Dinî İçerikli Dijital Medya Yayıncılığı: Diyanet TV Gencim Farkındayım Programı Örneği
Öz
Bu araştırmanın temel amacı; gençlerin farkındalıklarını artırmak için tasarlanan ve Diyanet TV kanalında ekranlara gelen Gencim Farkındayım programının içeriğini konukların söylemlerinden hareketle tümevarımcı bir yaklaşımla incelemektir. Medya araçları, modern çağda dijitalleşmenin gelişimiyle toplumda bireylerin bilgi edinme süreçlerine, sosyalleşme pratiklerine ve eleştirel düşünme becerilerine katkı sağlayarak yaygın eğitim aracı fonksiyonu üstlenmektedir. Yüksek takipçi kazanma ve izlenme sayısını artırma amacıyla aktarılmak istenen mesajın niteliğinde kimi zaman düşüşler yaşansa da medya araçları, farklı yaş gruplarına dinî bilgi aktarma ve sunduğu karakterler aracılığıyla rol model oluşturma olmak üzere iki ana işlevi yerine getirmeye devam etmektedir. Dijital çağ ile birlikte medya araçlarının ve ortamlarının kullanımının yaygınlaşmasıyla yaygın eğitim hizmetlerinin de bireylere ulaştırılma yöntemleri farklılaşmaktadır. Günümüzde ilgili yöntemlerden birisi olan televizyon programları, çeşitli hedef kitlelerin dinî sosyalleşme süreçleri üzerinde aile kadar etkili olabilmekte, resmî kurum ve kuruluşlar da televizyon yayınlarını farklı faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla kullanmaktadır. Söz konusu resmî kurumlardan biri olan Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) da genç bireylerin farkındalıklarını artırmak gayesiyle televizyonda farklı içerikler üretmektedir. Bahsi geçen içeriklerden olan ve yayın hayatını halen sürdüren Gencim Farkındayım programı da gençlerle ilgili meseleleri, onlardan gelen sorulardan hareketle uzman konukların katılımıyla ele alan dinî bir televizyon programdır. Bu bağlamda araştırma, “Diyanet TV’de yayınlanan Gencim Farkındayım programının içeriğinde eğitsel açıdan hangi konular ele alınmaktadır?” problem cümlesinden hareketle Türkiye’deki yaygın din eğitim faaliyetlerinden sorumlu resmî kurum olan DİB’in medya araçları vasıtasıyla genç hedef kitlesine yönelik hizmetlerini analiz etmeyi hedeflemektedir. Dijital sahanın oldukça geniş bir içerik yelpazesine sahip olması ve verilerin hızlı dönüşümle çok yönlü bir yapı sergilemesi dikkate alındığında, ilgili hedefe kapsamlı şekilde ulaşmanın zorluğu açıktır. Bu doğrultuda araştırma, Diyanet TV kanalında yayınlanan gençlere yönelik içeriklerin bir kesitini temsil eden ve amaçsal örneklemenin bir çeşidi olan tipik örneklem ile sınırlandırılmış; Diyanet TV internet sitesinde 30.09.2023-28.06.2025 tarihlerinde yayınlanan Gencim Farkındayım programının 39 bölümü çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmanın verileri, yorumlamacı paradigmanın hâkim olduğu nitel yaklaşımın veri toplama desenlerinden olan doküman analizi yöntemiyle elde edilmiş; bahsi geçen bölümler araştırmacılar tarafından 01.07.2025-12.09.2025 tarihlerinde yayın sırasına bağlı kalınarak incelenmiştir. Daha sonra Diyanet TV internet sitesindeki her video, ayrı birer Word dosyasına kaydedilmiş; dokümanlar, nitel veri analizinde kullanılan Maxqda 24 programına yüklenerek tümevarımcı bir yaklaşımla derinlemesine okumalar yapılarak içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma neticesinde Gencim Farkındayım programının içeriğinde dijitalleşme, gençlik ve aile konuları olmak üzere üç temanın sıklıkla yer aldığı sonucuna ulaşılmış; her bir tema dört alt kategoride değerlendirilmiştir. İçerikte en sık rastlanan dijitalleşme temasının; gençlerin sanal mecralarda denge sağlaması, teknolojinin öğrenme süreçlerinde kullanımı, medya okuryazarlığı becerisi ve yeni medya kavramı gibi konuları barındırdığı belirlenmiştir. Program içeriğinde ele alınan gençlik temasında ise çağ ve değer dengesinin önemi, ibadet ve sorumluluk ilişkisi, kendini gerçekleştirme ve varoluşsal sorgulamalar ile sosyal fayda ve duyarlılık meselelerinin gündeme geldiği tespit edilmiştir. Son olarak aile teması bağlamında programda ebeveyn beklentileri, aile içi iletişim, anne babanın rol model olma süreci ve gençlerin duygusal doğrulanma ihtiyacı konularının işlendiği bulgusuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar, DİB’in müstakil televizyon kanalı olan Diyanet TV’de halen yayınlanmaya devam eden Gencim Farkındayım’ın genç hedef kitleye yönelik yaygın din eğitimi hizmeti sunan ve bireylerin farkındalıklarını artıran konuların uzman konuklarla ele alındığı bir program olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Religious Digital Media Broadcasting: The Example of the Diyanet TV Gencim Farkındayım Program
Öz
This study examines the content of the Gencim Farkındayım (I Am Young, I Am Aware) program, designed to raise awareness among young people and broadcast on the Diyanet TV channel, through an inductive analysis of guest statements. Media tools, with the development of digitalization in the modern age, have taken on the function of a non-formal educational tool by contributing to individuals' information acquisition processes, socialization practices, and critical thinking skills in society. Although the quality of transmitted messages sometimes suffers in order to attract larger audiences and increase viewership rates, media tools continue to serve two main functions: conveying religious knowledge to different age groups and creating role models through the characters they present. With the digital age and the increasing use of media tools and environments, the methods of delivering non-formal education services to individuals are also diversifying. Today, television programs, one of the relevant methods, can be as effective as the family in the religious socialization processes of various target audiences, as official institutions and organizations also utilize television broadcasts to carry out their various activities. The Presidency of Religious Affairs (DİB), one of these official institutions, also produces varied content on television with the aim of raising awareness among young individuals. The Gencim Farkındayım program, which is one of these programs and is still being broadcast, is a religious television program that addresses issues related to young people with the participation of expert guests, based on questions from young people. In this context, the research aims to analyze the services provided by the DIB, the official institution responsible for non-formal religious education activities in Turkey, to its young target audience through media tools, guided by the research question of what educational themes are addressed in the content of the Gencim Farkındayım program broadcast on Diyanet TV. Considering the wide range of content available in the digital sphere and the multifaceted nature of data undergoing rapid transformation, it is clear that comprehensively achieving the relevant goal is difficult. In this regard, the research was limited to a typical sample, which is a type of purposive sampling representing a cross-section of the youth-oriented content broadcast on the Diyanet TV channel. The sample of the study consisted of 39 episodes of the Gencim Farkındayım (I Am Young, I Am Aware) program broadcast on the Diyanet TV website between September 30, 2023, and June 28, 2025. The data for the study were obtained using document analysis, a data collection method within the qualitative approach dominated by the interpretive paradigm. The episodes were examined by the researchers chronologically between July 1, 2025, and September 12, 2025. Subsequently, each video on the Diyanet TV website was saved as a separate Word document; the documents were loaded into the Maxqda 24 program used in qualitative data analysis and analyzed using inductive content analysis through in-depth reading. The research concluded that the content of the Gencim Farkındayım program centered on three themes: digitalization, youth, and family; each theme was evaluated in four subcategories. It was determined that the most frequently encountered theme of digitalization in the content included topics such as young people achieving balance in virtual spaces, the use of technology in learning processes, media literacy skills, and the concept of new media. The youth theme addressed in the program content was found to address issues such as the importance of balancing contemporary life and values, the relationship between worship and responsibility, self-actualization and existential questioning, and social benefit and sensitivity. Finally, in the context of the family theme, it was found that the program addressed topics such as parental expectations, family communication, the process of parents being role models, and young people's need for emotional validation. The results obtained show that Gencim Farkındayım, which is still being broadcast on Diyanet TV, the independent television channel of the Presidency of Religious Affairs, is a program that provides non-formal religious education services to young target audiences and addresses awareness-raising topics through discussions with expert guests.
Anahtar Kelimeler
