bir söylemle katkıda bulunmaktır. Bu bağlamda elinizdeki çalışma; Anadolu’nun özellikle kuzey-doğu tarafının emniyetini sağlayan Erzurum üzerinden, toprakların çok hızlı el değiştirdiği bir savaş döneminde (1603-1618), doğu serhaddinin savunma stratejisinin ana hattını çizmeyi amaçlar. Savunma stratejisinde Erzurum’un fonksiyonu, Erzurum Kalesi’nin tahkimatı, nefer ve mühimmat sayısı çalışmanın ana gövdesini oluşturur. Mühimme, masraf ve mevacib defterlerinin merkezde olduğu arşiv belgeleri çalışmanın temel kaynaklarıdır. Başka birtakım defterlere ve müteferrik kayıtlara, kronikler ve ikincil kaynaklara da başvurulmuştur.