/Periton Diyalizi Hastalarında Öz-Yeterlilik ve Bakıcı Yüküyle İlişkili Faktörler: İki Bağımsız Örneklem Üzerine Kesitsel Bir Çalışma/Factors Associated with Self-Efficacy in Peritoneal Dialysis Patients and Caregiver Burden: A Cross-Sectional Study of Two Independent Samples

Öz

Amaç: Periton diyalizi uygulanan hastalarda öz-yeterlilik ile ilişkili faktörleri araştırmak ve bu hastaların bakım verenlerinde bakım yükü ile ilişkili faktörleri belirlemektir.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmada, Ekim 2024 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında iki farklı üçüncü basamak üniversite hastanesinden hastalar (n=35) ve onların bakım verenleri (n=30) seçilmiştir. Hastalar Genel Öz-Yeterlilik Ölçeği'ni (Cronbach α=0,97), bakım verenler ise Bakım Verme Yükü Ölçeği'ni tamamlamıştır. İstatistiksel analizler korelasyon testleri, basit ve çoklu doğrusal regresyon ve bootstrap validasyonunu içermiştir.
Bulgular: Hasta öz-yeterliliği, erkek cinsiyet, istihdam durumu ve periton diyalizi bakımında bağımsızlık ile anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur (tüm p<0,05). Yardım gereksinimi, öz-yeterlilikteki varyansın %22,8'ini açıklayan en güçlü ikili ilişkiyi göstermiştir. Buna karşılık, bakım veren yükü çoğu demografik veya hasta klinik faktörü ile güçlü bir ilişki göstermemiş, yalnızca bakım verenin gelir düzeyi ile istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir eğilim sergilemiştir (p=0,061). Çok değişkenli modeller her iki sonuçta da dikkate değer varyans oranlarını açıklamıştır (öz-yeterlilik için %28,4, yük için %37,8);ancak hiçbir model genel istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığından, bu ilişkiler keşfedici olarak değerlendirilmelidir.
Sonuç: Periton diyalizi hastalarında öz-yeterliliğin istihdam durumu ve bakım bağımsızlığı gibi değiştirilebilir faktörlerle ilişkili olduğu, bakım veren yükünün ise çok boyutlu bir yapı sergilediği ve demografik değişkenlere daha az bağımlı olduğu görülmüştür. . Bu bulgular, risk altındaki belirli hasta ve bakım veren profillerini vurgulamakta ve hemşirelerin, hasta öz-yönetimini geliştirmek ve bakım veren yükünü hafifletmek için bütünleşik, holistik değerlendirmeler ve müdahaleler uygulamadaki kritik rolünün altını çizmekte, böylece periton diyalizinde sonuçları ve tedavi sürdürülebilirliğini iyileştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kronik Böbrek Hastalığı
• Hasta Öz-Yönetimi
• Aile Bakım Verenleri
• Psikososyal Faktörler
• Hemşirelik

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Ege University Non-Interventional Research Ethics Committee (no: 23-10.1T/31) on 19 October 2023.

Factors Associated with Self-Efficacy in Peritoneal Dialysis Patients and Caregiver Burden: A Cross-Sectional Study of Two Independent Samples/Periton Diyalizi Hastalarında Öz-Yeterlilik ve Bakıcı Yüküyle İlişkili Faktörler: İki Bağımsız Örneklem Üzerine Kesitsel Bir Çalışma.

Öz

Aim: To investigate the factors associated with self-efficacy in patients undergoing peritoneal dialysis and to identify the factors associated with caregiver burden in their caregivers.
Materials and Methods: In this cross-sectional study, patients (n=35) and their caregivers (n=30) were selected from two different tertiary university hospitals between October 2024 and May 2025. Patients completed the General Self-Efficacy Scale (Cronbach's α=0.97), while caregivers completed the Burden Interview Scale. Statistical analyses included correlation tests, simple and multiple linear regression, and bootstrap validation.
Results: Patient self-efficacy was significantly associated with male gender, employment status, and independence in peritoneal dialysis care (all p<0.05). The need for assistance showed the strongest bivariate association, explaining 22.8% of the variance in self-efficacy. In contrast, caregiver burden was not strongly associated with most demographic or patient clinical factors, showing only a non-significant trend toward association with caregiver income level (p=0.061). Multivariate models explained notable portions of variance in both outcomes (28.4% for self-efficacy, 37.8% for burden); however, neither overall model reached statistical significance, so these associations should be regarded as exploratory.
Conclusion: In patients undergoing peritoneal dialysis, self-efficacy was found to be associated with modifiable factors such as employment status and care independence, whereas caregiver burden appeared to be multidimensional and less dependent on demographic variables. These findings highlight specific at-risk patient and caregiver profiles and underscore the critical role for nurses in implementing integrated, holistic assessments and interventions to enhance patient self-management and alleviate caregiver burden, thereby improving outcomes and treatment sustainability in peritoneal dialysis.

Anahtar Kelimeler

• Chronic Kidney Disease
• Family Caregivers
• Patient Self-Management
• Psychosocial Factors
• Nursing

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from the Ege University Non-Interventional Research Ethics Committee (no: 23-10.1T/31) on 19 October 2023.

Kaynakça

1. Süleymanlar G, Ateş K, Seyahi N. Turkish nephrology, dialysis and transplantation registry 2024 [Internet]. 2025 [cited 2026 Jan 5]. Available from: https://nefroloji.org.tr/uploads/pdf/REGISTRY_2024_web.pdf
2. Gökçe S. Renal replasman tedavisi alan hastalarda yaşam kalitesi [Tıpta uzmanlık tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi; 2010.
3. Ballı F. Periton diyaliz hastalarında arteriyel sertlik ile yaşam kalitesi, uyku kalitesi, anksiyete ve depresyon arasındaki ilişki [Tıpta uzmanlık tezi]. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi; 2015.
4. Maddux JE. Self-efficacy: the power of believing you can. In: Lopez SJ, Snyder CR, editors. The Oxford handbook of positive psychology. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press; 2009. P. 277-87.
5. Sun J, Zhang Y, Zhao M, Wang Y, Li Y, Zhang H. On the self-management ability of peritoneal dialysis patients: a cross-sectional study with a mixed approach. PLoS One. 2026;21(3):e0345323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0345323
6. Li PK, Chow KM, Cho Y, Fan S, Figueiredo AE, Harris T, et al. ISPD peritonitis guideline recommendations: 2022 update on prevention and treatment. Perit Dial Int. 2022;42(2):110-53. https://doi.org/10.1177/08968608221080586.
7. Ceylan H. Periton diyalizi uygulanan hastalarda öz-bakım eksikliği kuramına temellendirilmiş web tabanlı eğitimin öz-bakım gücüne, öz-yeterliliğe ve algılanan sosyal destek üzerine etkisi [Doktora tezi]. Antalya: Akdeniz Üniversitesi; 2020.
8. Akyol Güner T, Erdoğan Z, Özdemir B, Çoban G, Aksu N. Quality of life of caregivers of chronic renal failure patients. NefroHemDergi [Internet]. 2018 [cited 2026 Jan 5];13(2):91-7. Available from: https://izlik.org/JA35PZ45JZ

9. İzgü N. Caregiver burden in primary caregivers of patients undergone hematopoietic stem cell transplantation and nursing care. Hacet Üniv Hemşire Fak Derg [Internet]. 2015 [cited 2026 Jan 5];2(1):61-9. Available from: https://izlik.org/JA97SF26UL
10. Oveyssi J, Manera KE, Baumgart A. Patient and caregiver perspectives on burnout in peritoneal dialysis. Peritoneal Dialysis International: Journal of the International Society for Peritoneal Dialysis. 2021;41(5):484-93. https://doi.org/10.1177/0896860820970064
11. Schwarzer R, Jerusalem M. Generalized Self-Efficacy scale. In: Weinman J, Wright S, Johnston M, eds. Measures in health psychology: a user's portfolio. Causal and control beliefs. Windsor: NFER-NELSON; 1995. P. 35-7.
12. Yeşilbalkan ÖU, Karadakovan A, Ünal B. The evaluation of self care and self efficiacy in patients undergoing hemodialysis. NefroHemDergi [Internet]. 2005[cited 2026 Jan 5];14(2):39-44. Available from: https://izlik.org/JA43SL38YA
13. Zarit SH, Reever KE, Bach-Peterson J. Relatives of the impaired elderly: correlates of feelings of burden. Gerontologist. 1980;20(6):649-55. https://doi.org/10.1093/geront/20.6.649
14. İnci F, Erdem M. Validity and reliability of the burden interview and its adaptation to Turkish. Atatürk Üniv Hemşire Yüksekokulu Derg [Internet]. 2010[cited 2026 Jan 5];11(4):85-95. Available from: https://izlik.org/JA39EZ65RY
15. Delibaş L, Erci B. Supporting disease management of type 1 diabetic children with social cognitive theory-based education. Turk J Fam Med Prim Care. 2021;15(2):404-13. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.806751
16. Lee AA, Piette JD, Heisler M, Janevic MR, Rosland AM. Diabetes self-management and glycemic control: the role of autonomy support from informal health supporters. Health Psychol. 2019;38(2):122-32. https://doi.org/10.1037/hea0000710
17. Çiriş Yıldız C, Yıldırım D, Birinci T, Dokumacı D. The relationship between health literacy, self-efficacy, health perception and perceived service quality in primary care patients with chronic disease. Balıkesir Sağlık Bilim Derg. 2024;13(1):51-9. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1342119
18. Donald M, Kahlon BK, Beanlands H, Straus S, Ronksley P, Herrington G, et al. Self-management interventions for adults with chronic kidney disease: a scoping review. BMJ Open. 2018;8(3):e019814. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2017-019814
19. Peng S, He J, Huang J, Lun L, Zeng J, Zeng S, et al. Self-management interventions for chronic kidney disease: a systematic review and meta-analysis. BMC Nephrol. 2019;20(1):142. https://doi.org/10.1186/s12882-019-1309-y
20. Dhareshwar SS, Nithin R, Anantharam J, Kedlaya P, Satish R, Jha VK, et al. Study of caregiver burden in continuous ambulatory peritoneal dialysis. Indian J Nephrol. 2024;34(6):597-602. https://doi.org/10.25259/ijn_424_23
21. Kim H. Dependence of elderly peritoneal dialysis patients and burden on family caregivers. Journal of Digital Convergence. 2012;10(9):429–34. https://doi.org/10.14400/JDPM.2012.10.9.429
22. Tao X, Chow SKY, Zhang H, Huang J, Gu A, Jin Y, et al. Family caregiver's burden and the social support for older patients undergoing peritoneal dialysis. J Ren Care. 2020;46(4):222-32. https://doi.org/10.1111/jorc.12322
23. Griva K, Goh CS, Kang WCA, Yu ZL, Chan MC, Wu SY, et al. Quality of life and emotional distress in patients and burden in caregivers: a comparison between assisted peritoneal dialysis and self-care peritoneal dialysis. Qual Life Res. 2016;25(2):373-84. https://doi.org/10.1007/s11136-015-1074-8
24. Kang A, Yu Z, Foo M, Chan CM, Griva K. Evaluating burden and quality of life among caregivers of patients receiving peritoneal dialysis. Perit Dial Int. 2019;39(2):176-80. https://doi.org/ 10.3747/pdi.2018.00049
25. Zhang L, Zhang X, Tang W, Wang Q, Zou L, Zhou L, et al. Dyadic effects of social support and coping on quality of life and caregiver burden among hemodialysis patient-caregiver dyads: an actor-partner interdependence mediation model. Ren Fail. 2025;47(1):2612439. https://doi.org/10.1080/0886022X.2025.2612439
26. Avsar U, Avsar UZ, Cansever Z, Set T, Cankaya E, Kaya A, et al. Psychological and emotional status, and caregiver burden in caregivers of patients with peritoneal dialysis compared with caregivers of patients with renal transplantation. Transplant Proc. 2013;45(3):883-6. https://doi.org/10.1016/j.transproceed.2013.03.004
27. Belasco A, Barbosa D, Bettencourt AR, Diccini S, Sesso R. Quality of life of family caregivers of elderly patients on hemodialysis and peritoneal dialysis. Am J Kidney Dis. 2006;48(6):955-63. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2006.08.017