Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi

Asiye Durmaz Akyol

Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi

Öz

Amaç : Bu araştırma, Wilson ve Cleary yaşam kalitesi modeli kapsamında hemodiya-liz (HD) hastalarında yaşam kalitesi ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Kesitsel, tanımlayıcı ve ilişkisel tipte olan çalışma, Haziran 2011- Temmuz 2012 tarihleri arasında iki üniversite hastanesinin, üç özel ve bir kamu hastanesinin hemodiyaliz ünitesinde 170 hemodiyaliz hastası ile yürütüldü. Araştırmanın verileri 14 soru içeren sosyo-demografik bilgiler ve HD Semp-tom Indeksi, Yorgunluk için Görsel benzerlik skalası (VAS-Y), Fonksiyonel Performans Envanteri Kısa Formu (FPE), yaşam kalitesi indeksi-hemodiyaliz versiyonu-III, Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HAD) ile top-andı.

Bulgular: Bu çalışmanın sonucunda; hemodiyaliz hastalarının yaşam kalitesi, semp-tom yükü, FPE, HAD-D ve genel sağlık algısı ile pozitif; VAS-Y ve HAD-A ile negatif korelasyon, çoklu regresyon analizinde genel yaşam kalitesi üzerinde medeni durum ve genel sağlık algısının en güçlü belirleyici olduğu saptandı.

Sonuç: Bu çalışmada ele alınan tüm değişkenlerin etkileri değerlendirildiğinde; yaşam kalitesi üzerine anksiyete, depresyon ve genel sağlık algısının etkili olduğu; biyolojik, fizyolojik, fonksiyonel ve demografik değişkenlerin yaşam kalitesini açıklamada yeterli bilgiler sağlayamadığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hemodiyaliz,Semptom,Yaşam kalitesi,Wilson & Clearly modeli

Kaynakça

1. Önsöz S. Hemodiyaliz Hastalarının YaĢadığı Semptomların Yorgunluk Üzerine Etkisi. Bi-tirme Tezi, 2007, Ġzmir.
2. Pakpour A, Saffari M, Yekaninejad S, Panahi D, Harrison A, Molsted S. Health- related quality of life in a sample of Iranian patients on hemodialysis. IJKD 2010;4:50-59.
3. Yaralı S, Karakaya S. Erdem N, Akyol A. He-modiyaliz Hastalarında YaĢam Kalitesi ve Et-kileyen Faktörler. Nefroloji HemĢireleri Der-gisi 2011; 1:30-35.
4. Yusop N, Mun C, Shariff Z, Huat C. Factors associated with quality of life among hemodi-alysis patients in Malaysia. Plos one 2013;8,12.
5. Bonner A, Caltabiano M, Berlund L. Quality of life ,fatigue, and activity in Australians with chronic kidney disease: A longitudinal study. Nursing and Health Sciences 2013.
6. Mandoorah Q, Shaheen F, Mandoorah S, Bawazir S, Alshohaib S. Impact of demo-graphic and comorbid conditions on qulity of life hemodialysis patients: a cross-sectional study. Saudi J Kidney Transpl 2014; 25(2):402-437.
7. Ruso S, Peripato G, Pavarini S, Inouye K, Zazzetta M, Orlandi F. Quality of life spiritu-ality, religion and personal beliefs of adult and elderly chronic kidney patients under hemodi-alysis. Rev. Latino-Am Enfermagen 2014; 22(6):911-917.
8. Gökçe S. Renal replasman tedavisi alan hasta-larda yaĢam kalitesi. Ġstanbul Üniversitesi Cer-rahpaĢa Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı ABD Uz-manlık Tezi, 2010, Ġstanbul

9. Landreneau K, Lee K, Landreneau M. Quality of life in patients undergoing hemodialysis and renal transplantation-A meta analytic re-view.. Nephrology Nursing Journal, 2010; 37(1):37-45.
10. Kring D. Using the revised Wilson and Cleary model to explore factors affecting quality of life in persons on hemodialysis. The Universi-ty of North Carolina, Doktora tezi, 2008, at Greensboro.
11. Registry 2013.Türkiye‟de Nefroloji –Diyaliz ve Transplantasyon. Türk Nefroloji Derneği Yayınları, Ġstanbul.
12. Ching W. The quality of life for Hong Kong dialysis patients. Journal of Advanced Nursing 2001; 35(2):218-227.
13. Acaray A, Pınar R. Kronik Hemodiyaliz Has-talarının YaĢam Kalitesinin Değerlendirilmesi. C.Ü HYO Dergisi 2004; 8:1.
14. Tander B, DurmuĢ D, Akyol Y, Cantürk F. Hemodiyaliz Hastalarının YaĢam kalitesi, ağrı ve depresyon. Rheumatism 2008; 23:72-76.
15. Kring D, Crane P. Factors Affecting Quality of Life In Persons on Hemodialysis. ANNA Journal 2009; 36(1):15-25.
16. Akın S, TaĢköprü Ġ, Özdilli K, YeĢiltepe G, Öztürk B, Durna Z. Hemodiyaliz tedavisini sürdüren hastaların fonksiyonel performans durumu, yaĢam kalitesi ve hemodiyaliz tedavi-si ile iliĢkili stres düzeyinin değerlendirilmesi. HemĢirelikte AraĢtırma ve GeliĢtirme Dergisi 2010; 7(3):16-25.
17. Fassbinder T, Winkelmann E, Schneider J, Wendland J, Oliveria O. Functional capacity and quality of life in patients with chronic kid-ney disease in pre-dialytic treatment and on hemodialysis-A cross- sectional study. J Bras Nephrol 2015; 37(1):47-54. Nefroloji HemĢireliği Dergisi 2016 1. Sayı _______________________________________________________________________________________________ 32 18. Taillefer M, Dupuis G. Health-related quality of life models: systematic review of the litera-ture. Social Indicators Research 2003; 64:293-323.
19. Ferrans C, Zerwic J, Wilbur J, Larson J. Con-ceptual model of health-related quality of life. Journal of Nursing Scholarship2005; 37(4):336-342.
20. Joshi V. Quality of life in end stage renal dis-ease patients. World J of Nephrol 2014; (6)4:308-316.
21. Anees M, Malik M, Abbasi T, Nasir Z, Hus-sain Y, Ġbrahim M. Demographic factors af-fecting quality of life hemodialysis patients. Pak J Med Sci 2014; (30)5:1123-1127.
22. Rubio A, Asencio J, Raventos E, Francisko J. Review of studies on health quality of life in patients with advanced chronic kidney disease in Spain.Neprologia 2015; 35(1):92-109.
23. Sousa K, Kwok O. Putting Wilson and Cleary to the test :analysis of a HRQOL conceptual model using structural equation modeling. Quality of Life Research 2006; 15:725-737.
24. Yurtsever S, Bedük T. Hemodiyaliz Hastala-rında Yorgunluğun Değerlendirilmesi. HemĢi-relikte AraĢtırma GeliĢtirme Dergisi 2003; 2:3-12.
25. Özkan S, Durna Z, Demir T ve ark. KOAH ve Astım hastalarında fonksiyonel performans ve yaĢam kalitelerinin incelenmesi. Solunum 2007; 9(3):158-66.
26. Yeh M, Chen H, Liao Y, et al. Testing the functional status model in patients with chron-ic obstructive pulmonary disease. J Adv Nurs 2004; 48(4):342-50.
27. Gülseven B, Alpar ġE, ġenturan L, Papila R, Sabuncu N. Fonksiyonel performans envante-ri kısa formunun hemodiyaliz hastalarında güvenirliğine yönelik bir çalıĢma. Nefroloji HemĢireliği Dergisi Eylül-Aralık 2007- Ocak-Nisan 2008; 44-49.
28. Ferrans CE, Powers MJ. Scores For The Qual-ity Of Life Index (QLI) -Dialysis III Version (Çevirimiçi), http://www.uic.edu/orgs/qli/questionaires/pdf, Erişim Tarihi: 16 Şubat 2005.
29. Korkut Y. Ferrans ve Powers‟ın Diyaliz Has-taları Ġçin YaĢam Kalitesi Endeksinin Güve-nirlik ve Geçerlik ÇalıĢması, Nöropsikiyatri ArĢivi 2007; 44:14-8.
30. Aydemir Ö. Hastane anksiyete ve depresyon ölçeği türkçe formunun geçerlilik ve güveni-lirlik çalıĢması. Türk Psikiyatri Dergisi 1997; 8(4):280-287.
31. Weisbord SD, Fried LF, Arnold RM, Rotondi AJ, Fine MJ, Levenson DJ ve ark. Develop-ment of a symptom assessment instrument for chronic hemodialysis patients: The Dialysis Symptom Index. Journal of Pain and Symp-tom Management 2004; 27:226-240.
32. Williams AG, Crane P, Kring DL. Fatigue in African American women on hemodialysis. Nephrology Nursing Journal 34:610-614.
33. Letchmi S, Das S, Halim H, Zakariah F, Has-san H, Mat S ve ark. Fatigue experienced by patients receiving maintenance dialysis in he-modialysis units. Nursing and Health Sciences 2011; 13:60-64.
34. Bai Y, Lai L, Lee B, Chang Y, Chiou C. The impact of depression on fatigue in patients with hemodialysis: a correlational study. Jour-nal of Clinical Nursing 2015.doi:10.1111/jocn.12804,1-9. Nefroloji HemĢireliği Dergisi 2016 1. Sayı ____________________________________________________________________________________________
33
35. Kang GW, Lee IH, Ahn KS, Lee J, Ji Y, Woo J. Clinical and psychosocial factors predicting health-related quality of life in hemodialysis patients. Hemodial Int 2015; doi:10.1111/hdi.12271.
36. Kavanagh NT, SChiller B, Saxena AB, Tho-mas IC, Kurella M. Prevalence and correlates of functional dependence among maintenance dialysis patients. Hemodial Int 2015; doi:10.1111/hdi.12286.
37. Sağduyu A, Özdemir N. Hemodiyaliz Hastala-rında Ruhsal Sorunlar; YaĢam Kalitesi ve Yordayıcı Faktörler. Diyaliz Transplantasyon ve Yanık/Dialysis, Transplantation and Burns Ocak / January 2009; 20(1):1-9.
38. Khalil A, Abed M. Perceived social support is a partial mediator of the relationship between depressive symptoms and quality of life in patients receiving hemodialysis. Archives of Psychiatric Nursing 2014; 28:114-118.
39. Akyol Durmaz A. Hemodiyalize giren hastala-rın yaĢam kalitesinin saptanması ve bilgilendi-rici hemĢirelik yaklaĢımlarının yaĢam kalitesi-ne etkisi. EÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü,1992, Ġzmir.
40. Akyol Durmaz A, Karadakovan A. Hemodiya-lize giren hastaların yaĢam kalitesi ve öz-bakım gücü ile bunlar üzerine etkili değiĢken-lerin incelenmesi. Ege Tıp Dergisi 2002; 41(2):97-102.
41. Ho SE, Ho CC, Norshazwani N, Teoh KH, Ġsmail MS, Jaafar MZ, Das S. Perception of quality of life amongst end stage renal disease failure patients undergoing hemodialysis. Clin Ter 2013; 164(6):499-504.
42. TaĢçı S. Kronik Böbrek yetmezliği olan hasta-larda yaĢam kalitesi. Hacettepe Üniversitesi, Doktora tezi,1998, Ankara.
43. Bihl M.A, Ferrans CE & Powers MJ. Compar-ing stressors and quality of life of dialysis pa-tients. ANNA Journal 1988; 15:15-37

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hemşirelik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Asiye Durmaz Akyol ^*
Ege Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi, İç Hastalıkların Hemşireliği ABD, İzmir

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2016

Gönderilme Tarihi

22 Kasım 2015

Kabul Tarihi

29 Aralık 2015

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2016 Cilt: 11 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA59BE99MN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Durmaz Akyol, A. (2016). Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 11(1), 17-33. https://izlik.org/JA59BE99MN

AMA

1.Durmaz Akyol A. Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. NefroHemDergi. 2016;11(1):17-33. https://izlik.org/JA59BE99MN

Chicago

Durmaz Akyol, Asiye. 2016. “Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Nefroloji Hemşireliği Dergisi 11 (1): 17-33. https://izlik.org/JA59BE99MN.

EndNote

Durmaz Akyol A (01 Ocak 2016) Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi 11 1 17–33.

IEEE

[1]A. Durmaz Akyol, “Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”, NefroHemDergi, c. 11, sy 1, ss. 17–33, Oca. 2016, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59BE99MN

ISNAD

Durmaz Akyol, Asiye. “Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Nefroloji Hemşireliği Dergisi 11/1 (01 Ocak 2016): 17-33. https://izlik.org/JA59BE99MN.

JAMA

1.Durmaz Akyol A. Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. NefroHemDergi. 2016;11:17–33.

MLA

Durmaz Akyol, Asiye. “Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, c. 11, sy 1, Ocak 2016, ss. 17-33, https://izlik.org/JA59BE99MN.

Vancouver

1.Asiye Durmaz Akyol. Hemodiyaliz Hastalarında Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. NefroHemDergi [Internet]. 01 Ocak 2016;11(1):17-33. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59BE99MN