ÖĞRETMENLERİN ÜSTÜN YETENEKLİ ÇOCUKLAR HAKKINDAKİ ALGILARI

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 1 - 16, 23.01.2026

İzzet Karaca , Ahmet Gültekin , Nahide Karaca , Samet Akansu

Öz

Bu çalışmada öğretmenlerin üstün yetenekli öğrenciler ile ilgili algıları belirlenmeye çalışılmıştır. Üstün yetenekli bireylere yönelik tespit, rehberlik ve eğitim-öğretim süreçlerinin etkinliğinin artırılabilmesi, öğretmenlerin bu bireyler hakkındaki bilgi düzeyleri ile tutumlarının belirlenmesine ve bu doğrultuda yapılandırılmış mesleki gelişim programlarının uygulanmasına bağlıdır. Bu bağlamda, söz konusu araştırma, öğretmenlerin üstün yetenekli bireyler konusundaki bilgi ve düşünce düzeylerini ortaya koymak amacıyla nicel araştırma desenlerinden biri olan kesitsel tarama modeli çerçevesinde yapılandırılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını Sinop ili, Boyabat ilçesinde görev yapan 109 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, katılımcıların demografik özelliklerini belirlemeye yönelik kişisel bilgi formu yer almaktadır. İkinci bölümde ise, öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilere ilişkin algılarını ölçmeyi amaçlayan bir ölçek bulunmaktadır. Söz konusu ölçek, beş alt boyuttan ve toplam 34 maddeden oluşmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre; öğretmenlerin üstün yetenekli öğrencilere yönelik algı düzeyleri ortalamalarının 4.13 olduğu görülmüştür. Ortalama puanlar, katılımcıların ilgili değişkene yönelik olumlu bir tutuma sahip olduklarını göstermektedir. Bu düzeyin; cinsiyet, eğitim düzeyi, görev yapılan kademe, mesleki kıdem, üstün yetenekli öğrenciler ile ilgili eğitim alma, üstün yetenekli öğrencilere yönelik ayrı bir eğitim programı hazırlanmasını önerme ve üstün yetenekli öğrenciler ile ilgili kaynaklara nereden ulaştıkları, değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçların, geliştirilecek eğitim politikaları ve mesleki gelişim faaliyetlerine ampirik bir temel sağlaması bakımından önemli olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bireysel farklılık , öğretmen algıları , özel yetenek

Kaynakça

• Aydın, S., & Şentürk, Ş. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin özel yetenekli çocuklara yönelik algıları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(2), 413-431.
• Bapoğlu Dümenci, S. S. (2024). Üstün zekalıların/yeteneklilerin tanılanması konusunda neler biliyoruz? Bibliyometrik analiz. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(1), 202-212.
• Demirok, M. S. (2012). Öğretmeni yönetici, denetmen ve velilerin üstün yetenekli öğrencilere yönelik, algı, görüş ve eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yakın Doğu Üniversitesi.
• Demirok, M., & Özcan, D. (2016). The scale of teacher perception of gifted students: A validity and reliability study. Croatian Journal of Education: Hrvatski časopis za odgoj i obrazovanje, 18(3), 817-836.
• Dinarlı, J. (2016). Özel eğitim öğretmenlerin üstün zekâlı öğrencilere yönelik algı ve görüşlerinin belirlenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yakındoğu Üniversitesi.
• Güneş, A. (2015). Sınıf öğretmenlerinin üstün yetenekliler eğitimine ilişkin tutum ve özyeterliklerinin incelenmesi. Üstün yeteneklilar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, 2(1), 12-16. https://doi.org/10.18200/jgedc.2015111169.
• Kaplan, S., & Hertzog, N. B. (2016). Pedagogy for early childhood gifted education. Gifted Child Today, 39(3), 134-139.
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi, 20. Baskı. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kettler, T., Oveross, M. E., & Bishop, J. C. (2017). Gifted education in preschool: Perceived barriers and benefits of program development. Journal of Research in Childhood Education, 31(3), 342-359.
• Kirişçi, N., & Demirel Dingeç, Ş. (2024). Erken çocukluk döneminde özel yeteneğin tanılanmasına ilişkin eleştirel değerlendirme. Journal of National Education/Millî Eğitim Dergisi, 53(241), 613-634.
• Kuloğlu, E., & Temel Enginli, A. (2025). Yetenek yönetimi uygulamalarının çalışan motivasyonuna etkisi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi (18), 257-284.
• Kunt, K. (2012). Fen ve teknoloji öğretmenlerinin üstün yeteneklilik ve üstün yeteneklilerin eğitimi ile ilgili görüşlerinin incelenmesi (Tez no 345335). [Yüksek lisans tezi, Bülent Ecevit Üniversitesi Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Mönks, F. J. (1992). Development of gifted children: The issue of identification and programming. Talent for the future. 191-202.
• Oruç, Ş., Çağır, S. & Ateş, H. (2020). Özel yetenekli çocukların eğitimsel beklentileri. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(2), 302–319.
• Özata, H. B. (2022). Üstün yetenekli öğrencilerin eğitimine yönelik sınıf öğretmenlerinin algı, özyeterlik ve görüşlerinin incelenmesi (Tez no 764544). [Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Özata, H. B., Taşdemir, A., & Akdal, D. (2024). Bir yordayıcı olarak üstün yeteneklilerin eğitimine ilişkin algının özyeterlik üzerine etkisi: sınıf öğretmenlerinden kanıtlar. Temel Eğitim, (21), 6-17.
• Özcan, D. & Gülkaya, Ş. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin üstün yetenekli çocuklara yönelik algı ve eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi. Kastamonu Education Journal, 27(5), 2355-2368.
• Özdemir, M. B. (2023). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilkokul öğretmenlerinin özel yetenekli öğrencilerle ilgili algıları. Kıbrıs Araştırmaları Dergisi, 23(48), 1-16.
• Özdemir, E. (2014). Tarama Yöntemi. In, Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Metin M. (Ed). (pp. 77-97). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Parıldar, E. (2021). Üstün yeteneklilerin fen bilimleri öğretmenlerinin üstün yetenekli çocuklar ve eğitimlerine yönelik algıları (Tez no 665035). [Yüksek lisans tezi, Amasya Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Pfeiffer, S. I. (2015). Essesntial of gifted assessment. New Jersey: John Wiley & Sons. Renzulli, J. S. (2009). The multiple menu model for developing differentiated curriculum for the gifted and talented. Gifted Child Quarterly, 32(3), 298-309.
• Sarar, M. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin üstün yetenekliler eğitimine ilişkin öz yeterlik düzeyleri ile üstün yeteneklilerin eğitimine yönelik algı ve bilgisi arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez no 513004). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Sarıay, S. A. (2019). Özel yetenekli öğrencilerin eğitiminde bilim ve sanat merkezlerinin rolü: Öğretmen ve veli görüşleri (Tez no 563427). [Yüksek Lisans Tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/ UlusalTezMerkezi/
• Scherer, K. R., & Tannenbaum, P. H. (1986). Emotional experiences in everyday life: A survey approach. Motivation and emotion, 10, 295-314.
• Seyhan, B. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin üstün yetenekli çocuklara ilişkin algıları ve kavram yanılgıları ile okul öncesi öğretmenlerinin üstün yeteneklilik ve eğitimine yönelik tutumlarını incelemek (Tez no 429493). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Sönmez, D. (2017). İlkokul öğretmenlerinin üstün yetenekli öğrencilere ve eğitimlerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi (Silifke ilçesi örneği). Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 65-79.
• Sternberg, R. J., & Zhang, L. F. (1995). What do we mean by giftedness? A pentagonal implicit theory. Gifted Child Quarterly, 39(2), 88-94.
• Şişman, Y. (2018). Matematik öğretmenlerinin üstün yetenekliler eğitimine ilişkin tutum ve özyeterliklerinin incelenmesi (Tez no 523804). [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, Türkiye].Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Tavşancıl, E. (2006). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayıncılık.
• Tortop, H. S. & Kunt, K. (2013). İlköğretim öğretmenlerinin üstün yeteneklilerin eğitimine ilişkin tutumlarının incelenmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 5(2), 441- 451.
• Treffinger, D. J., & Renzulli, J. S. (1986). Giftedness as potential for creative productivity: Transcending IQ scores. Roeper Review, 8(3), 150-154.
• Van Tassel-Baska, J., & Brown, E. F. (2007). Toward best practice: An analysis of the efficacy of curriculum models in gifted education. Gifted Child Quarterly, 51(4), 342-358. https://doi.org/10.1177/0016986207306323. Winner, E. (1996). Gifted children (Vol. 1). Basic Books.
• Yıldız, A. (2020). Sınıf öğretmenlerinin üstün yetenekli öğrencilerin eğitimine yönelik tutum, öz-yeterlik ve eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi. Turkish Studies-Educational Sciences, 15(1), 417-430.
• Yılmaz, D. (2015). Üstün yetenekliler için psikolojik danışma ve rehberlik uygulamaları: Gereksinimler, sorunlar ve müdahaleler. Nobel Yayıncılık.