Balkan Savaşları Ardında Kalanlar: Balkan Savaşları Sonrasında Osmanlı-Bulgar İlişkilerinde Türk Asker Esirleri

Bu çalışma, Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında 29 Eylül 1913 tarihinde imzalanan İstanbul Antlaşması'nın 5. maddesi çerçevesinde, Balkan Savaşları sonrasında Bulgaristan'da tutulan Osmanlı savaş esirlerinin durumunu incelemektedir. Söz konusu madde, iki devlet arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden tesisini amaçlayan esir mübadelesinin hukuki ve idari esaslarını belirlemiş olmakla birlikte, arşiv belgeleri bu düzenlemenin uygulamada ciddi sorunlarla karşılaştığını göstermektedir. Başta Filibe, Eski Zağra ve Kazanlık olmak üzere çeşitli merkezlerden gönderilen sefaret ve askerî raporlar, esirlerin barınma ve iaşe koşullarındaki yetersizliklerin esaret sürecini belirleyen temel unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yapısal eksiklikler, kısa sürede salgın hastalıkların yayılmasına ve yüksek ölüm oranlarına yol açmış; sağlık hizmetlerindeki yetersizlikler ise krizin derinleşmesine neden olmuştur. Dr. Abdülhafiz Bey ve Ahmed Necmi Bey tarafından kaleme alınan raporlar, savaş sonrası dönemde esirlerin karşı karşıya kaldığı sağlık sorunlarını ve tedavi imkânlarının sınırlılığını somut verilerle belgelemektedir. Bunun yanı sıra, arşiv kayıtları esirlerin zorla çalıştırma, fiziksel şiddet ve keyfî infaz gibi uygulamalara maruz bırakıldığını ve bu durumun İstanbul Antlaşması hükümleriyle ve uluslararası savaş hukuku ilkeleriyle açıkça çeliştiğini göstermektedir. Antlaşmada öngörülen mübadele sürecinin gecikmesi, söz konusu ihlallerin süreklilik kazanmasına yol açmış ve binlerce Osmanlı esirinin yetersiz yaşam koşulları altında hayatını kaybetmesiyle sonuçlanmıştır. Bu çalışma, söz konusu belgeler ışığında Osmanlı‑Bulgar ilişkilerinin çoğu zaman göz ardı edilen insani boyutunu ve savaş sonrası diplomatik sorumluluk anlayışındaki kırılmaları değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

This study examines the condition of Ottoman prisoners of war held in Bulgaria in the aftermath of the Balkan Wars within the framework of Article Five of the Treaty of Istanbul signed between the Ottoman Empire and the Kingdom of Bulgaria on 29 September 1913. While this article aimed to regulate the legal and administrative basis of the mutual exchange of prisoners and to facilitate the restoration of diplomatic relations between the two states, archival evidence indicates that its implementation encountered serious difficulties in practice. Consular and military reports sent from various centers, particularly Filibe (Plovdiv), Eski Zağra (Stara Zagora), and Kazanlık, reveal that inadequate accommodation and food supply constituted the primary structural problems shaping the conditions of captivity. These deficiencies significantly weakened the physical resilience of prisoners and led to the rapid spread of epidemic diseases, resulting in high mortality rates. Medical reports prepared by Dr. Abdülhafiz Bey and Ahmed Necmi Bey provide concrete evidence of the health conditions of the prisoners and the severe limitations of medical care in the postwar period. In addition to these structural and health‑related issues, archival records demonstrate that Ottoman prisoners were subjected to forced labor, physical violence, and arbitrary executions, practices that clearly contradicted the provisions of the Treaty of Istanbul and the principles of international law of war. The delay in the implementation of the prisoner exchange process allowed these violations to persist, ultimately leading to the deaths of thousands of Ottoman prisoners under inadequate living conditions. Based on these documents, this study aims to analyze the often‑overlooked humanitarian dimension of Ottoman–Bulgarian relations and to assess the fractures in postwar diplomatic responsibility.