Principles Governing the Legislative Function and the Constitutional Impact of Presidental Decrees

Yıl 2025, Cilt: 17 Sayı: 2, 233 - 259, 31.12.2025

Berçem Aşkın Akarçay

Öz

The legislative function is a constitutional authority shaped within the framework of the principles of generality, primacy, and non-delegability. These principles define the boundaries and functioning of the legislative authority, thereby reinforcing the legal status of the legislative body. With the 2017 constitutional amendments, the government system was restructured, and the executive branch was granted the authority to directly regulate certain areas through Presidential Decrees. This situation has initiated a new era in the distribution of powers between the legislature and the executive, influencing the theoretical framework of the principles governing the legislative function. The study concludes that, in line with the principle of the generality of legislative authority, a broad regulatory domain is not envisioned for the executive; however, certain specific constitutional arrangements have reserved exclusive areas for the executive through Presidential Decrees. These reserved areas demonstrate that legislative authority is not absolute but rather that the legislative and executive bodies operate together within constitutional boundaries. Conversely, the principles of generality, primacy, and non-delegability of legislative authority still play a central role in maintaining constitutional balance. In this context, the study analyzes the impact of Presidential Decrees on the principles governing the legislative function and evaluates the implications of these effects within the constitutional system. Finally, this study is a qualitative research conducted using the document analysis method.

Anahtar Kelimeler

Legislative function , Generality , Primacy , Non-delegability , Presidential decrees.

YASAMA FONKSİYONUNA HAKİM OLAN İLKELER VE CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİNİN ANAYASAL ETKİSİ

Öz

Yasama fonksiyonu genellik, aslilik ve devredilemezlik ilkeleri çerçevesinde şekillenen anayasal bir yetkidir. Bu ilkeler, yasama yetkisinin sınırlarını ve işleyişini belirleyerek yasama organının hukuki konumunu sağlamlaştırmaktadır. 2017 Anayasa değişiklikleriyle birlikte hükümet sistemi yeniden yapılandırılmış ve yürütme organına Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri aracılığıyla belirli alanlarda ilk elden düzenleme yapma yetkisi tanınmıştır. Bu durum, yasama ve yürütme arasındaki yetki paylaşımı açısından yeni bir dönem başlatmış ve yasama fonksiyonuna hakim olan ilkelerin teorik çerçevesini etkilemiştir. Çalışmada, yasama yetkisinin genelliği ilkesi doğrultusunda yürütme için geniş bir düzenleme alanı öngörülmediği, ancak bazı özel anayasal düzenlemelerle Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri aracılığıyla yürütmeye mahfuz alanlar bırakıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu mahfuz alanlar, yasama yetkisinin mutlak olmadığını, fakat anayasal sınırlar içinde yasama ve yürütme organlarının birlikte işlev gördüğünü göstermektedir. Buna karşılık yasama yetkisinin genellik, aslilik ve devredilemezlik ilkeleri, anayasal dengeyi korumak adına hala merkezi bir role sahiptir. Bu bağlamda, çalışma Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin yasama fonksiyonuna hakim olan ilkelere etkisini analiz etmekte ve bu etkilerin anayasal sistem içindeki yansımalarını değerlendirmektedir. Son olarak söz konusu çalışma, nitel bir çalışma olup, doküman analizi yöntemi kullanılarak hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yasama fonksiyonu , Genellik , Aslilik , Devredilmezlik , Cumhurbaşkanlığı kararnameleri.

Kaynakça

• Anayurt, Ö. (2024). Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar) (7. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Ardıçoğlu, M. A. (2017). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Ankara Barosu Dergisi, 75(3), 19-51.
• Atar, Y. (2019). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Anayasallık Denetimi. Anayasa Yargısı Dergisi, 36(1), 241-259.
• Atar, Y. (2024). Türk Anayasa Hukuku (17. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Aydoğmuş, T. (2019). Cumhurbaşkanı’nın Düzenleyici İşlemleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Bakırcı, F. (2018). Yasama Sürecinin Hızlandırılması-Yasama Yetkisinin Devri ve Nedenleri Üzerine. N. Yüzbaşıoğlu ve B. Alkış (Ed.). Kamu Hukukçuları Platformu VI. Toplantısı: Kamu Hukukunun Dönüşümü 29-30
• Nisan 2017, İstanbul: Galatasaray Üniversitesi (ss. 127-196) (1. Baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Baş, S. (2016). Türk Anayasa Hukukunda Yasama İşlemleri Teorisi ve Parlamento Kararları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Benli, M. D. (2021). Kuvvetler Ayrılığı Prensibinin Temel Hak ve Özgürlüklerin Korunmasındaki İşlevi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Bülbül, M. (2010). Parlamento Hukukunda Çift Meclis Sistemi ve Uygulaması. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Can, O. (2020). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı. Anayasa Yargısı Dergisi, 37(1), 133-192.
• Coşkun, M. İ. & Burak, M. A. (2022). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri: Kanuni İdare İlkesi ve Amerika Başkanlık Kararnameleri ile Karşılaştırmalı İncelenmesi (1. Baskı). Ankara: Adalet Yayınevi.
• Çattık, M. (2023). Karşılaştırmalı Hukukta Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Çekiç, O. (2009). Türk Parlamento Hukukunda Yasama İşlemi Türleri ve Diğer (İsimsiz) Yasama Türleri. Yasama Dergisi, 12, 107-135.
• Doğan, B. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi Bağlamında Değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(3), 965-1003.
• Eren, A. (2019). Anayasa Mahkemesinin Kanun Hükmünde Kararnamelere İlişkin İçtihadı Doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Değerlendirilmesi. Anayasa Yargısı Dergisi, 36(1), 1-72.
• Eren, A. (2024). Anayasa Hukuku Dersleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Fendoğlu, H. T. (2019). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri Mahfuz Düzenleme Alanı Mıdır. Ankara Barosu Dergisi, 3, 277-310.
• Gözler, K. (2010). Anayasa Hukukunun Genel Esasları Ders Kitabı (2. Baskı). Bursa: Ekin Yayınevi.
• Gözler, K. (2011). Türk Anayasa Hukuku Dersleri (11. Baskı). Bursa: Ekin Yayınevi.
• Güller, A. (2021). 2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine Ait Mahfuz Alan Meselesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 943-966.
• İba, Ş. & Söyler, Y. (2019). Yeni Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanı Kararının Nitelik Farkı ve Hukuki Sonuçları. Anayasa Yargısı Dergisi, 36(1), 195-223.
• Kanadoğlu, O. K. & Duygun, A. M. (2020). Anayasa Hukukunun Genel Esasları (1. Baskı). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
• Karaman, M. & Balkan, A. (2018). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Denetimi. International Journal of Academic Value Studies, 14(9), 239-246.
• Keser, H. (2022). Türk Hukukunda Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine İlişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(2), 272-279.
• Keskinsoy, Ö. & Kaya, S. B. & Meri, T. (2020). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 75(4), 1383-1416.
• Kopuz, M. (2021). Yasama Yetkisinin Devredilmezliği İlkesi Açısından Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Köker, L. (2017). Cumhurbaşkanlığı Kararnâmesi Üzerine Bâzı Tesbitler ve Eleştiriler.https://leventkoker.blogspot.com/search?q=cumhurbaşkanlığı+kararnamesi (E.T.: 04/01/2025).
• Küçük, A. & Doğan, B. (2019). Türkiye’de 2017 Anayasa Değişikliği Kapsamında Yürütmenin Asli Düzenleme Yetkisi ve Mahfuz Düzenleme Alanı. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(1), 1-59.
• Muratoğlu, T. (2022). Bazı Konuların Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Düzenlenmesini Öngören Anayasa Hükümleri Hakkında Değerlendirmeler. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(47), 375-415.
• Özbudun, E. (1986). Türk Anayasa Hukuku (1. Baskı). Ankara: Yetkin Yayınları.
• Özgen, S. (2022). İdarenin Düzenleme Yetkisi ve Sınırı, Anayasa Mahkemesi Tarafından Belirlenen Ölçütler ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Danıştay Dergisi, 154, 197-251.
• Özyar, M. (2020). Mevzuatımızda Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Ombudsman Akademik Dergisi, 7(13), 157-191.
• Şahin, E. (2021). Yasallık İlkesi Bağlamında Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Şirin, T. (2018). İşlemeyen Sistemlerin Fonksiyonel Olmayan Yanıtı: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Anayasa Hukuku Dergisi, 7(14), 289-356.
• Tanör, B. & Yüzbaşıoğlu, N. (2023). 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku (21. Baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
• Taşdöğen, S. (2016). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65(3), 937- 966.
• Taşdöğen, S. (2022). Türk Anayasa Hukukunda Yasama Fonksiyonunun Sınırlılığı. (Yayımlanmamış Doktora
• Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Tekinsoy, M. A. (2019). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Yürütmenin Mahfuz Düzenleme Yetkisi Açısından Değerlendirilmesi. E. Esen ve O. Uygun (Ed.). Cumhurbaşkanının İşlemleri Hukuki Niteliği, Normlar Hiyerarşisindeki Yeri ve Denetimi Kamu Hukukçuları Platformu VIII. Toplantısı Tam Metin Bildiri Kitabı 18-19 Ekim 2019, İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi (ss. 389-413) (1. Baskı). İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
• Temiz, Ö. & Güneş, F. (2020). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Niteliği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(2), 959-979.
• Tunç, H. (2019). Türk Anayasa Hukuku Ders Kitabı (2. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
• Ulusoy, A. (2020). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri: Varoluşsal, Yapısal ve Hukuksal Bir Değerlendirme. Anayasa Yargısı Dergisi, 37(2), 31-66.
• Ustabulut, B. (2023). ABD ve Türkiye’de Yasama Fonksiyonları Çerçevesinde Yürütmenin Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisi (1. Baskı). Ankara: Adalet Yayınevi.
• Ülgen, Ö. (2018). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Niteliği ve Türleri. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 69(1), 3-39.
• Yayla, A. (2019). Anayasa Değişikliği Sonrasında Cumhurbaşkanlığı Makamının Olağan Döneme İlişkin Düzenleme Alanı ve İdari İşlemlere Etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 21(2), 1609-1643.
• Yeniay, L. & Yeniay, G. (2019). Türk Hukukunda Yürütme Organının Düzenleme Yetkisi ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Anayasa Yargısı Dergisi, 36(1), 105-138.
• Yıldırım, T. (2022). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(2), 13-28.
• Yılmaz, H. (2020). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konu Bakımından Yetki Sınırları. İstanbul Hukuk Mecmuası, 78(1), 225-263.
• B) Yüksek Yargı Kararları
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 01/03/2012, Esas: 2011/59, Karar: 2012/34.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 10/01/2013, Esas: 2011/146, Karar: 2013/11.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 17/01/2013, Esas: 2012/19, Karar: 2013/17.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 14/12/2016, Esas: 2016/139, Karar: 2016/188.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 02/05/2018, Esas: 2017/143, Karar: 2018/40.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 23/01/2020, Esas: 2019/31, Karar: 2020/5.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 13/09/2023, Esas: 2020/46, Karar: 2023/149.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 23/01/2024, Esas: 2023/63, Karar: 2024/15.
• Anayasa Mahkemesi, Tarih: 23/07/2024, Esas: 2023/25, Karar: 2024/139.