Hemodiyaliz Kateter Kullanımında Kılavuz Önerileri

Öz

Hemodiyaliz, son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda yaşamı sürdürmek için gerekli temel renal replasman tedavilerinden biridir. Tedavinin başarısı, uygun vasküler erişim yolunun seçimi ve etkin yönetimi ile doğrudan ilişkilidir. Vasküler erişim, hemodiyalizin yaşam çizgisi olarak kabul edilmekte olup, arteriyovenöz fistül ve greft kalıcı erişim yolları olarak öncelikli önerilirken, santral venöz kateterler acil durumlarda, geçici gereksinimlerde veya kalıcı girişim uygun değilse tercih edilmektedir. Bununla birlikte, santral venöz kateter kullanımının enfeksiyon, tromboz, tıkanıklık, bakteriyemi ve damar duvarı hasarı gibi komplikasyon oranlarının yüksek olması nedeniyle, uluslararası kılavuzlar kateter kullanımının azaltılmasını, arteriyovenöz fistül erişim oranlarının artırılmasını ve kronik kullanımın %10’un altında tutulmasını önermektedir. 2019 Kidney Disease Outcomes Quality Initiative güncellemesi ile “Önce Fistül” yaklaşımı, hastanın klinik, sosyal ve yaşam hedeflerini önceleyen “Son Dönem Böbrek Yetmezliği Yaşam Planı” modeline evrilmiştir. Bu yaklaşım, hastaya özgü tedavi planlamasının önemini vurgulamakta; erişim yolunun seçiminde damar yapısı, yaşam beklentisi, eşlik eden hastalıklar ve tedavi tercihlerini temel almaktadır. Santral venöz kateter bakımında asepsi-antisepsi uygulamaları, el hijyeni, düzenli pansuman, lümen yıkama, heparinle kilitleme tekniklerine uyum ve her seans öncesi komplikasyon değerlendirmesi kritik gerekliliklerdir. Hemşirelik bakımı santral venöz kateter yönetiminde belirleyici role sahip olup, hasta ve yakınlarının eğitimi enfeksiyon ve diğer komplikasyonların azaltılmasında tamamlayıcı etkidedir. Multidisipliner yaklaşımın güçlendirilmesi, erken sevk uygulamaları ve bakım protokollerine bağlılığın artırılması; hasta güvenliği, yaşam kalitesi ve sağkalım oranları üzerinde olumlu sonuçlar doğurmaktadır. Bu çalışma, güncel kılavuzlar (Kidney Disease Outcomes Quality Initiative ve Dünta Sağlık Örgütü) kılavuzlarına doğrultusunda hemodiyaliz kateter kullanımına ilişkin hemşirelik bakım ilkelerini özetleyen bir derlemedir.

Anahtar Kelimeler

• Hemodiyaliz
• Hemşirelik
• Kateter
• Kılavuz

GUIDELINES FOR HEMODIALYSIS CATHETER USE

Öz

Hemodialysis is one of the essential renal replacement therapies required to sustain life in patients with end-stage renal disease. The success of the treatment is directly associated with the selection and effective management of an appropriate vascular access route. Vascular access is considered the lifeline of hemodialysis; arteriovenous fistula and graft are recommended as the primary permanent access options, whereas central venous catheters are preferred in emergency situations, temporary indications, or when permanent access is not feasible. However, due to the high complication rates of central venous catheter use-including infection, thrombosis, occlusion, bacteremia, and vessel wall damage-international guidelines recommend minimizing catheter utilization, increasing arteriovenous fistula rates, and maintaining chronic central venous catheter use below 10%. With the 2019 Kidney Disease Outcomes Quality Initiative update, the “Fistula First” approach evolved into the “End- Stage Renal Disease Life Plan” model, which prioritizes the patient’s clinical condition, social context, and life goals. This approach emphasizes the importance of individualized treatment planning andconsiders vascular structure, life expectancy, comorbidities, and patient preferences in determining access type. In central venous catheter care, adherence to aseptic techniques, hand hygiene, proper dressing, lumen flushing, heparin locking, and pre-session complication assessment are critical requirements. Nursing care plays a decisive role in central venous catheter management, and patient and family education serves as a complementary factor in reducing infections and other complications. Strengthening multidisciplinary collaboration, implementing early referral strategies, and ensuring adherence to care protocols produce favorable outcomes regarding patient safety, quality of life, and survival rates. This study is a review summarizing nursing care principles related to hemodialysis catheter use in line with current guidelines (Kidney Disease Outcomes Quality Initiative and World Health Organization).

Anahtar Kelimeler

• Hemodialysis
• Nursing
• Catheter
• Guideline

Kaynakça

1. 1. Bello AK, McIsaac M, Okpechi IG, Johnson DW, Jha V, Harris DC, et al. International Society of Nephrology Global Kidney Health Atlas: structures, organization, and services for the management of kidney failure in North America and the Caribbean. Kidney International. 2021;11(2):e66-76. 10.1016/j.kisu.2021.01.001. Epub 2021 Apr 12.
2. 2. Yürügen B, Gökdoğan F, Nural N. Diyaliz Teknikerleri için Nefroloji Kitabı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2015. s: 1-182.
3. 3. National institute of diabetes and digestive and kidney diseases. Hemodialysis [Internet]. [cited 2025 Oct 20] Available from: https:// www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidney-failure/hemodialysis
4. 4. Canaud B, Ponce P, Teresa Parisotto M, Busink E, Apel C, Rammo J, et al. Vascular access management for haemodialysis: A value-based approach from nephrocare experience. Vascular Access Surgery - Tips and Tricks. IntechOpen; 2019:1-26. doi: 10.5772/intechopen.84987
5. 5. Schmidli J, Widmer MK, Basile C, de Donato G, Gallieni M, Gibbons CP, et al. Editor’s Choice - Vascular Access: 2018 clinical practice guidelines of the European Society for Vascular Surgery (ESVS). Eur J Vasc Endovasc Surg. 2018;55(6):757-818. doi: 10.1016/j.ejvs.2018.02.001
6. 6. Sezen A. Diyaliz Hemşireliği. İstanbul: No.bel Tıp Kitabevleri; 2014. s:113-142.
7. 7. Çetin Ş, Çiğdem Z, Özsoy H. Hemodiyaliz hastalarında vasküler erişim yolları ve hemşirelik bakımı. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2018;10(2):144-52. doi: 10.5336/nurses.2017-57483
8. 8. Lok CE, Huber TS, Lee T, Shenoy S, Yevzlin AS, Abreo K, et al. KDOQI clinical practice guideline for vascular access: 2019 update. Am J Kidney Dis. 2020;75(4 Suppl 2):1-164. doi: 10.1053/j.ajkd.2019.12.001

9. 9. Santoro D, Benedetto F, Mondello P, Spinelli F, Ricciardi C, Cernaro V, et al. Vascular access for hemodialysis: current perspectives. Int J Nephrol Renovasc Dis. 2014;8(7):281-94. doi: 10.2147/IJNRD.S46643
10. 10. Waeleghem J-P Van, Chamney M, Lindley EJ, Pancírová J. Vascular access management 1: An overview. NefroHemDergi. 2010;7(1-2):1-8. Available from: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/420527
11. 11. Pinto B, Miriunis C, Pelliccia F, Morris I, Romach I, Fazendeiro J, et al. Vascular Access Management and Care: A Nursing Best Practice Guide for Central Venous Catheter. Parisotto MT, Miriunis C, editors. European Dialysis and Transplant Nurses Association/ European Renal Care Association (EDTNA/ERCA). [Internet]. 2018; [cited 2025 Oct 20]. Available from: https://www.edtnaerca.org/resource/ edtna/files/publications/free/PUB-EN-VA-management-and-care-catheter-FREE.pdf
12. 12. Siddiqui MA, Ashraff S, Carline T. Maturation of arteriovenous fistula: Analysis of key factors. Kidney Res Clin Pract. 2017;36(4):318-28. doi: 10.23876/j.krcp.2017.36.4.318
13. 13. Centers for Disease Control and Prevention.Infections and Patients on Dialysis. [Internet]. 2024; [cited 2025 Oct 20]. Available from: https://www.cdc.gov/dialysis-safety/about/index.html
14. 14. Daugirdas JT, Depner TA, Inrig J, Mehrotra R, Rocco M V, Suri RS, et al. KDOQI clinical practice guideline for hemodialysis adequacy: 2015 update. Am J Kidney Dis. 2015;66(5):884-930. doi: 10.1053/j.ajkd.2015.07.015
15. 15. World Organization Health. [Internet]. WHO guidelines on hand hygiene in health care. 2009; [cited 2025 Oct 20]. Available from: http://who.int/publications/i/item/9789241597906