The Muslim City of Lucera in Medieval Italy: Deportation, Patronage, and Eradication

Öz

This study examines the transformation of Lucera, located in southern Italy in the 13th century, into a Muslim settlement as a result of the relocation of Muslims who had been expelled from Sicily. It explores the roles Lucera assumed with this identity and its ultimate demise. Lucera, which has not been adequately examined by scholars in the field of Islamic history, represents a unique chapter in medieval European history. In Turkish academic literature, for example, Lucera has been mentioned only as the final destination of the exiled Muslims from Sicily, without being subject to a detailed examination. Following the Norman conquest of Sicily and subsequent Hohenstaufen rule, Frederick II forcibly resettled Sicilian Muslims to Lucera as part of a broader strategy to control and utilize this population. This forced exile was different from others in that the population was moved not to the exteriors of the borders of the ruling country, but to the heart of southern Italy. Established as a Muslim enclave, Lucera thrived economically and militarily, contributing significantly to the crown while maintaining its Islamic identity within an otherwise missionary Christian geopolitical landscape. During this period, Lucera became a significant center that contributed economically to the ruling Hohenstaufen and Angevin dynasties of southern Italy through tax revenues and military services. Its agricultural productivity, particularly in wheat, wine, and olive oil, alongside its skilled artisanal crafts and trade, made it indispensable to the crown. The city also served as a critical military outpost, supplying trained archers and soldiers who played pivotal roles in royal armies. As there are limited historical and archeological materials that would enlighten modern historians as to the nature of the Muslim culture in the city, one cannot be certain as to how Islam shaped the lives of the residents. However, it is known that the city had a mosque, the call to prayer was made, and madrasa was probably established. In any case, the Islamic character of the population was sufficiently distinct to provoke Papal discontent, rendering this Muslim settlement precariously positioned within the volatile political landscape of 13th century southern Europe. Drawing from royal correspondences, archival materials, and contemporary narratives, this study reconsiders the settlement's trajectory from its establishment to its annihilation in 1300 under Charles II of Anjou. It evaluates Lucera’s socio-political and economic structures, exploring how the settlement functioned as an integrated yet segregated entity within the kingdom. It also examines the different explanations speculated by historians on the motivations for Lucera’s destruction. Earlier scholarship often attributed this event to religious zeal and political considerations, casting Charles II as a devout crusader aligned with the Papacy in his efforts to eradicate the Muslim presence. While this perspective holds merit, it oversimplifies the multifaceted reasons behind Lucera’s demise. Other historians have pointed to the financial gains the crown might have secured from liquidating Lucera’s assets, including its goods and population. More recent studies have sought to contextualize this seemingly irrational act within the framework of state-building efforts. These different interpretations are the result of a lack of concrete historical evidence aside from the textual correspondence containing royal decrees concerning Lucera as well as letters exchanged with the Papacy. While these sources offer rich material that helps reconstruct the political and social history of Muslim Lucera, they reflect the biases and rhetoric of ruling elites, resulting in skewed perspectives. Acknowledging the limitations posed by such availability bias, this article evaluates the competing explanations for Lucera’s destruction. It proposes that the attack was a tactical decision by Charles II, driven by the volatile political environment of shifting loyalties and allegiances. It suggests that, in an effort to convert a perceived vulnerability into a strategic advantage, Charles II executed a well-planned liquidation of Muslim Lucera decision that, in the years following, created significant challenges to the welfare of the Angevin throne.

Anahtar Kelimeler

• Medieval History
• Muslim Minorities
• Italy
• Lucera
• Hohenstaufen-Angevin Conflict
• Forced Deportation and Resettlement.

Orta Çağ İtalya’sında Müslüman Şehir Lucera: Tehcir, Himaye ve Tasfiye

Öz

Bu çalışma, 13. yüzyılda Güney İtalya’da yer alan Lucera’nın, Sicilya’dan tehcir edilen Müslümanların buraya yerleştirilmesiyle bir Müslüman yerleşim yeri hâline gelmesini, bu kimliğiyle üstlendiği rolleri ve nihai olarak yok oluşunu incelemektedir. İslam tarihi alanındaki akademisyenler tarafından yeterince ele alınmamış olan Lucera, Orta Çağ Avrupa tarihinin özgün bir kesitini temsil etmektedir. Türkçe akademik literatürde ise Lucera’dan sadece Sicilya’dan sürülen Müslümanların son durağı olarak bahsedilmektedir. Normanların Sicilya’yı istila etmesinin ardından, Hohenstaufen idaresi altında II. Frederick, bölgedeki Müslüman ahaliyi kontrol altına almak ve kraliyetin menfaatleri doğrultusunda konumlandırmak amacıyla zorunlu bir göçe tabi tutmuş ve sınır ötesine gönderen klasik tehcir uygulamalarından farklı olarak, onları İtalya’nın iç bölgelerindeki Lucera’ya yerleştirmiştir. Bir Müslüman yerleşim yeri olarak düzenlenen Lucera, göçten sonra ekonomik ve askerî bakımdan gelişerek krallığa önemli katkılar sağlamış, aynı zamanda misyoner Hristiyan bir anlayışın hâkim olduğu dönemin siyasal atmosferinde İslami kimliğini koruyabilmiştir. Lucera, bu yıllarda Güney İtalya’yı yöneten Hohenstaufen ve Angevin hanedanlarına vergi gelirleri ve askerî hizmetler yoluyla ekonomik katkı sağlayan önemli bir merkez hâline gelmiştir. Özellikle buğday, şarap ve zeytinyağı üretimindeki tarımsal verimliliği ile zanaat ve ticaretteki etkinliği, şehri kraliyet için vazgeçilmez kılmıştır. Lucera, ayrıca maharetli okçularıyla kraliyet ordularında kritik roller üstlenen önemli bir askerî üs olarak hizmet vermiştir. Şehirdeki Müslüman kültürüne dair günümüz tarihçilerini aydınlatabilecek tarihî ve arkeolojik materyallerin sınırlı olması, İslam'ın şehrin sakinlerinin günlük hayatları üzerindeki etkilerini kesin bir şekilde ortaya koymayı zorlaştırmaktadır. Bununla birlikte, şehirde bir caminin bulunduğu, ezanın okunduğu ve muhtemelen bir medresenin kurulduğuna dair kayıtlar mevcuttur. Her hâlükârda, nüfusun İslami kimliği, Papalığın sürekli şikâyet ettiği bir husus olmuş ve bu durum Lucera’yı 13. yüzyıl Güney Avrupa’sının değişken siyasi ortamında oldukça hassas bir konuma yerleştirmiştir. Kraliyet yazışmaları, arşiv malzemeleri ve döneme dair anlatımlara dayanan bu çalışma, Lucera’nın kuruluşundan 1300 yılında II. Charles tarafından yok edilişine kadar olan süreci ele almakta; şehrin sosyopolitik ve ekonomik yapısını değerlendirerek krallık içinde hem entegre hem de ayrışmış bir yapı olarak nasıl işlediğini incelemektedir. Ayrıca, Lucera’nın yok edilmesine ilişkin tarihçilerin ileri sürdüğü farklı açıklamaları analiz etmektedir. Erken dönem çalışmalar, bu olayı genellikle dinî hezeyan ve siyasi kaygılara bağlayarak II. Charles’ı Müslüman nüfusu ortadan kaldırma çabalarında Papalıkla uyumlu, dindar bir haçlı olarak tasvir etmiştir. Bu bakış açısı bazı yönlerden kabul edilebilir olmakla birlikte, Lucera’nın çöküşüne neden olan çok yönlü dinamikleri tek bir unsura indirgemektedir. Kimi tarihçiler ise, tahtın Lucera’nın mallarını ve ahalisini tasfiye ederek elde edebileceği ekonomik kazanç beklentisine odaklanmıştır. Yakın dönem çalışmalara gelince, ilk bakışta anlamlandırılması güç görünen bu uygulamayı, devlet inşası bağlamında değerlendirmeye yönelmiştir. Yaklaşımlardaki bu farklılıkların temel sebebi, kralın Lucera ile ilgili emirleri ve saray ile Papalık arasındaki yazışmalar haricinde konuyu aydınlatabilecek somut tarihî kanıtların eksikliğidir. Söz konusu yazışmalar, Müslüman Lucera’nın siyasi ve sosyal tarihini yeniden inşa etmek için zengin materyaller sunsa da egemen elitlerin ön yargılarını ve iddialarını yansıttığı için yanlı bir bakış açısı taşımaktadır. Bu makale, mevcut kaynakların kısıtlarını göz önünde bulundurarak, tarihsel olayların çarpıtılma riskine duyarlı bir bakış açısıyla Lucera’nın Müslüman bir yerleşim olarak ortadan kaldırılmasına dair farklı açıklamaları değerlendirmektedir. Çalışma, saldırının, sadakat ve ittifakların değişkenlik gösterdiği bir siyasi ortamda gerçekleştiğini ve II. Charles’ın bu süreçte kendi konumunu güçlendirmek amacıyla bu kararı aldığını öne sürmektedir. Bu çerçevede, II. Charles’ın gelecekte aleyhine kullanılabilecek bir zafiyeti stratejik bir avantaja dönüştürme çabasıyla Müslüman Lucera’yı planlı bir şekilde tasfiye ettiği, ancak bu kararın uzun vadede Angevin tahtının refahını olumsuz etkilediği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orta Çağ Tarihi
• Müslüman Azınlıklar
• İtalya
• Lucera
• Hohenstaufen-Angevin Çatışması
• Tehcir ve İskân.

Kaynakça

1. Abdulrahman, Ammar-Chomari, Alaa Aldin Al. “Architectural and Numismatic Traces of Arabic Cultural Exchange between Sicily and Greater Syria”. Muslim Sicily: Encounters and Legacy. ed. Nuha Alshaar. 179-205. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2024.
2. Abulafia, David. “Ethnic Variety and Its Implications: Frederick II’s Relations with Jews and Muslims”. Studies in the History of Art 44/Symposium Papers XXIV: Intellectual Life at the Court of Frederick II Hohenstaufen (1994), 213-224.
3. Abulafia, David. “The Kingdom of Sicily under the Hohenstaufen and Angevins”. The New Cambridge Medieval History V: c.1198-c.1300. ed. David Abulafia. 5/498-522. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
4. Abulafia, David. “The Last Muslims in Italy”. Dante Studies, with the Annual Report of the Dante Society 125 (2007), 271-287.
5. Aktürk, Şener. “Not So Innocent: Clerics, Monarchs, and the Ethnoreligious Cleansing of Western Europe”. International Security 48/4 (2024), 87-136. https://doi.org/10.1162/isec_a_00484
6. Almond, Ian. Two Faiths, One Banner: When Muslims Marched with Christians across Europe’s Battlegrounds. Londra: I. B. Taurus, 2009.
7. Amari, Michelle. Storia dei Musulmani di Sicilia. 3 Cilt. Floransa: Felice de Monnier, 1854.
8. Bevere, Riccardo. “Ancora Sulla Causa della Distruzione della Colonia Saracena ai Lucera”. Archivio Storico per le Provincie Napoletane 60/21 (1935), 222-228.

9. Britt, Karen C. “Roger II of Sicily: Rex, Basileus, and Khalif? Identity, Politics, and Propaganda in the Cappella Palatina”. Mediterranean Studies 16 (2007), 21-45.
10. Capelli, Cristian vd. “Moors and Saracens in Europe: Estimating the Medieval North African Male Legacy in Southern Europe”. European Journal of Human Genetics 17 (2009), 848-852.
11. Egidi, Pietro (ed.). Codice Diplomatico dei Saraceni di Lucera. Napoli: Tip. L. Pierro, 1917.
12. Egidi, Pietro. “La Colonia Saracena di Lucera e la Sua Distruzione”. Archivio Storico per le Province Napoletane 36/4 (1911), 598-694.
13. Egidi, Pietro. “La Colonia Saracena di Lucera e la Sua Distruzione”. Archivio Storico per le Province Napoletane 38/1 (1913), 115-144.
14. Egidi, Pietro. “La Colonia Saracena di Lucera e la Sua Distruzione”. Archivio Storico per le Province Napoletane 39/4 (1914), 697-766.
15. Fancy, Hussein. “Theologies of Violence: The Recruitment of Muslim Soldiers by the Crown of Aragon”. Past & Present 221 (2013), 39-73.
16. Filangieri di Candida, Riccardo vd. (ed.). I Registri della Cancelleria Angioina. 50 Cilt. Napoli: Accademia Pontaniana, 1950-2010.
17. Forey, A. J.. “Western Converts to Islam (Later Eleventh to Later Fifteenth Centuries)”. Traditio 68 (2013), 153-231.
18. France, John. “Conquering Cortenova”. Medieval Warfare 10/1 (2020), 14-19.
19. Frank, Maria Esposito. “Dante’s Muhammad: Parallels between Islam and Arianism”. Dante Studies, with the Annual Report of the Dante Society 125 (2007), 185-206.
20. Gabrieli, Francesco. “Frederick II and Moslem Culture”. East and West 9/1-2 (1958), 53-61.
21. Guarna, Romualdo. Romualdi Salernitani Chronicon. ed. C. A. Garufi. Castello: Casa Editrice Scipione Lapi, 1935.
22. Guiraud, M. Jean. Les Registres d’Urbain IV. 4 Cilt. Paris: Ancienne Librairie Thorin & Fils, 1901-1904.
23. Harper, Alexander. Patronage in the re-Christianized Landscape of Angevin Apulia: the Rebuilding of Luceria Sarracenorum into Civitas Sanctae Mariae. Toronto: University of Toronto, Doktora Tezi, 2014.
24. Himyerî, Muhammed b. Abdulmun’im el-. Ravdu’l-mi’târ fî haberi’l-egtâr. ed. İhsan Abbas. Beyrut: Mektebetu Lübnan, 2. Basım, 1984.
25. Huillard-Breholles, J. L. A. (ed.). Historia Diplomatica Friderici Secundi. 6 Cilt. Paris: Henricus Plon, 1852-1861.
26. İbn Cübeyr, Ebü’l-Hüseyn Muhammed b. Ahmed. Rıhletu İbn Cübeyr. Beyrut: Dar ve Mektebetü’l-Hilâl, ts.
27. İbn Nazîf el-Hamevî, Ebi’l-Fedâil Muhammed b. Ali. et-Târîhu’l-mansûrî telhîs el-keşf ve’l-beyân fî havâdîsi’z-zam’an. ed. Ebu’l-’iyd Dudu. Şam: Matbaatu’l-Hicâz, 1981.
28. Karamuk, Gümeç. “II. Friedrich von Hohenstaufen'in İslam Dünyası ile İlişkileri ve Arapça Kroniklere Yansıması”. Belleten 57/219 (1993), 447-480.
29. Mangialardi, Nunzia M.. “Le Maestranze Saracene a Lucera (FG) nel XIII Secolo”. Les Mélanges de l’École française de Rome-Moyen Âge (MEFRM) 129/2 (2017), 517-533.
30. Metcalfe, Alex. The Muslims of Medieval Italy. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2009.
31. Sezgin, Fuat. İslam’da Bilim ve Teknik. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş., 2. Basım, 2008.
32. Staccioli, Giuseppe-Cassar, Mario. “The Muslim Colony of Luceria Sarracenorum (Lucera): Life and Dispersion as Outlined by Onomastic Evidence”. Symposia Melitensia 3 (2006), 1-20.
33. Şahin, Seyhun. Sicilya’da Normanlar ve Müslümanlar. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2016.
34. Şakiroğlu, Mahmut H.. “Sicilya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/138-139. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. Taylor, Julie Ann. Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera. Lanham: Lexington Books, 2005.
35. Weltecke, Dorothea. “Emperor Frederick II, Sultan of Lucera, Friend of the Muslims, Promoter of Cultural Transfer: Controversies and Suggestions”. Cultural Transfers in Dispute: Representations in Asia, Europe and Arab World since the Middle Ages. ed. Jörg Feuchter vd. 85-106. Frankfurt: Campus-Verlag, 2011.
36. Yıldız, Yusuf. “Filozof Kral II. Friedrich: Kutsal Roma-Cermen İmparatoru II. Friedrich (1194-1250) ve İslam Bilim Mirası”. Journal of History Studies 9/1 (2017), 175-198.
37. Yıldız, Yusuf. “15. Yüzyıla Kadar Sicilya ve İtalya’da Müslümanlar”. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 40 (2017), 67-88.