The Relationship Between Spiritual Well-Being and Comfort in Hemodialysis Patients/Hemodiyaliz Hastalarında Spiritüel İyi Oluş ile Konfor Arasındaki İlişki

Öz

Aim: This study was conducted to examine the relationship between spiritual well-being and comfort levels in patients undergoing hemodialysis.

Materials and Method: Designed as a descriptive, cross-sectional, and correlational study, it was carried out between December 2024 and January 2025 with 251 hemodialysis patients in Istanbul. Data were collected through face-to-face interviews using the “Personal Information Form,” “Modified Charlson Comorbidity Index,” “Spiritual Well-Being Scale,” and the “Hemodialysis Comfort Scale-II.”

Results: The mean score of the Spiritual Well-Being Scale was 30.36±12.15, with sub-dimension scores as follows: Meaning 10.54±4.48, Peace 9.43±4.27, and Faith 9.91±3.62. The mean score of the Hemodialysis Comfort Scale-II was 93.8±13.79, with sub-dimension scores: Physical Ease 12.86±4.00, Physical Relief 17.08±3.14, Psycho-Spiritual Relief 28.83±7.89, Psycho-Spiritual Empowerment 16.95±3.77, Environmental Empowerment 4.45±2.40, and Socio-Cultural Relief 13.64±2.39. Regression analysis revealed that spiritual well-being (β=0.616, p<0.001) had a statistically significant positive effect on hemodialysis comfort levels. The independent variable included in the regression model accounted for approximately 38% of the total variance in comfort levels (p<0.01).

 Conclusion: It was determined that the patients’ spiritual well-being and comfort levels were moderate, and as spiritual well-being increased, so did their comfort levels. The findings suggest that enhancing spiritual well-being may support and improve the comfort of patients undergoing hemodialysis.

Anahtar Kelimeler

• Hemodialysis
• Nurse
• Comfort
• Spiritual Well-Being

Hemodiyaliz Hastalarında Spiritüel İyi Oluş ile Konfor Arasındaki İlişki/The Relationship Between Spiritual Well-Being and Comfort in Hemodialysis Patients

Öz

Amaç: Bu araştırma, hemodiyaliz uygulanan hastalarda spiritüel iyi oluş ile konfor düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla gerçekleştirildi.

Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı tipte olan bu araştırma, İstanbul'da Aralık 2024-Ocak 2025 tarihleri arasında 251 hemodiyaliz hastasıyla yapıldı. Araştırmanın verileri, ''Kişisel Bilgi Formu'', ''Modifiye Charlson Komorbidite İndeksi'', ''Spiritüel İyi Oluş Ölçeği' ve Hemodiyaliz Konfor Ölçeği-II” kullanılarak yüz yüze görüşme yoluyla toplandı.

Bulgular: Spiritüel İyi Oluş Ölçeği puan ortalaması 30,36±12,15 olup, alt boyutları olan Anlam 10,54±4,48, Barış 9,43±4,27 ve İnanç değeri 9,91±3,62 olarak bulundu. Hemodiyaliz Konfor Ölçeği-II puanı ortalaması ise; 93,8±13,79 olup alt boyutları sırasıyla; Fiziksel Ferahlama 12,86±4, Fiziksel Rahatlama 17,08±3,14, Psiko-Spiritüel Rahatlama 28,83±7,89, Psiko-Spiritüel Güçlenme 16,95±3,77, Çevresel Güçlenme 4,45±2,4 ve Sosyo-Kültürel Rahatlama 13,64±2,39 olarak bulundu. Regresyon analizine ait katsayılar incelendiğinde, spiritüel iyi oluş (β=0,616, p<0,001) değişkeninin hemodiyaliz konfor düzeyi üzerinde pozitif ve anlamlı etki gösterdiği anlaşılmaktadır. Regresyon modelinde yer alan bağımsız değişken, konfor düzeyine ilişkin toplam varyansın yaklaşık %38’ini açıklamaktadır (p<0,01).

Sonuç: Hastaların spiritüel iyi oluş ve konfor düzeylerinin orta düzeyde olduğu bulundu. Spiritüel iyilik hali arttıkça konfor düzeyi de artmaktadır. Bulgular spiritüel iyi oluşun artırılmasının hastaların konforunu destekleyebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hemodiyaliz
• Hemşire
• Konfor
• Spiritüel İyi Oluş

Kaynakça

1. 1. Danial K, Mushtaq N, Alam E, Mushtaq M, Tariq S. Depression, anxiety and stress in patients undergoing hemodialysis: assessment of contributing factors. Nat J Health Sci [Internet]. 2024[cited 2025 Aug 10];9(2): 98-103. Available from: https://ojs.njhsciences.com/index.php/njhs/article/view/577
2. 2. Ateş K, Seyahi N, Koçyiğit İ. Türkiye’de nefroloji, diyaliz ve transplantasyon registry 2023. Türk Nefroloji Derneği Yayınları [Internet]. 2024[cited 2025 Mar 03]:p.1-51. Available from: https://avesis.ankara.edu.tr/yayin/77666835-2fb2-44b7-bb1c-d4d62c2fbdec/turkiyede-nefroloji-diyaliz-ve-transplantasyon- registry-2023
3. 3. Alemdar H, Pakyüz SÇ. Hemodiyaliz hastalarında öz bakım gücünün yaşam kalitesine etkisinin incelenmesi. NefroHemDergi [Internet]. 2015[cited 2025 Aug 10];10(2): 19-30. Available from: https://dergipark.org.tr/en/pub/hemsire/issue/28578/304864
4. 4. Fradelos EC. Spiritual well-being and associated factors in end-stage renal disease. Sci World J. 2021:2021:6636854. https://doi.org/10.1155/2021/6636854
5. 5. Loureiro ACT, de Rezende Coelho MC, Coutinho FB, Borges LH, Lucchetti. The influence of spirituality and religiousness on suicide risk and mental health of patients undergoing hemodialysis. Compr psychiatry. 2018;80:39-45. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2017.08.004
6. 6. Musa AS, Pevalin DJ, Al Khalaileh MA. Spiritual well-being, depression, and stress among hemodialysis patients in Jordan. J Holist Nurs. 2018;36(4):354-65. https://doi.org/10.1177/0898010117736686
7. 7. Darvishi A, Otaghi M, Mami S. The effectiveness of spiritual therapy on spiritual well-being, self-esteem and self-efficacy in patients on hemodialysis. J Relig Health. 2020;59(1):277-88. https://doi.org/10.1007/s10943-018-00750-1
8. 8. Puchalski CM, Vitillo R, Hull SK, Reller N. Improving the spiritual dimension of whole person care: reaching national and international consensus. J Palliat Med. 2014;17(6):642-56. https://doi.org/10.1089/jpm.2014.9427

9. 9. Koenig HG. Religion and mental health: research and clinical applications. London: Elsevier Academic Press; 2018.
10. 10. Ölmez N, Karadağ E. Ayaktan kemoterapi alan kanserli hastaların spiritüel iyilik hali ve psikolojik dayanıklılık düzeyi arasındaki ilişki. Sakarya Tıp Derg. 2022;12(3):390-402. https://doi.org/10.31832/smj.1075527
11. 11. Has E, Bahçecik AN. Hemodiyaliz uygulanan hastalarda öz bakım gücü ve spiritüel bakım gereksinimlerinin değerlendirilmesi. NefHemDergi. 2024;19(2):53–62. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2024.82
12. 12. Durmuş M, Ekinci M. The effect of spiritual care on anxiety and depression level in patients receiving hemodialysis treatment: a randomized controlled trial. J Relig Health. 2022;61(3):2041-55. https://doi.org/10.1007/s10943-021-01386-4
13. 13. Bahadır-Yılmaz E, Şahin M, Yüksel A. Spiritual well-being and psychological well-being among hemodialysis patients in Turkey: a descriptive and correlational study. J Relig Health. 2023; 62(6):4347-62. https://doi.org/10.1007/s10943-022-01719-x
14. 14. Gülay T, Eler ÇÖ, Ökdem Ş, Çıtak EA. Hemodiyaliz hastalarında konfor düzeyinin incelenmesi. Hacettepe Univ Hemşire Fak Derg. 2020; 7(2):122-29. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.763155
15. 15. Demir CA, Özer Z. Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda semptom ve konfor ilişkisi. NefroHemDergi. 2022;17(1):10-27. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2022.49
16. 16. Güner SH, Köksal ZP, Durmuş Ş, Nural N. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların konfor düzeyi ve etkileyen faktörler: tanımlayıcı ve kesitsel çalışma. Göbeklitepe Med Sci J [Internet]. 2024[cited 2025 Aug 16];7(16): 57-66. Available from: https://www.gobeklitepejournal.com/index.php/pub/article/view/258
17. 17. Santos RCD, Melo GAA, Silva RA, Silva FLBD, Viana Júnior AB, Caetano JÁ. Relationship between the comfort level of chronic renal patients and sociodemographic and clinical variables. Rev Bras Enferm. 2020;73(5):1-7. https://doi.org/10.1590/0034- 7167-2020-0085
18. 18. Kolcaba KY. A taxonomic structure for the concept comfort. Image J Nurs Sch. 1991;23(4):237-40. https://doi.org/ 10.1111/j.1547-5069.1991.tb00678.x
19. 19. Kolcaba K. Comfort theory and practice: a vision for holistic health care and research. New York: Springer Publishing Company; 2003.
20. 20. Yanmış S, Molllaoğlu M. Comfort level of patients undergoing hemodialysis and associated factors in Turkey: a cross-sectional study. Niger J Clin Pract. 2024;27(6):779-84. https://doi.org/ 10.4103/njcp.njcp_890_23.
21. 21. Kesik G, Ozdemir L, Yıldırım T, Jabrayilov J, Çeliksöz G. Effects of warm or cold compresses applied to the legs during hemodialysis on cramps, fatigue, and patient comfort: A placebo-controlled randomized trial. Hemodial Int. 2023;27(2):117–25. https://doi.org/10.1111/hdi.13070
22. 22. Orkun N, Yücel ŞÇ. Hemşirelik fakültesi öğrencilerinin rahatta (konforda) bozulma hemşirelik tanısını kullanma durumları. HSP. 2017;4(3):162-70. https://doi.org/10.17681/hsp.288841
23. 23. Tabiee S, Momeni A, Saadatjoo SA. The effects of comfort- based interventions (back massage and patient and family education) on the level of comfort among hemodialysis patients. Mod. Care J. 2017;14(3):1-6. https://doi.org/10.5812/modernc.64687
24. 24. Çınar F, Eti Aslan F. Spiritüalizm ve hemşirelik: yoğun bakım hastalarında spiritüel bakımın önemi. J Acad Res Nurs. 2017;3(1):37-42. https://doi.org/10.5222/jaren.2017.037
25. 25. Erişen M, Sivrikaya SK. Manevi bakım ve hemşirelik. GÜSBD [Internet]. 2017[cited 2025 Aug 10];6(3):184-90. Available from: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/386011
26. 26. Erol F. Spirituel bakımın hemşirelik sürecine yansıması. Journal of Innovative Healthcare Practices (JOINIHP)[Internet]. 2020[cited 2025 Aug 10];1(1):30-9. Available from: https://www.researchgate.net/profile/Funda Erol/
27. publication/349647138_Spirituel_Bakimin_Hemsirelik_Surecine_Yansimasi_Reflection_of_Spiritual_Care_in_Nursing_ Process/links/603a4467a6fdcc37a8562e11/Spirituel-Bakimin-Hemsirelik-Suerecine-Yansimasi-Reflection-of-Spiritual-Care-in-Nursing-Process.pdf.
28. 27. Dikmen RD. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların yaşadığı semptomların konfor düzeylerine etkisi [dissertation]. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2020.
29. 28. Has E. Hemodiyaliz uygulanan hastalarda öz-bakım gücü ve spiritüel bakım gereksinimlerinin değerlendirilmesi [dissertation]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2021.
30. 29. Alpay Y. Ayaktan kemoterapi uygulanan kanserli hastaların spiritüel iyilik hali, psikolojik dayanıklılık düzeyi ve yaşam kalitesinin incelenmesi [dissertation]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2024.
31. 30. Alpay Y. Ayaktan kemoterapi uygulanan kanserli hastaların spiritüel iyilik hali, psikolojik dayanıklılık düzeyi ve yaşam kalitesinin incelenmesi [dissertation]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2024.
32. 31. Düzel GV. Hemodiyaliz hastalarında akupressörün yorgunluk, yaşam kalitesi ve konfor üzerine etkisi: randomize kontrollü çalışma [dissertation]. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2024.
33. 32. Charlson M, Szatrowski TP, Peterson J, Gold J. Validation of a combined comorbidity index. J. Clin. Epidemiol. 1994;47(11):1245-51. https://doi.org/10.1016/0895-4356(94)90129-5
34. 33. Peterman A, Fitchett G, Brady LM, Hernandez L, Cella D. Measuring spiritual well-being in people with cancer: The functional assessment of chronic illness therapy–spiritual well-being scale. Ann Behav Med. 2002;24(1):49–58. https://doi.org/10.1207/S15324796ABM2401_06
35. 34. Aktürk Ü, Erci B, Araz M. Functional evaluation of treatment of chronic disease: validity and reliability of the Turkish version of the spiritual well-being scale. Palliat Support Care. 2017;15(6):684-92. doi: https://doi.org/ 10.1017/S1478951517000013
36. 35. Kosar SC, Cinar PS. A scale development study: hemodialysis comfort scale version II. J Res Nurs. 2022;27(5):449-64. https://doi.org/10.1177/17449871211041834
37. 36. Akça NK, Baykan S. Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda ağrı ve konfor düzeyi arasındaki ilişki/the relationship between pain and comfort in patiens receiving hemodialysis. NefroHemDergi. 2024;19(2):63-72. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2024.83
38. 37. Ok E, Işıl Ö. Kronik böbrek hastalarının ruhsal durumlarının değerlendirilmesi. J Psy Nurs. 2019;10(3):181-9. https://doi.org/10.14744/phd.2019.35119
39. 38. Ayık Ü, Karabulutlu EY. Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların hastalığı kabullenmesi ve dini baş etme tarzlarının incelenmesi. NefroHemDergi. 2020;15(2):45-67. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2020.17
40. 39. Kılıç AN. Hemodiyaliz hastalarında hastalığa uyum, konfor ve spiritüel iyilik arasındaki ilişki [dissertation]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2024.
41. 40. Bahar, A. Depression and spiritual well-being of hemodialysis patients: a sectional study. J Contemp Med. 2023;13(4):593-8. https://doi.org/10.16899/jcm.1269092
42. 41. Pilger C, Santos ROPD, Lentsck MH, Marques S, Kusumota L. Spiritual well-being and quality of life of older adults in hemodialysis. Rev Bras Enferm. 2017; 70(4):689-96. https://doi.org/10.1590/0034-7167-2017-0006
43. 42. Taheri-Kharameh Z. The relationship between spiritual well-being and stress coping strategies in hemodialysis patients. Health spiritual Med Ethics [Internet]. 2016[cited 2025 Aug 10]; 3 (4): 24-28. Available from: https://www.researchgate.net/profile/Zahra-Taheri-Kharameh/publication/305942749_Spiritual_well-being_and_religious_coping_strategies_among_ hemodialysis_patients/links/58774bdb08aebf17d3bb8538/Spiritual-well-being-and-religious-coping-strategies-among-hemodialysis-patients.pdf
44. 43. Çetin B. Hemodiyaliz tedavisi alan ve renal transplantasyon yapılan hastaların spiritüel iyi oluş düzeylerinin karşılaştırılması [dissertation]. SANKO Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2024.
45. 44. Büyükbakırcı D. Hemodiyaliz hastalarının uyku kaliteleri ve konfor düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi [dissertation]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2023.
46. 45. Şahin CK, Pakyüz SÇ. Hemodiyaliz tedavisi alan hastalarda konforun sağlanması. Turkiye Klinikleri J Intern Med Nurs-Special Topics [Internet]. 2021[cited 2025 Aug 10];7(2) 70-8. Available from: https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-hemodiyaliz-tedavisi-alan-hastalarda-konforun-saglanmasi-94104.html
47. 46. Kavala A, Tokatlıoğlu TŞ. Hemodiyaliz tedavisi uygulanan bireylerde anksiyete ve depresyonun yönetiminde nonfarmakolojik yöntemlerin rolü: Bir literatür derlemesi/ The role of non-pharmacologial methods in the management of anxiety and depression in individuals undergoing hemodialysis treatment: a literature review. NefroHemDergi. 2023;18(2):104-13. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2023.73
48. 47. Estridge KM, Morris DL, Kolcaba K, Winkelman C. Comfort and fluid retention in adult patients receiving hemodialysis. Nephrol Nurs J. [Internet]. 2018[cited 2025 Aug 10];45(1):25-60. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29470003/
49. 48. Turgay G, Eler ÇÖ, Ökdem Ş, Kaya S. Hemodiyaliz hastalarında progresif gevşeme egzersizinin konfor düzeyine etkisi. NefroHemDergi. 2020;15(1):16-22. https://doi.org/10.47565/ndthdt.2020.2
50. 49. Turan S. Hemodiyaliz hastalarında öz-bakım gücü ve konfor düzeyi arasındaki ilişki [dissertation]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2023.
51. 50. Dikmen R. D, Aslan H. The effects of the symptoms experienced by patients undergoing hemodialysis treatment on their comfort levels. J Clin Nephrol Ren Care. 2020;6(2):1-9. https://doi.org/10.23937/2572-3286/1510060
52. 51. Çalışkan T, Pakyüz SÇ. Hemodiyaliz tedavisi alan ve almayan üremik hastalarda kaşıntı konforu etkiler mi?NefroHemDergi [Internet]. 2019[cited 2025 Aug 10];14(3): 84-96. Available from: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/818874
53. 52. Bilgiç Ş, Pamuk Cebeci S. Relationship between stressors and comfort level in hemodialysis patients. Arch Health Sci Res. 2022;9(2):105-9. http://dx.doi.org/10.54614/archealthscires.2022.21146
54. 53. Bozoğlan S. İnmeli hastalarda spiritüel iyi oluş, konfor ilişkisi ve etkileyen faktörler [dissertation]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2022.
55. 54. Yılmaz E. Huzurevinde yaşayan yaşlılarda spiritüel iyi oluş, konfor ilişkisi ve etkileyen faktörler [dissertation]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
56. 55. Watania LN, Waluyo A, Masfuri. Cancer patients’ spiritual well-being and comfort levels: the impacts of church visitation. Enfermeria Clinica. 2021;31:86-9. https://doi.org/10.1016/j.enfcli.2020.09.005
57. 56. Yılmaz S, Ordu Y, Atalay F. Determination of comfort levels and spiritual care needs of gynecologic cancer patients with abdominal drains: a cross-sectional descriptive study in Turkey. J Relig Health. 2025;64(1):519-35. https://doi.org/10.1007/s10943-024-02139-9
58. 57. Aktürk U, Erci B. The effect of spiritual well-being scale level on general comfort in patients with two different chronic diseases (HF, COPD). Acta Sci Health Sci. 2025;47:66756. https://doi.org/10.4025/actascihealthsci.v47i1.66756
59. 58. Karatay S. Kanser tanısı almış çocukların ebeveynlerinde manevi iyi oluş, bakım yükü ve konfor ilişkisi ve etkileyen faktörler [dissertation]. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
60. 59. Pinto S, Fumincelli L, Mazzo A, Caldeira S, Martins JC. Comfort, well-being and quality of life: discussion of the differences and similarities among the concepts. Porto Biomed J. 2017;2(1):6-12. https://doi.org/10.1016/j.pbj.2016.11.003
61. 60. Arslan H, Konuk Şener D. Stigma, spiritüalite ve konfor kavramlarının Meleis’ in kavram geliştirme sürecine göre irdelenmesi. Maltepe Univ. Nurs Sci Art J. [Internet]. 2009[cited 2025 Aug 10];2(1):51-8. Available from: https://www.academia.edu/34063693/Stigma_Spirit%C3%BCalite_Ve_Konfor_Kavramlar%C4%B1n%C4% B1n_Meleis_in_Kavram_ Geli%C5%9Ftirme_S%C3%BCrecine_G%C3%B6re_%C4%B0rdelenmesi
62. 61. Tavares AP, Martins H, Pinto S, Caldeira S, Pontífice Sousa P, Rodgers B. Spiritual comfort, spiritual support, and spiritual care: a simultaneous concept analysis. Nurs Forum. 2022;57(6):1559-66. https://doi.org/0.1111/nuf.12845
63. 62. Zaman F, Ergin E. Determining the spiritual care and comfort needs of patients having undergone open-heart surgery: cross-sectional descriptive study in Turkey. J Relig Health. 2025;64(5):3897-918. https://doi.org/10.1007/s10943-024-02126-0