Kariyer kararlarında toplumsal cinsiyet algısının rolü: üniversite öğrencileri üzerine bir inceleme

Öz

Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarının kariyer kararı verme öz-yeterliği üzerindeki etkisini incelemektir. Kariyer kararları, bireylerin yaşamlarını şekillendiren kritik süreçlerden biri olup yalnızca bireysel özelliklerle değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel faktörlerle de belirlenmektedir. Bu doğrultuda toplumsal cinsiyet algısı, bireylerin kariyer tercihleri ve karar verme süreçlerinde önemli bir belirleyici olarak ele alınmaktadır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Hitit Üniversitesi’nde öğrenim gören ve kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 438 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği ile Kariyer Kararı Verme Öz-Yeterliği Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler, tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklem t-testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, toplumsal cinsiyet algısı ile kariyer kararı verme öz-yeterliği arasında pozitif yönlü ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca toplumsal cinsiyet algısının, kariyer kararı verme öz-yeterliği üzerinde anlamlı ancak sınırlı bir yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, toplumsal cinsiyet algısının cinsiyete göre anlamlı biçimde farklılaştığı, ancak kariyer kararı verme öz-yeterliğinin cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Bu araştırmanın bulgularına göre kariyer kararı verme sürecinin yalnızca bireysel faktörlerle açıklanamayacağı, toplumsal cinsiyet algısının bu süreçte tamamlayıcı bir rol oynadığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, kariyer danışmanlığı uygulamalarında toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeten yaklaşımların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet
• Kariyer Kararı
• Öz Yeterlilik
• Kariyer Gelişim
• Üniversite Öğrencileri

The Role of Gender Perceptions in Career Decision-Making: A Study on University Students

Öz

The aim of this study is to examine the effect of university students’ gender perceptions on their career decision-making self-efficacy. Career decisions constitute one of the critical processes shaping individuals’ lives and are determined not only by individual characteristics but also by social and cultural factors. In this context, gender perception is considered an important determinant influencing individuals’ career preferences and decision-making processes. The study was conducted within the framework of a quantitative research approach using a relational survey model. The sample of the study consists of 438 university students studying at Hitit University, selected through a convenience sampling method. Data were collected using the Gender Roles Attitude Scale and the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale. The obtained data were analyzed using descriptive statistics as well as independent samples t-test, ANOVA, correlation, and regression analyses. The findings of the study indicate that there is a positive, low-level, and statistically significant relationship between gender perception and career decision-making self-efficacy. Additionally, gender perception was found to be a significant but limited predictor of career decision-making self-efficacy. Furthermore, while gender perception significantly differs by gender, career decision-making self-efficacy does not show a significant difference based on gender.Based on these findings, it can be concluded that the career decision-making process cannot be explained solely by individual factors, and that gender perception plays a complementary role in this process. Accordingly, it is recommended that career counseling practices incorporate approaches that promote gender equality.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Career Decision
• Self-Efficacy
• Career Development
• University Students

Kaynakça

1. Altınova, H. H., & Duyan, V. (2013). Toplumsal cinsiyet algısı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9–22. https://izlik.org/JA98YA87WD
2. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W H Freeman Company. New York.
3. Betz , N. E., Klein , K. l., & Taylor, K. M (1996). Evaluation of a short form of the career decision-making self-efficacy scale. Journal of Career Assessment, 4 (1), 47-57. https://doi.org/10.1177/106907279600400103
4. Bilgiz Öztürk, Ş., Balcı, A., & Ay, İ. (2021). Okul öncesi öğretmen adaylarının öz yeterlik inançlarının toplumsal cinsiyet rolleri açısından incelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41 (1), 91-113. https://izlik.org/JA87MZ39UR
5. Bozkurt, B., & Akpınar, A. (2017). Bilişim sektöründe toplumsal cinsiyete dayalı iş bölümü. Marmara Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 17-22. https://doi.org/10.26695/mukatcad.2018.8
6. Brown, D. (2002), The Role of Work and Cultural Values in Occupational Choice, Satisfaction, and Success: A Theoretical Statement. Journal of Counseling & Development, 80, 48-56. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2002.tb00165.x
7. Cattani, L., & Rizza, R. (2024). Occupational gender segregation and mental health among professionals: women’s risk exposure in five micro classes. Social Sciences, 13 (2), 92-102. https://doi.org/10.3390/socsci13020092
8. Çarkıt, E. (2024). Adaptation to Turkish of the Career Exploration and Decision Self-Efficacy Scale. The Career Development Quarterly, 72(3), 215–230. https://doi.org/10.1002/cdq.12353

9. Demir, A. (2020). Toplumsal cinsiyet algısı ve kariyer kararsızlığı: Sinop örneği. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8 (22), 1-17. https://doi.org/10.33692/avrasyad.689224
10. Doğan, H. (2014). Çağdaş kariyer karar verme yaklaşım ve modellerinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 4(6), 100-1300. https://izlik.org/JA39HP39PD
11. Durmaz, Ş. (2016). İşgücü piyasasında kadınlar ve karşılaştıkları engeller. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(3), 37-60. https://izlik.org/JA58FX38UE
12. Ecevit, Y. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitliğinin temel kavramları: Eğitim materyali. Türkiye’de katılımcı demokrasinin güçlendirilmesi: toplumsal cinsiyet eşitliğinin izlenmesi projesi faz II. CEİD Yayınları. https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/toplumsal-cinsiyet-esitliginin-temel-kavramlaripdf.pdf
13. Eagly, A. H. (1987). Sex Differences in Social Behavior: A Social-role interpretation (1st ed.). New York: Psychology Press. doi:https://doi.org/10.4324/9780203781906
14. Ekiz, F. S., & Zabun, B. (2025). Toplumsal cinsiyet bağlamında ataerkil aile ve cinsiyet rolleri üzerine bir değerlendirme. International Social Scıences Studies, 11(6), 1141-1146. https://doi.org/10.5281/zenodo.15756022
15. Epik, M.T., & Ozen, S. (2021). "Erkek işi"nde kadın emeği: Toplumsal cinsiyet rollerine başkaldıran kadınlar üzerine nitel bir araştırma. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 5(2), 66-90. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2021.369.2
16. Gati, İ., Saka, N., & Krausz, M. (2001). Should I use a computer-assisted career guidance system? It depends on where your career decision-making difficulties. British Journal of Guidance and Counsel ling, 29, 301-321.
17. Holland, J. L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments. Odessa: FL: Psychological Assessment Resources.
18. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (24. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
19. Lent, R., Brown, S., & Multon, K. (1991). Relation of Self-Efficacy Beliefs to Academic Outcomes: A Meta-Analytic Investigation. Journal of Counseling Psychology, 38(1), 30–38. https://doi.org/10.1037/0022-0167.38.1.30
20. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79–122.
21. Lorber, J. (1994). Paradoxes of gender . J. Lorbe içinde, Night to his day: The social construction of gender. (pp. 13-36). New Haven. Yale University Press.
22. Okan, A. (2024). Factors Influencing Gender Equality. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 16, 753–766. https://doi.org/10.18863/pgy.1394700
23. Özpulat, F., & Özvarış, Ş. B. (2019). Akşehir Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin özyeterlilik düzeyleri ve toplumsal cinsiyet algılarının belirlenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 28 (2), 98-107. doi:doi:10.17942/sted.431011
24. Rafnsdóttir, G. L., & Weigt, J. (2019). Addressing the horizontal gender division of labor: A case study of support and obstacles in a heavy ındustry plant in Iceland. Sex Roles, 80, 91–104. https://doi.org/10.1007/s11199-018-0915-7
25. Sarı, Ö. (2011). Toplumsal cinsiyet ve mesleki rol ilişkisi: Hemşirelik bölümünde okuyan erkek öğrenciler örneği. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (2), 493-504. https://izlik.org/JA27WW37HZdoi:https://doi.org/10.2307/2657553
26. Schlenker, E. (2015). The labour supply of women in STEM. IZA Journal Labor Study , 4(12). https://doi.org/10.1186/s40174-015-0034-1
27. Siyez, D. D., & Yusupu, R. (2015). Üniversite öğrencilerinde kariyer uyumluluğu ve kariyer iyimserliğinin cinsiyet rolü değişkenine göre incelenmesi. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 17(1), 75-88. https://izlik.org/JA62
28. Söner, O. (2021). Kariyer karar verme güçlüğünde cinsiyet farklılıkları: bir meta analiz çalışması. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 57, 401-424. https://izlik.org/JA68FX66BB
29. Super, D. E. (1990). A life span, life-space approach to career devel- opment. D. Brown , & L. Brooks içinde, Career choice and de- velopment. San Francisco: Jossey–Bass.
30. Şahin, M., Soyocak Özalp, S., & Boduroğlu, G. (2024). Kadınların siyasal temsilde yaşadıkları sorunlar ve engeller üzerine nitel bir araştırma. Politik Ekonomik Kuram, 8(2), 402-424. https://doi.org/10.30586/pek.1471262
31. Şeker, G. (2025). The mediating role of career decision-making self-efficacy in the relationship between career locus of control and career indecision among Turkish high school students. BMC Psychology, 13 (1), 1031. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03410
32. Taylor, K. M., & Betz, N. E. (1983). Applications of self-efficacy theory to the understanding and treatment of career indecision. Journal of Vocational Behavior, 22(1), 63–81. https://doi.org/10.1016/0001-8791(83)90006-4
33. Tekin, N., & Demirel Değirmenci, S. (2022). Ataerkil kültürde kadın, erkek ve toplum ilişkisi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 12, 187-198. https://izlik.org/JA22AW43DN
34. Vargel Pehlivan, P. (2017). Toplumsal cinsiyet bağlamında kuramsal yaklaşımlar: Bir literatür taraması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31, 497-521.
35. Vatandaş, D. C. (2011). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Istanbul Journal of Sociological Studies, 35, 29-56. https://izlik.org/JA54DC74LS
36. Yavuz, Ş. (2015). Ataerkil egemen erkeklik değerlerinin üretiminde kadınların rolü: bir “erkek şehri” Trabzon örneği. Fe Dergi, 7(1), 116-130. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000136