Osmanlı Saray Mirasının Cumhuriyet Devrindeki Seyri ve Müstakil Bir Kültürel Miras Kurumu Olarak Millî Saraylar
Öz
Osmanlı Devleti'nin hâkimiyeti boyunca hem devlet yönetimi hem hanedanın yaşam alanı olarak kullandığı önemli tarihî miras yapılarımızdan olan sarayların, hilafetin ilgası ve Osmanlı Devleti'nin tarih sahnesinden çekilmesiyle birlikte yeni fonksiyonlarının belirlenme süreci başlamıştır. Bu süreçte saraylar, farklı yapıların bünyesine devredilmiş ve bunun sonucunda dağınık ve parçalı bir hâl almıştır. Hilafetin ilgasını takiben 1925 yılında Millî Saraylar Müdürlüğü kurulmuş ve yüzyıllık bir serüven bu şekilde başlamıştır. Bu çalışmada, günümüzde Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bulunan Millî Saraylar Başkanlığının önemli bir tarihî miras olan saray‑müzeleri tek bir kültürel miras kurumu çatısı altında bir araya getirmesi ve bu süreçte geçirmiş olduğu dönüşümle birlikte müstakil bir kültürel miras kurumu hâline gelmesi incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Milli Saraylar Başkanlığı, kültürel miras, saray müze, Osmanlı saray mirası
Kaynakça
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) İrade, Mâbeyn‑i Hümayun (İ.MBH.) Mâbeyn‑i Hümayun (MB.)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA) Başbakanlık Özel Kalem Müdürlüğü (BCA, 30.1.0.0) Başbakanlık Kararlar Daire Başkanlığı (BCA, 30.18.1.1) Başbakanlık Kararlar Daire Başkanlığı (BCA, 30.18.1.2) Muamelat Genel Müdürlüğü (BCA, 30.10.0.0) Millî Saraylar Evrakı (BCA, CMH, 005.11.10.10) Millî Eğitim Bakanlığı Genel (BCA, 180.9.0.0)
- T.C. Millî Saraylar Başkanlığı Hazîne‑i Hâssa Arşivi (MSHHA.) Millî Saraylar Hazine‑i Hassa Arşivi Evrak II (MSHHA. E.II) Millî Saraylar Hazine‑i Hassa Arşivi Cumhuriyet Evrakı (MSHHA.CMH)
- T.C. Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı Arşivi (Dolmabahçe Sarayı) 1979‑1980‑1981‑1982 Ziyaretçi Günlüğü, 1982. Erzurum Mebusu Tahsin imzalı, Tokatlıyan antetli, 1 Kânûnısânî 1929 tarihli, Suriyeli Abdülkerim Sıbâî ve ailesinin Dolmabahçe Sarayı'nı ziyareti talebiyle ilgili yazı. Millî Saraylar Daire Başkanlığı Saray Köşk ve Kasırlar Hakkında Genel Bilgi Dosyası, tarihsiz.
- Österreichische Nationalbibliotek (ÖNB) Avusturya İmparatoru Karl ile İmparatoriçe Zita'nın Topkapı Sarayı'nı ziyaretleri [fotoğraf], Gebrüder Schuhmann, 20.05.1918, ÖNB Görüntü Arşivi, Env.212393 C, http://data.onb.ac.at/rec/ baa18304512 [Erişim tarihi18.08.2025]
- Süreli Yayınlar İstanbul Vilâyet Gazetesi Vakit Vatan
- 11.XII.1951 tarihli Bolu Milletvekili İhsan Gülez ve Eskişehir Milletvekili Abidin Potuoğlu'nun Bütçe Komisyonu Başkanlığına sundukları Rapor [Erişim tarihi: 05.08.2025]
- 1933 Mali senesi muvazene‑i umumiye kanunu layihası ve Bütçe Encümeni mazbatası, Ankara; T.B.M.M. Matbaası;1933.https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc012/kanuntbmmc012/kanuntbmmc01202211.pdf [Erişim tarihi: 03.01.2025]
- 2919 Sayılı 13.10.1983 Tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreterliği Teşkilat Kanunu, (Resmî Gazete ile yayımı: 18.10.1983, Sayı:18195) https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc066/kanunmgkc066/kanunmgkc06602919.pdf [Erişim tarihi: 06.12.2024]
- Büyük Millet Meclisi ve bağlanıkları ile Millî saraylar, kasırlar ve köşklerdeki eşya hakkında Meclis Hesaplarını İnceleme Komisyonu raporu (5/37), T.B.M.M. Tutanak Dergisi, Dönem IX, toplantı 2, cilt 11 (17.XII.1951 Pazartesi, On Sekizinci Birleşim) Ankara, 1951. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d09/c011/tbmm09011018.pdf (Erişim tarihi: 24 Aralık 2024)
