İran Dışişleri Bakanlığı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk Dönemi Türkiyesi'nde Harf ve Dil Devrimi (1925-1938)

Hasan Hazrati; Farideh Soleiman

EN TR

Abstract

There have been different dimensions of the historical relations between Iran, Ottoman, and the new Turkey which have had relatively extensive impacts on the two countries relations in different periods of time. These two-way relations have continued till the present time, and the Mustafa Kemal Ataturk’s reforms during the presidential era can be counted as one. This research tries to study the way the modernist activities of Ataturk, specifically his alphabetical reforms, have been reflected by the Iranian diplomats in Turkey, through analyzing the sources and archived documents. To answer the research question, all the archived documents of the Ministry of Foreign Affairs of Iran’s Diplomatic Archives were identified and studied, and finally the researcher came to this conclusion that the alphabetical reforms of Ataturk have had different impacts on the Iranian diplomats in Turkey. The diplomats had different points of views about the reforms which had been shaped under the influence of their intellectual orientations, their social-political situations, and the historical condition of the time.

Keywords

Mustafa Kemal Ataturk , Reza Shah Pahlavi , Turkish Alphabetical Reforms , Iran Diplomatic Archived Documents , Iranian Diplomats.

İran Dışişleri Bakanlığı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk Dönemi Türkiyesi'nde Harf ve Dil Devrimi (1925-1938)

Öz

İran'ın, Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti ile olan tarihî ilişkileri geçmişten günümüze farklı boyutlara sahip olmuş ve farklı dönemlerde her iki ülkenin de ikili ilişkileri üzerinde nispeten geniş bir etki yaratmıştır. Çağdaş dönemde de bu ikili ilişkiler aynı şekilde devam etmiştir. Bu çalışmada, arşiv belgeleri ile kapsamlı ve standartlara uygun bir araştırma sunmak hedeflenmektedir Araştırma, İran Dışişleri Bakanlığının arşiv belgeleri ışığında açıklayıcı-analitik bir yaklaşımla Rıza Şah Pehlevi (1925-1941) dönemi ve Mustafa Kemal Atatürk (1923-1938) devrimlerinin yapıldığı dönem aralığı (1304-1320 Hicri Şemsi\ 1925-1938 Miladi) esas alınarak incelenmiştir. Çalışma, Atatürk Devrimleri içinde önemli bir yere sahip olan harf ve dil devriminin Türkiye'de yaşayan İranlı devlet adamlarının perspektifine nasıl yansıdığını açıklamayı amaçlamaktadır. Konunun aydınlatılması için İran Dışişleri Bakanlığı Arşivindeki ilgili belgeler tespit edilip incelenmiştir. Çalışmanın sonuçları, yapılan yeniliklerin Türkiye'de yaşayan İranlı devlet adamlarının düşüncelerine farklı şekillerde yansıdığını göstermektedir. Diplomatların kendi entelektüel eğilimleri ve sosyo-politik konumları ile dönemin tarihsel koşulları göz önüne alındığında onlar Mustafa Kemal Atatürk'ün yenilik çalışmaları karşısında çeşitli görüşler dile getirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Mustafa Kemal Atatürk, , Rıza Şah Pehlevi, , Türk Harf ve Dil Devrimi, , İran Diplomatik Arşiv Belgeleri , İranlı devlet adamları

Kaynakça

İran Dışişleri Bakanlığı Arşivi, SH1311_k9_p12, 168, 3-4., SH1313_k64_p48, 382-383-384-385., SH1313_k64_p48, 276-277., SH1318_k12_p8, 2-75., SH1311_k35_p63, 33-15., SH1319_k26_p112, 1., SH1308_k16_p26, 374, 28-29., SH1309_k9_p12, 1- 68.123- 68.124- 68.125.
SH1313_k12_p8, 270-271-272-273-274-275., SH1313_k64_p48, 55., SH1308_k16_p26, 374-8.SH1318_k26_p100, 2.SH1313_k64_p48, 11. SH1317_k63_p21, 3.SH1307_k17_p10, 29.SH1309_k9_p12, 296-2-1.SH1311_k35_p63, 33-9SH1311_k35_p63, 33-6.SH1313_k12_p8, 369-370. SH1313_k64_p48, 104-105.SH1313_k64_p48, 147.
Ahundof, Mirza Fethali: Elifba-i Cedid ve Mektubat, haz. Hamid Mohammedzade, Tebriz: İhya, 1357.
Delberi Pur, Askar: Ceryanşenasi-i Tehavvolat Revendha ve Ceryanha-i Fikri-Ferhengi, Ankara: Rayzeni-i Ferhengi-i Cumhuri-i İslami-i İran Der Torkiye, 1389.
Eroğlu, Ferhat: Yunus Nadi-Hayatı ve Eserleri (1879-1924), (Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
Hazrati Hassan v.dğr.: Costarhayi Der Bab-i Tarih-i Osmani ve Torkiye-i Cedid, Kum: Lugus, 1397.
İğdemir Uluğ v.dğr.: Atatork, çev. Hamid Notki, Tahran: Müessese-i Ferhengi-i Menteke-i, 1348
Lewis, Bernard: Zohur-i Torkiye-i Novin, çev. Mohsin Ali Sobhani, Tahran: Motercim, 1372.
Mango, Andrew, Atatork, çev. Huşmend-i Dihkan, Tahran: Peyam-i İmruz, 1394.
Paşazade, Golam Ali: “Endişe-i Tehevvol Der Hatt-i Cehan-i İslam ( İran, Kefkas ve Osmani Der Kern-i nuzdehom)”, Pejuhişname-i Tarih-i İslam, sal dovom, şomare pencom, behar 1392.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kütüphane ve Bilgi Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hasan Hazrati ^*
0000-0001-7850-2981
Iran

Farideh Soleiman Bu kişi benim
0000-0002-3974-407X
Iran

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

9 Eylül 2020

Kabul Tarihi

26 Ekim 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA86AX22TP

Chicago

Hazrati, Hasan, ve Farideh Soleiman. 2020. “İran Dışişleri Bakanlığı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk Dönemi Türkiyesi’nde Harf ve Dil Devrimi (1925-1938)”. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi 2 (2): 141-59. https://izlik.org/JA86AX22TP.

Bu eser Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Abstract

Keywords

İran Dışişleri Bakanlığı Arşiv Belgelerine Göre Atatürk Dönemi Türkiyesi'nde Harf ve Dil Devrimi (1925-1938)

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

IZ

Kaynak Göster